Sarga 89
इन्द्रजित्–लक्ष्मणयोर् घोरः शरयुद्धः (Indrajit and Lakshmana’s Fierce Exchange of Arrows)
युद्धकाण्ड
សರ್ಗ ៨៩ ធ្វើឲ្យការប្រយុទ្ធរវាង ព្រះលក្ខ្មណ៍ និង ឥន្ទ្រជិត កាន់តែសាហាវ ដោយប្ដូរគ្នារវាងសង្គ្រាមពាក្យ (vāk-yuddha) និងសង្គ្រាមព្រួញ (śara-yuddha)។ ព្រះលក្ខ្មណ៍ចាប់ផ្តើមដោយកំហឹងដែលបានគ្រប់គ្រង និងការបាញ់ព្រួញយ៉ាងត្រឹមត្រូវ; សម្លេងខ្សែធ្នូធ្វើឲ្យមេរាក្សសរំភើបចិត្ត។ ព្រះវិភីษណៈយល់ថាមុខស្លេករបស់ឥន្ទ្រជិតជាសញ្ញានៃការបាក់បែកផ្លូវចិត្ត។ ឥន្ទ្រជិតឆ្លើយតបដោយពាក្យចំអក រំលឹកហេតុការណ៍មុនៗនៅសមរភូមិ ប្រកួតប្រជែងលើការចងចាំរបស់ព្រះលក្ខ្មណ៍ ហើយហ៊ានឲ្យទៅកាន់ “ទីលំនៅយម”។ បន្ទាប់មកការបាញ់ព្រួញក្លាយជាព្យុះឆ្លើយតបគ្នា៖ ព្រះលក្ខ្មណ៍បាញ់ព្រួញដូចភ្លៀង; ឥន្ទ្រជិតបាញ់ចាក់ព្រះលក្ខ្មណ៍ ហនុមាន និងព្រះវិភីษណៈ; ខែល និងទង់សង្គ្រាមត្រូវបំបែក។ មេឃក្លាយជាសំណាញ់ព្រួញ ដូចពពកពេលប្រល័យ។ ឈាមហូរដូចទឹកជ្រោះ ហើយរាងកាយរងរបួសភ្លឺរលោងដូចដើមឈើកំពុងផ្ការីក; ទោះយ៉ាងណា វីរបុរសទាំងពីរមិនថយក្រោយ និងមិនបង្ហាញភាពនឿយហត់។ ចុងសರ್ಗ ព្រះវិភីษណៈឈានចូលជួយគាំទ្រព្រះលក្ខ្មណ៍ដ៏មិនអាចឈ្នះបាន បង្ហាញធម៌មិត្ត និងការថែទាំនៅសមរភូមិ។
Shlokas
Verse 1
ततश्शरान् दाशरथिस्सन्धायामित्रकर्शणः ।ससर्जराक्षसेन्द्रायकृद्धस्सर्पइवश्वसन् ।।6.89.1।।
បន្ទាប់មក លក្ខ្មណៈ ព្រះរាជបុត្ររបស់ទសរថៈ អ្នកបំបាក់សត្រូវ បានដាក់ព្រួញលើធ្នូ ហើយបាញ់ទៅកាន់ព្រះមហាក្សត្ររក្សស ដោយកំហឹងពុះពារ ដូចពស់ហូរខ្យល់ហ៊ឺៗ។
Verse 2
तस्यज्यातलनिर्घोषं स श्रुत्वाराक्षसाधिपः ।विवर्णवदनोभूत्वालक्ष्मणंसमुदैक्षत ।।6.89.2।।
ពេលបានឮសំឡេងកង្វាក់ខ្លាំងមុតនៃខ្សែធ្នូរបស់លក្ខ្មណៈ មេដឹកនាំរក្សសក៏ស្លេកមុខ ហើយបានចងភ្នែកមើលលក្ខ្មណៈយ៉ាងតឹងរ៉ឹង។
Verse 3
विषण्णवदनंदृष्टवाराक्षसंरावणात्मजे ।सौमित्रिंयुद्धसंयुक्तंप्रत्युवाचविभीषणः ।।6.89.3।।
ពេលវិភីษណៈឃើញកូនប្រុសរបស់រាវណៈនៅក្នុងចំណោមរាក្សស មានមុខមាត់សោកសៅ និងចិត្តទន់ខ្សោយ គាត់បាននិយាយទៅកាន់សោមិត្រី (លក្ខ្មណៈ) ដែលកំពុងចូលរួមសង្គ្រាម និងត្រៀមខ្លួនរួចជាស្រេច។
