Rig Veda 10.63.3: Mandala 10, Sukta 63, Mantra 3

Sukta 10.63

Rishi: Likely a later mandala 10 family hymn; specific rishi attribution varies by Anukramaṇī for RV 10.63

Devata: Ādityas (with Aditi/Dyauḥ invoked as nourishing supports)

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification against pada-count)

Samhita Patha (Devanagari)

येभ्यो माता मधुमत्पिन्वते पयः पीयूषं द्यौरदितिरद्रिबर्हाः । उक्थशुष्मान्वृषभरान्त्स्वप्नसस्ताँ आदित्याँ अनु मदा स्वस्तये ॥

Transliteration

yébhyó mātā mádhumat pínvate páyaḥ pīyū́ṣaṃ dyáur áditiḥ ádribarhāḥ | uktháśuṣmān vṛṣabhárān svápnasas tā́n ādityā́n ánu madā svastáye ||

Translation

Follow in delight those Ādityas for whom the Mother pours the honeyed milk, the very pīyūṣa of immortality—Heaven and Aditi, pressing down the rock of obstruction. Mighty with the force of the inspired utterance, bearing the virile power, lords of luminous vision: with them may we move for our well-being.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• येभ्यः: to/for whom (to which ones)
• येभ्यः: सम्प्रदाय/सम्बन्ध (येषां प्रति/येभ्यः)
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य

• माता: the mother
• माता: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मातृ (प्रातिपदिक)

• मधुमत्: sweet, honeyed
• मधुमत्: कर्म (विशेष्य-विशेषणभावेन)
• Type: Adjective
• Root: मधुमत् (विशेषण-प्रातिपदिक)

• पिन्वते: causes to flow / makes abound
• पिन्वते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पिव्/पिन् (पिन्व्) ‘to swell, make flow, cause to abound’

• पयः: milk
• पयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• पीयूषम्: nectar, rich milk
• पीयूषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पीयूष (प्रातिपदिक)

• द्यौः: Heaven (Sky)
• द्यौः: कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• अदितिः: Aditi
• अदितिः: कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ)
• Type: Noun
• Root: अदिति (प्रातिपदिक)

• अद्रिबर्हाः: having stone-like/rocky strength (rock-supporting)
• अद्रिबर्हाः: कर्तृ (समुच्चित-कर्तृ/विशेषण)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: अद्रि-बर्हस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; प्रातिपदिक)

• उक्थशुष्मान्: possessing the vigor of hymns (uktha-strengthened)
• उक्थशुष्मान्: कर्म (ताँ आदित्यान् इत्यस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उक्थ-शुष्म (समास; प्रातिपदिक)

• वृषभरान्: bull-like, manly/strong
• वृषभरान्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृषभ-र (समास; प्रातिपदिक)

• स्वप्नसः: sleep-dispelling / dream-conquering (epithet)
• स्वप्नसः: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective/Noun (epithet)
• Root: स्वप्नस (प्रातिपदिक)

• तान्: those
• तान्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• आदित्यान्: the Ādityas
• आदित्यान्: कर्म (तान् इत्यस्य अप्पोजिशन)
• Type: Noun
• Root: आदित्य (प्रातिपदिक)

• अनु: after, following
• अनु: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय)

• मद: rejoice (in), be exhilarated
• मद: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √मद् ‘to rejoice, be exhilarated’

• स्वस्तये: for well-being, for welfare
• स्वस्तये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: स्वस्ति (प्रातिपदिक)