Sarga 9
विभीषणोपदेशः — Vibhishana’s Counsel to Ravana
युद्धकाण्ड
សರ್ಗនេះចាប់ផ្តើមដោយការរួមកម្លាំងដូចជាបញ្ជីរាយនាម៖ មេដឹកនាំរាក្សសសំខាន់ៗនៅលង្កា រួមទាំងឥន្ទ្រជិត និងមេបញ្ជាការដទៃទៀត កើតកំហឹងឡើង កាន់អាវុធធ្ងន់ៗ ដូចជា បរិឃ (ដំបងដែក), បត្តិឝ, ប្រាស, សក្តិ, ឝូល, បរឝុ ព្រមទាំងធ្នូ ព្រួញ និងដាវមុត ប្រកាសបំណងសម្លាប់ព្រះរាម ព្រះលក្ខមណ៍ សុគ្រីវ និងហនុមាន។ វិភីษណៈចូលមករារាំងសភាអាវុធនោះ ហើយថ្លែងអប់រំនីតិជាលំដាប់ថា កិច្ចការណាដែលមិនអាចសម្រេចដោយវិធីទូតបី—សាម ដាន ភេទ—ក៏មិនគួរប្រញាប់ប្រញាល់ប្រើកម្លាំងដោយគ្មានការពិចារណា; ជោគជ័យពឹងផ្អែកលើការវាយតម្លៃយ៉ាងមានរបៀប មិនមែនលើការមើលងាយដោយអហង្ហារ។ គាត់ព្រមានកុំឲ្យប្រមាថសត្រូវ ហើយយកការឆ្លងសមុទ្ររបស់ហនុមានជាភស្តុតាងនៃសមត្ថភាពអស្ចារ្យ។ បន្ទាប់មក គាត់បំភ្លឺសង្គ្រាមនេះទាំងផ្នែកធម៌ និងយុទ្ធសាស្ត្រ ដោយសួរអំពីភាពមិនយុត្តិធម៌នៃកំហុសដើមរបស់រាវណៈ គឺការលួចយកសីតា។ វិភីษណៈអំពាវនាវឲ្យបោះបង់កំហឹង ជៀសវាងសត្រូវភាពឥតប្រយោជន៍ជាមួយព្រះរាមអ្នកឈរលើធម៌ និងសងមៃថិលី/សីតាវិញ មុនពេលលង្កា និងរាក្សសទាំងឡាយរងវិនាស។ រាវណៈស្តាប់ហើយបញ្ជាឲ្យរំសាយសភា រួចចូលទៅក្នុងព្រះរាជវាំង; ពាក្យអប់រំនោះបញ្ចប់តាមរបៀប ប៉ុន្តែមិនបានទទួលយកក្នុងចិត្ត។
Shlokas
Verse 1
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।।।
បន្ទាប់មក និកុម្ភៈ រភសៈ សូរ្យសត្រុ អ្នកមានកម្លាំងធំ សុប្តឃ្នៈ អារក្សលួចយជ្ញៈ មហាបារស្វៈ និងមហោទរៈ; អគ្និកេតុ និងរ៉ស្មិកេតុដែលមិនងាយប្រឆាំង; ហើយឥន្ទ្រជិត អ្នកមានតេជៈភ្លឺរលោង ជាបុត្ររបស់រាវណៈដ៏ខ្លាំងក្លា; បន្ទាប់មក ប្រាហស្តៈ វិរូបាក្សៈ វជ្រដំស្ត្រៈអ្នកមានកម្លាំងធំ ធូម្រាក្សៈ អតិកាយៈ និងទុរមុខៈ—អារក្សទាំងនេះកាន់ដំបងធ្ងន់ ដំបងដែក ព្រួញ ឝក្តិ ត្រីសូល ពូថៅ ធ្នូជាមួយព្រួញ និងដាវធំមុតស្រួច ហើយលោតឡើងដោយកំហឹងខ្លាំង ដូចជាឆេះដោយតេជៈ រួចទាំងអស់បាននិយាយទៅកាន់រាវណៈ។
Verse 2
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
អគ្និកេតុ និងរាស្មីកេតុ រាក្សសដែលមិនអាចទប់ទល់បាន ក៏ក្រោកឡើង; ហើយឥន្ទ្រជិតផងដែរ—មានតេជៈរុងរឿង និងកម្លាំងខ្លាំងក្លា ជាបុត្ររបស់រាវណាផ្ទាល់។
Verse 3
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
ថ្ងៃនេះ យើងនឹងសម្លាប់ព្រះរាម សុគ្រីវ និងលក្ខ្មណៈ ហើយទាំងហនុមានអ្នកគួរអាណិតនោះផង—ព្រោះដោយសារគេ ឡង្កាត្រូវបានវាយលុក។