Verse 4
निमित्तान्युपपश्यामियान्यस्मिन् रावणात्मजे ।त्वरतेनमहाबाहोभग्नएष न संशयः ।।6.89.4।।
ខ្ញុំឃើញនិមិត្តសញ្ញាអាក្រក់ជាច្រើនលើកូនរាវណៈរូបនេះ; ឱ មហាបាហូ គាត់កំពុងរអិលរំញ័រ—គ្មានសង្ស័យទេ ថាចិត្តគាត់បានបាក់បែកហើយ។
Verse 5
ततस्सन्धायसौमित्रिश्शरानग्निशिखोपमान् ।मुमोचनिशितांस्तस्मिन् सर्पानिवमहाविषान् ।।6.89.5।।
បន្ទាប់មក ព្រះសោមិត្រី (ព្រះលក្ខ្មណៈ) បានដាក់ព្រួញដូចអណ្តាតភ្លើងលើធ្នូ ហើយបាញ់ទៅលើគាត់—មុតស្រួច និងសម្លាប់បាន ដូចពស់ពិសធំៗ។
Verse 6
शक्राशनिसमस्पर्शैर्लक्ष्मणेनाहतश्शरैः ।मुहूर्तमभवन्मूक्षःसर्वसंक्षुभितेन्द्रियः ।।6.89.6।।
ត្រូវព្រួញរបស់ព្រះលក្ខ្មណៈវាយប្រហារ—ដែលការប៉ះពាល់ដូចវជ្រៈរបស់ព្រះឥន្ទ្រ—គាត់ស្រឡាំងកាំងមួយភ្លែត ហើយអារម្មណ៍ទាំងអស់របស់គាត់រញ្ជួយរំខាន។
Verse 7
उपलभ्यमुहूर्तेनसंज्ञांप्रत्यागतेन्द्रियः ।ददर्शावस्थितंवीरंवीरोदशरथात्मजम् ।।6.89.7।।
មិនយូរប៉ុន្មាន គាត់បានដឹងខ្លួនវិញ ហើយអង្គធាតុអារម្មណ៍បានត្រឡប់មក; វីរបុរសនោះបានឃើញវីរបុរសដ៏មាំមួន—ព្រះរាម ព្រះរាជបុត្ររបស់ទសរថ—ឈរយ៉ាងរឹងមាំ។
Verse 8
सोऽभिचक्रामसौमित्रिंरोषात्संरक्तलोचनः ।अब्रवीच्चैनमासाद्यपुनस्सपरुषंवचः ।।6.89.8।।
ដោយភ្នែកក្រហមព្រហើនដោយកំហឹង គាត់បានដើរចូលទៅរកសោមិត្រី; ពេលទៅដល់ជិតហើយ គាត់បាននិយាយពាក្យរឹងរ៉ៃម្តងទៀត។
Verse 9
किं न स्मरसितद्युद्धेप्रथमेमत्पराक्रमम् ।निबद्धस्त्वंसहभ्रात्रायदाभुविविचेष्टसे ।।6.89.9।।
តើអ្នកមិនចាំអំពីអานุភាពរបស់ខ្ញុំក្នុងសង្គ្រាមលើកដំបូងទេឬ? នៅពេលដែលខ្ញុំបានចងអ្នកជាមួយបងប្អូនរបស់អ្នក ហើយអ្នកទាំងពីរបានរមួលរមែងលើដី។
Verse 10
युवांखलुमहायुद्धेशक्रानिसमैश्शरैः ।शायितौप्रथमंभूमौविसंज्ञौसपुरस्सरौ ।।6.89.10।।
«ពិតប្រាកដណាស់ ក្នុងមហាសង្គ្រាមនោះ អ្នកទាំងពីរគឺជាអ្នកដំបូងដែលដួលលើដី សន្លប់ដោយព្រួញរបស់ខ្ញុំ ដូចត្រូវវជ្រៈរបស់ព្រះឥន្ទ្រា ហើយជាមួយមេដឹកនាំរបស់អ្នកទាំងឡាយ»
Verse 11
स्मृतिर्वानास्तितेमन्येव्यक्तंवायमसादनम् ।गन्तुमिच्छसियस्मात्त्वमंधर्षयितुमिच्छसि ।।6.89.11।।