Verse 4
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
ពួកគេបានយកដំបងធំ លំពែង ជាវលិន អាវុធ “សក្តិ” ត្រីសូល និងពូថៅ; ព្រមទាំងធ្នូជាមួយព្រួញ និងដាវធំទូលាយមុតស្រួច។
Verse 5
ततोनिकुम्भोरभसस्सूर्यशत्रुर्महाबलः ।सुप्तघ्नोयज्ञहारक्षोमहापार्श्वमहोदरौ ।।6.9.1।।अग्निकेतुश्चदुर्धर्षोरश्मिकेतुश्चराक्षस: ।इन्द्रजिच्चमहातेजाबलवान्रावणात्मजः ।।6.9.2।।प्रहस्तोऽथविरूपाक्षोवज्रदंष्ट्रोमहाबलः ।धूम्राक्षश्चातिकायश्चदुर्मुखश्चैवराक्षसः ।।6.9.3।।परिघान्पट्टिशान्प्रासान्शक्तिशूलपरश्वधान् ।चापानिचसबाणानिखङ्गांश्चविपुलान्शितान् ।।6.9.4।।प्रगृह्यपरमक्रुद्धास्समुत्पत्यचराक्षसाः ।अब्रुवन्रावणंसर्वेप्रदीप्ताइवतेजसा ।।6.9.5।।
ពួកយក្សទាំងនោះខឹងយ៉ាងខ្លាំង ក៏ចាប់យកអាវុធក្រោកឈរឡើង ហើយមានរស្មីភ្លឺដូចភ្លើងឆេះដោយតេជះរបស់ខ្លួន ព្រមទាំងនិយាយទៅកាន់ក្រុងរាពណ៍។
Verse 6
अद्यरामंवधिष्यामस्सुग्रीवंसचलक्ष्मणम् ।कृपणंचहनूमन्तंलङ्कायेनप्रधर्षिता ।।।।
ថ្ងៃនេះ យើងនឹងសម្លាប់ព្រះរាម សុគ្រីវ និងលក្ខ្មណៈ ហើយទាំងហនុមានអ្នកគួរអាណិតនោះផង—ព្រោះដោយសារគេ ឡង្កាត្រូវបានវាយលុក។
Verse 7
तान्गृहीतायुधान् सर्वान्वारयित्वाविभीषणः ।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यंपुनःप्रत्युपवेश्यतान् ।।।।
វិភីសនៈបានឃាត់ពួកយក្សដែលកាន់អាវុធទាំងនោះ ឱ្យអង្គុយចុះវិញ ហើយប្រatnamដៃសំពះដោយការគោរព និយាយទៅកាន់ក្រុងរាពណ៍។
Verse 8
अप्युपायैस्त्रिभिस्तातयोऽर्थःप्राप्तुंनशक्यते ।तस्यविक्रमकालांस्तान्युक्तानाहुर्मनीषिणः ।।।।
បពិត្រព្រះអង្គ បើគោលបំណងមិនអាចសម្រេចបានដោយឧបាយទាំងបីទេ នោះអ្នកប្រាជ្ញពោលថា គឺជាពេលវេលាសម្រាប់ការប្រើកម្លាំងប ក្រាប។
Verse 9
प्रमत्तेष्यभियुक्तेषुदैवेनप्रहतेषुच ।विक्रमास्तातसिध्यन्तिपरीक्ष्यविधिनाकृताः ।।।।
ការប្រើកម្លាំងនឹងទទួលបានជោគជ័យចំពោះអ្នកដែលធ្វេសប្រហែស អ្នកដែលត្រូវគេវាយប្រហារ និងអ្នកដែលត្រូវវាសនាកំណត់ តែត្រូវធ្វើឡើងដោយការពិចារណាត្រឹមត្រូវ។
Verse 10
अप्रमत्तंकथंतंतुविजिगीषुंबलेस्थितम् ।जितरोषंदुराधर्षतंप्रधर्षयितुमिच्छथ ।।।।
តើអ្នកទាំងឡាយចង់បង្ក្រាបគាត់ដូចម្តេច—អ្នកមិនប្រមាទ ប្រាថ្នាជ័យជម្នះ ឈរមាំក្នុងកម្លាំង គ្រប់គ្រងកំហឹងបាន ហើយមិនងាយឲ្យវាយប្រហារបាន?