ខ្ញុំគិតថា អ្នកប្រហែលបាត់ស្មារតី និងការចងចាំទៅហើយ ឬមិនដូច្នោះទេ អ្នកច្បាស់ជាចង់ទៅកាន់ទីស្នាក់របស់ព្រះយម ដោយហេតុថា អ្នកប្រាថ្នាចង់ប្រឈមមុខនឹងខ្ញុំ។
Verse 12
यदितेप्रथमेयुद्धे न दृष्टोमत्पराक्रमः ।अद्यतेदर्शयिष्यामितिष्ठेदानींव्यवस्थितः ।।6.89.12।।
បើនៅក្នុងការប្រយុទ្ធលើកដំបូង អ្នកមិនបានឃើញអานุភាពរបស់ខ្ញុំទេ ថ្ងៃនេះខ្ញុំនឹងបង្ហាញឲ្យអ្នកឃើញ; ឥឡូវនេះចូរឈរឲ្យមាំ រួចរាល់សម្រាប់សង្គ្រាម។
Verse 13
इत्युक्त्वासप्तभिर्भाणैरभिविव्याथलक्ष्मणम् ।दशभिस्तुहनूमन्तंतीक्ष्णधाश्शरोत्तमैः ।।6.89.13।।
បន្ទាប់ពីនិយាយដូច្នោះ គេបានបាញ់ព្រះលក្ខ្មណៈដោយព្រួញ៧ដើម ហើយបាញ់ហនុមានដោយព្រួញ១០ដើម ដែលមុតស្រួច និងជាព្រួញល្អឥតខ្ចោះ។
Verse 14
ततःशरशतेनैवसुप्रयुक्तेनवीर्यवान् ।क्रोथाव्दिगुणसम्रब्धोनिर्बिभेदविभीषणम् ।।6.89.14।।
បន្ទាប់មក វីរបុរសដ៏មានកម្លាំងនោះ ក្រោមកំហឹងដែលកើនទ្វេដង បានបាញ់ព្រួញ ១០០ ដើម ដែលបាញ់បានល្អ និងមានអានុភាពខ្លាំង ទម្លុះវិភីษណៈ។
Verse 15
तद्दष्टवेन्द्रजिताकर्मकृतंरामानुजस्तदा ।अचिन्तयित्वाप्रहसन्नैतत्किञ्चिदितिब्रुवन् ।।6.89.15।।मुमोच च शरान् घोरान् सम्गृह्यनरपुङ्गवः ।अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंलक्ष्मणोयुधि ।।6.89.16।।
ព្រះលក្ខ្មណៈ អនុជរបស់ព្រះរាមា ឃើញសកម្មភាពដែលឥន្ទ្រជិតបានធ្វើ ក៏មិនយកចិត្តទុកដាក់ ទាំងញញឹមហើយនិយាយថា «នេះមិនមែនអ្វីទេ»។ បន្ទាប់មក ព្រះលក្ខ្មណៈ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមមនុស្ស មុខមិនភ័យ និងកំហឹងកើនឡើងក្នុងសមរភូមិ បានកាន់ព្រួញដ៏គួរឱ្យខ្លាច ហើយបាញ់ទៅលើកូនប្រុសរបស់រាវណៈ។
Verse 16
तद्दष्टवेन्द्रजिताकर्मकृतंरामानुजस्तदा ।अचिन्तयित्वाप्रहसन्नैतत्किञ्चिदितिब्रुवन् ।।6.89.15।।मुमोच च शरान् घोरान् सम्गृह्यनरपुङ्गवः ।अभीतवदनःक्रुद्धोरावणिंलक्ष्मणोयुधि ।।6.89.16।।