Verse 11
समुद्रंलङ्घयित्वातुघोरंनदनदीपतिम् ।गतिंहनूमतोलोकेकोविद्यात्तर्कयेतवा ।।।।
ហនុមានបានលោតឆ្លងសមុទ្រដ៏គួរភ័យខ្លាច ដែលជាម្ចាស់នៃទន្លេនិងស្ទឹងទាំងឡាយ; នៅក្នុងលោកនេះ នរណាអាចដឹងបាន ឬសូម្បីតែស្មានគិតបានថា មានសកម្មភាពដ៏អស្ចារ្យបែបនេះ?
Verse 12
बलान्यपरिमेयानिवीर्याणिचनिशाचराः ।परेषांसहसाऽवज्ञानकर्तव्याकथञ्चन ।।।।
ឱពួកអ្នកដើរល្បាតពេលរាត្រី កម្លាំង និងវីរភាពរបស់សត្រូវមិនអាចវាស់វែងបានទេ; កុំប្រមាថមើលងាយពួកគេដោយប្រញាប់ប្រញាល់ឡើយ។
Verse 13
किंचराक्षसराजस्यरामेणापकृतंपुरा ।आजहारजनस्थानाद्यस्यभार्यांयशस्विनः ।।।।
ម្យ៉ាងទៀត តើព្រះរាមបានធ្វើអំពើខុសអ្វីចំពោះស្តេចរាក្សសនោះពីមុន ដល់ថ្នាក់ដែលគេបានចាប់ពង្រត់ភរិយារបស់បុរសដ៏មានកិត្តិយសពីជនស្ថាន?
Verse 14
खरोयद्यतिवृत्तस्तुरामेणनिहतोरणे ।अवश्यंप्राणिनांप्राणारक्षितव्यायथाबलम् ।।।।
បើខរៈដែលលើសលប់ព្រំដែនរបស់ខ្លួន ត្រូវព្រះរាមសម្លាប់ក្នុងសមរភូមិ នោះក៏សមគួរហើយ; ព្រោះសត្វមានជីវិតទាំងឡាយត្រូវការពារជីវិតខ្លួនតាមកម្លាំងដែលមាន។
Verse 15
एतन्निमित्तंवैदेहीभयंनस्सुमहद्भवेत् ।आहृतासापरित्याज्याकलहार्थेकृतेनकिम् ।।।।
ដោយហេតុនេះឯង វៃទេហីក្លាយជាភ័យធំសម្រាប់យើង; ព្រោះនាងត្រូវបាននាំមកទីនេះហើយ គួរតែប្រគល់នាងត្រឡប់វិញ—តើការចងចាំទង្វើដែលបង្កតែជម្លោះមានប្រយោជន៍អ្វី?