ព្រះលក្ខ្មណៈ អនុជរបស់ព្រះរាមា ឃើញសកម្មភាពដែលឥន្ទ្រជិតបានធ្វើ ក៏មិនយកចិត្តទុកដាក់ ទាំងញញឹមហើយនិយាយថា «នេះមិនមែនអ្វីទេ»។ បន្ទាប់មក ព្រះលក្ខ្មណៈ អ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមមនុស្ស មុខមិនភ័យ និងកំហឹងកើនឡើងក្នុងសមរភូមិ បានកាន់ព្រួញដ៏គួរឱ្យខ្លាច ហើយបាញ់ទៅលើកូនប្រុសរបស់រាវណៈ។
Verse 17
नैवंरणगताःशूराःप्रहरन्तिनिशाचर ।लघवश्चाल्पवीर्याश्चशरासुखास्तवहीमे ।।6.89.17।।
ឱ អ្នកដើរពេលយប់! វីរបុរសពិតនៅក្នុងសមរភូមិ មិនវាយប្រហារដូចនេះទេ។ ព្រួញរបស់អ្នកស្រាល និងមានកម្លាំងតិច—ពិតប្រាកដណាស់ វាហាក់ដូចជាស្រួលស្រាលចំពោះខ្ញុំ។
Verse 18
नैवंशूरास्तुयुध्यन्तेसमरेजयकाङ्क्षिणः ।इत्येवंतंब्रुवाणस्तुधन्वीशरैरभिववर्ष ह ।।6.89.18।।
«វីរបុរសដែលប្រាថ្នាជ័យជំនះ មិនប្រយុទ្ធដូចនេះក្នុងសមរភូមិទេ»។ និយាយដូច្នោះហើយ អ្នកកាន់ធ្នូបានបាញ់ព្រួញជាភ្លៀងធ្លាក់លើគាត់។
Verse 19
स्यबाणैस्सुविध्वस्तंकवचंकाञ्चनंमहत् ।व्यशीर्यतरथोपस्थेताराजालमिव्बारात् ।।6.89.19।।
ដោយព្រួញរបស់គាត់បំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំង គ្រឿងអាវុធការពារមាសដ៏ធំនោះបានបែកបាក់ ហើយធ្លាក់រាលលើផ្ទៃរទេះ ដូចជាក្រុមផ្កាយធ្លាក់ចុះពីមេឃ។
Verse 20
विधूतवर्मानाराचैर्भभूव स कृतव्रणः ।इन्द्रजित्समरेवीरःप्रत्यूषेभानुमानिव ।।6.89.20।।
ដោយព្រួញដែកបំផ្លាញអាវការពារ និងលោហៈការពាររបស់គាត់ ឥន្ទ្រជិត វីរបុរសដែលរងរបួសក្នុងសមរភូមិ បានលេចឡើងដូចព្រះអាទិត្យពេលព្រលឹម រះភ្លឺកណ្ដាលឈាម និងធូលីសង្គ្រាម។
Verse 21
ततःशरसहस्रेणसङ्क्रुद्धोरावणात्मजः ।बिभेदसमरेवीरोलक्ष्मणंभीमविक्रमः ।।6.89.21।।
បន្ទាប់មក កូនប្រុសរបស់រាវណៈ ដែលកំពុងខឹងក្រហាយ និងមានអานุភាពគួរឱ្យភ័យខ្លាច បានបាញ់ព្រួញរាប់ពាន់លើលក្ខ្មណ៍ក្នុងសមរភូមិ ចាក់ធ្លុះម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 22
व्यशीर्यतमहद्धिव्यंकवचंलक्ष्मणस्य च ।कृतप्रतिकृतान्योन्यंबभूवतुरभिद्रुतौ ।।6.89.22।।
អាវការពារដ៏ធំ និងវិសេសរបស់លក្ខ្មណ៍ក៏បែកបាក់ដែរ; ហើយទាំងពីរ ដែលរត់ប្រយុទ្ធចូលរកគ្នា បានប្តូរវាយប្រហារគ្នាទៅវិញទៅមក—ការវាយមួយត្រូវបានឆ្លើយតបភ្លាមៗដោយការវាយតប។
Verse 23
अभीक्ष्णंनिश्श्वसन्तौतौयुध्येतांतुमुलंयुधि ।शरसङ्कृत्तसर्वाङ्गौसर्वतोरुधिरोक्षितौ ।।6.89.23।।
ដោយដកដង្ហើមធំៗជាច្រើនដង អ្នកទាំងពីរបានប្រយុទ្ធគ្នាយ៉ាងខ្លាំងក្លានៅក្នុងសង្គ្រាម រាងកាយត្រូវបានកាត់ដោយព្រួញ ហើយដងខ្លួនរបស់ពួកគេជោកជាំទៅដោយឈាមគ្រប់ទិសទី។
Verse 24
सुदीर्घकालंतौवीरावन्योन्यनिशितैःशरैः ।ततक्षतुर्महात्मानौरणकर्मविहारदौ ।।6.89.24।।
អស់រយៈពេលយ៉ាងយូរ វីរបុរសទាំងពីររូបនោះ ដែលមានព្រលឹងដ៏អស្ចារ្យ និងជំនាញក្នុងសិល្បៈសង្គ្រាម បានបាញ់គ្នាទៅវិញទៅមកដោយព្រួញដ៏មុតស្រួច។
Verse 25
बभूवतुश्चात्मजयेयत्तौभीमपराक्रमौ ।तौशरौघैस्तदाकीर्णौनिकृत्तकवचध्वजौ ।।6.89.25।।सृजन्तौरुधिरंचोष्णंजलंप्रस्रवणाविव ।
អ្នកទាំងពីរដែលមានថាមពលដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច និងមានបំណងចង់ឈ្នះ បានបន្តប្រយុទ្ធ។ គ្របដណ្ដប់ដោយព្រួញជាច្រើន អាវក្រោះ និងទង់ជ័យរបស់ពួកគេត្រូវបានកាត់ផ្តាច់ ពួកគេបានបង្ហូរឈាមក្តៅ ដូចជាទឹកហូរចេញពីប្រភពទឹកនៅលើភ្នំ។
Verse 26
शरवर्षंततोघोरंमुञ्चतोर्भीमनिःस्वनम् ।।6.89.26।।सासारयोरिवाकाशेनीलयोःकालमेघयोः ।तयोरथमहान्कालोव्यत्ययाद्युध्यमानयोः ।।6.89.27।।न च तौयुद्धवैमुख्यंश्रमंवाप्युपजग्मतुः ।
បន្ទាប់មក ពីធ្នូរបស់អ្នកទាំងពីរ មានភ្លៀងព្រួញដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាច ជាមួយនឹងសំឡេងដ៏គួរឱ្យរន្ធត់ ដូចជាពពកព្យុះពណ៌ខ្មៅនៅលើមេឃ ដែលកំពុងបង្អុរចុះមកនៅចុងបញ្ចប់នៃពិភពលោក។
Verse 27
शरवर्षंततोघोरंमुञ्चतोर्भीमनिःस्वनम् ।।6.89.26।।सासारयोरिवाकाशेनीलयोःकालमेघयोः ।तयोरथमहान्कालोव्यत्ययाद्युध्यमानयोः ।।6.89.27।।न च तौयुद्धवैमुख्यंश्रमंवाप्युपजग्मतुः ।
នៅពេលដែលពួកគេបន្តប្រយុទ្ធ ពេលវេលាដ៏យូរបានកន្លងផុតទៅ ប៉ុន្តែមិនមាននរណាម្នាក់ក្នុងចំណោមអ្នកទាំងពីរងាកចេញពីសមរភូមិឡើយ ហើយក៏មិនមាននរណាម្នាក់ចុះចាញ់នឹងការអស់កម្លាំងដែរ។
Verse 28
अस्त्राण्यस्त्रविदांश्रेष्ठौदर्शयन्तौपुनःपुनः ।।6.89.28।।शरानुच्छावचाकारानन्तरिक्षेबबन्धतुः ।