Verse 16
नतुक्षमंवीर्यवतातेनधर्मानुवर्तिना ।वैरंनिरर्थकंकर्तुंदीयतामस्यमैथिली ।।।।
មិនសមគួរឡើយក្នុងការរក្សាសត្រូវភាពឥតប្រយោជន៍ជាមួយអ្នកក្លាហានមានអานุភាព ដែលដើរតាមធម៌; សូមប្រគល់ម៉ៃថិលីឲ្យគាត់វិញ។
Verse 17
यावन्नसगजांसाश्वांबहुरत्नसमाकुलाम् ।पुरींदारयतेबाणैर्दीयतामस्यमैथिली ।।।।
មុនពេលគាត់បាញ់ព្រួញបំផ្លាញទីក្រុងនេះ—ដែលសម្បូរទៅដោយរតនៈជាច្រើន មានដំរី និងសេះពេញលេញ—សូមប្រគល់ម៉ៃថិលី (សីតា) ត្រឡប់ទៅឲ្យគាត់វិញ។
Verse 18
यावत्सुघोरामहतीदुर्धर्षाहरिवाहिनी ।नावस्कन्दतिनोलङ्कांतावत्सीताप्रदीयताम् ।।।।
មុនពេលកងទ័ពវានរដ៏ធំ សាហាវ និងមិនអាចទប់ទល់បាន នឹងលុកលុយលង្ការបស់យើង សូមប្រគល់សីតាវិញ។
Verse 19
विनश्येद्धिपुरीलङ्काशूरास्सर्वेचराक्षसाः ।रामस्यदयितापत्नीनस्वयंनयदिदीयते ।।।।
បើមិនប្រគល់ភរិយាជាទីស្រឡាញ់របស់ព្រះរាមវិញដោយស្ម័គ្រចិត្តទេ នោះទីក្រុងលង្កានឹងវិនាសជាក់ជាមិនខាន—ជាមួយរាក្សសទាំងអស់ ទោះជាវីរបុរសក៏ដោយ។
Verse 20
प्रसादयेत्वांबन्धुत्वात्कुरुष्यवचनंमम ।हितंतथ्यमहंब्रूमिदीयतामस्यमैथिली ।।।।
ដោយសារភាពជាញាតិ ខ្ញុំសូមអង្វរអ្នក—សូមធ្វើតាមពាក្យខ្ញុំ។ ខ្ញុំនិយាយអ្វីដែលពិត និងជាប្រយោជន៍: សូមប្រគល់ម៉ៃថិលី (សីតា) ត្រឡប់ទៅឲ្យគាត់វិញ។
Verse 21
पुराशरत्सूर्यमरीचिसन्निभान्नवाग्रपुङ्खान् सुदृढान्नृपात्मजः ।सृजत्यमोघान्विशिखान्वधायतेप्रदीयतांदशरधायमैथिली ।।।।
មុនពេលព្រះរាជកុមារបាញ់ព្រួញមិនខានគោលដៅមកលើអ្នក—ព្រួញរឹងមាំ មានព羽ថ្មី ហើយភ្លឺរលោងដូចកាំរស្មីព្រះអាទិត្យនៅរដូវសរទ—សូមប្រគល់ម៉ៃថិលី (សីតា) ជូនព្រះរាម ព្រះបុត្រនៃទសរថវិញ។
Verse 22
त्वजस्वकोपंसुखधर्मनाशनंभजस्वधर्मंरतिकीर्तिवर्धनम् ।प्रसीदजीवेमसपुत्रबान्धवाःप्रदीयतांदाशरथायमैथिली ।।।।
សូមបោះបង់កំហឹង ដែលបំផ្លាញទាំងសុខ និងធម៌; សូមយកធម៌ជាទីពឹង ដែលបង្កើនសេចក្តីរីករាយត្រឹមត្រូវ និងកិត្តិយសយូរអង្វែង។ សូមប្រទានព្រះមេត្តា—ដើម្បីឲ្យយើងរស់នៅជាមួយកូនប្រុស និងញាតិមិត្ត—ដោយប្រគល់ម៉ៃថិលីជូនព្រះរាម ព្រះបុត្រនៃទសរថវិញ។
Verse 23
विभीषणवच्शुत्वारावणोराक्षसेश्वराः ।विसर्जयित्वातान्सर्वान्प्रविवेशस्वकंगृहम् ।।।।
ពេលបានស្តាប់ពាក្យរបស់វិភីษណៈ រួចហើយ រាវណៈ—អធិរាជនៃរាក្សស—បានបញ្ជាឲ្យពួកគេទាំងអស់ចាកចេញ ហើយចូលទៅកាន់គេហដ្ឋានរបស់ខ្លួន។
Frequently Asked Questions
The dilemma is whether Laṅkā should escalate into total war or pursue restitution by returning Sītā: Vibhīṣaṇa argues that Rāvaṇa’s initial act (abduction) is the true provocation, and that continuing enmity against a dharma-aligned opponent is strategically and ethically ruinous.
Upadeśa centers on nīti guided by dharma: do not disregard an enemy’s capacities, attempt recognized diplomatic means before force, abandon anger that destroys virtue, and choose actions that preserve life, kinship, and civic stability through just repair rather than pride.
Laṅkā functions as the threatened polity; the ocean (samudra) is referenced through Hanumān’s unprecedented crossing as proof of extraordinary agency; Janasthāna appears as the remembered site tied to earlier conflict and the abduction narrative.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.