អ្នកជំនាញអាវុធដ៏ប្រសើរទាំងពីរ បានបង្ហាញសិល្បៈអាស្ត្រារបស់ខ្លួនម្តងហើយម្តងទៀត ហើយបានត្បាញជាបណ្ដាញព្រួញមានរូបរាងនានា នៅលើមេឃដ៏ទូលាយ។
Verse 29
न्यपेतदोषमस्यन्तौलघुचित्रं च सुष्ठु च ।।6.89.29।।उभौतुतुमुलंघोरंचक्रतुर्नरराक्षसौ ।
ទាំងមនុស្ស និងរាក្សស ទាំងពីរ បាញ់ព្រួញដោយគ្មានកំហុស ស្រាលលឿន ចម្រុះចម្រង់ និងត្រឹមត្រូវយ៉ាងល្អ ធ្វើឲ្យសមរភូមិក្លាយជាភាពចលាចល និងគួរឲ្យភ័យខ្លាច។
Verse 30
तयोःपृथक् पृथभगीमश्शुश्रुवेतलनिस्स्वनः ।।6.89.30।।प्रकम्पयन्जनंघोरोनिर्घातइवदारुणः ।
ពីអ្នកប្រយុទ្ធទាំងពីរ បានឮសំឡេងគួរឲ្យខ្លាច ដាច់ដោយឡែកច្បាស់ៗ ដូចសំឡេងទះបាតដៃ; សំឡេងដ៏សាហាវដូចផ្គរលាន់កាចសាហាវ ធ្វើឲ្យកងទ័ពដែលប្រមូលផ្តុំរញ្ជួយ។
Verse 31
सतयोःभ्राजतेशब्दस्तदासमरयत्तयोः ।।6.89.31।।सुघोरयोर्निष्टनतोर्गगनेमेघयोरिव ।
នៅពេលទាំងពីរបន្តប្រយុទ្ធ សំឡេងគំហុកនោះក៏លាន់ឡើងដូចភ្លើងភ្លឺចែងចាំង ដូចសំឡេងគ្រហឹមរបស់ពពកខ្មៅគួរឲ្យខ្លាចពីរដុំ ដែលកក្រើកលើមេឃ។
Verse 32
सुवर्णपुङ्खैर्नाराचैर्बलवन्तौकृतव्रणौ ।।6.89.32।।प्रसुस्रुवातेरुधिरंकीर्तिमन्तौजयेधृतौ ।
ត្រូវព្រួញនារាចៈដែលមានរោមព្រួញមាស បុរសវីរបុរសទាំងពីរ អ្នកមានកម្លាំង និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះ—មុតមាំលើជ័យជម្នះ—បានហូរឈាមច្រើន។
Verse 33
तेगात्रयोर्निपतितारुक्मपुङ्खाःशरायुधि ।।6.89.33।।असृदगिग्धाविनिष्पेतुर्विविशुर्धरणीतलम् ।
នៅក្នុងសមរភូមិ ព្រួញមានរោមមាសទាំងនោះធ្លាក់ប៉ះលើអវយវៈរបស់ពួកគេ; លាបពេញដោយឈាម ហើយរអិលចេញវិញ ទម្លុះចូលទៅក្នុងផ្ទៃដី។
Verse 34
अन्येसुनिशितैश्शस्त्रैराकाशेसञ्जघट्टिरे ।।6.89.34।।बभञ्जुश्चिच्छिदुश्चैवतयोर्बाणाःसहस्रशः ।
នៅពេលនោះ ព្រួញផ្សេងៗរាប់ពាន់ពីទាំងពីរ បានជួបប្រទះ និងបុកទង្គិចគ្នានៅលើមេឃ ដូចអាវុធមុតស្រួច—បាក់បែក និងបំបែកជាច្រើនផ្នែក។
Verse 35
सबभूवरणेघोरस्तयोर्बाणमयश्चयः ।।6.89.35।।अग्निभ्यामिवदीप्ताभ्यांसत्रेकुशमयश्चयः ।
ក្នុងសង្គ្រាមនោះ រវាងពួកគេទាំងពីរ បានកើតមានគំនរនិងការរាលដាលនៃព្រួញដ៏គួរឱ្យខ្លាច; មើលទៅដូចគំនរព្រៃស្មៅកុសៈនៅទីធ្វើយជ្ញៈ ដែលភ្លឺរលោងដោយភ្លើងឆេះពីរគូ។
Verse 36
तयोःकृतव्रणौदेहौशुशुभातेमहात्मनोः ।।6.89.36।।सुपुष्पाविवनिष्पत्रौवनेशाल्मलिकिंशुकौ ।
រាងកាយដែលរងរបួសរបស់វីរបុរសមហាត្មាទាំងពីរ ក៏នៅតែភ្លឺរលោង; ដូចដើមសាល្មលី និងគិមសុកៈក្នុងព្រៃ ដែលពោរពេញដោយផ្កា តែគ្មានស្លឹក។
Verse 37
चक्रतुस्तुमुलंघोरंसन्निपातंमुहुर्मुहुः ।।6.89.37।।इन्द्रजिल्लक्ष्मणश्चैवपरस्परवधैषिणौ ।
ម្តងហើយម្តងទៀត ឥន្ទ្រជិត និងព្រះលក្ខ្មណៈ—ម្នាក់ៗមានបំណងបំផ្លាញម្នាក់ទៀត—បានបង្កការប៉ះទង្គិចដ៏រំភើបរំភាយ និងគួរឱ្យខ្លាចនៅក្នុងសមរភូមិ។
Verse 38
लक्ष्मणोरावणिंयुद्धेरावणिश्चापिलक्ष्मणम् ।।6.89.38।।अन्योन्यंतावभिघ्नन्तौ न श्रमंप्रतिपद्यताम् ।
ក្នុងសង្គ្រាម ព្រះលក្ខ្មណៈវាយប្រហារលើកូនរបស់រាវណៈ ហើយកូនរាវណៈក៏វាយប្រហារលើព្រះលក្ខ្មណៈដែរ; ពួកគេប្រយុទ្ធប្រហារគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយមិនចុះចាញ់ចំពោះភាពនឿយហត់ឡើយ។
Verse 39
बाणजालैश्शरीरस्थैरवगाढैस्तरस्विनौ ।।6.89.39।।शुशुभातेमहावीर्यौप्ररूढाविवपर्वतौ ।
វីរបុរសមហាអំណាចទាំងពីរដែលរហ័សរហួន ត្រូវបណ្តាញព្រួញចាក់ជ្រៅជាប់ក្នុងរាងកាយ ក៏នៅតែភ្លឺរលោង—ដូចភ្នំពីរដែលដុះព្រៃឈើសម្បូរ។
Verse 40
तयोरुधिरसिक्तानिसम्वृतान्तिशरैर्भृशम् ।।6.89.40।।बभ्राजुःसर्वगात्राणिज्वलन्तइवपावकाः ।
រាងកាយទាំងមូលរបស់ពួកគេទាំងពីរ ស្រោបស្រពដោយឈាម និងគ្របដណ្តប់ដោយព្រួញយ៉ាងក្រាស់; ទោះយ៉ាងណា វាបញ្ចេញពន្លឺដ៏គួរឱ្យខ្លាច ដូចអណ្តាតភ្លើងកំពុងឆេះ។
Verse 41
तयोरथमहान् कालोव्यतीयाद्युध्यमानयोः ।।6.89.41।।न च तौयुद्धवैमुख्यंश्रमंवाप्युपजग्मतुः ।
ពេលវេលាយូរបានកន្លងទៅ ខណៈដែលទាំងពីរប្រយុទ្ធគ្នា; ប៉ុន្តែគ្មានអ្នកណាម្នាក់បែរចេញពីសង្គ្រាម ហើយក៏មិនចុះចាញ់ចំពោះភាពនឿយហត់ដែរ។
Verse 42
បន្ទាប់មក វិភីษណៈ អ្នកមានចិត្តធំ ដើម្បីសេចក្តីសុខសាន្តរបស់លក្ខមណៈ—អ្នកមិនអាចផ្តួលបាននៅមុខសមរភូមិ—បានមកដល់ទីសង្គ្រាម ដើម្បីបន្ធូរភាពនឿយហត់ពីការប្រយុទ្ធរបស់គាត់ ហើយឈរនៅទីនោះ។
Frequently Asked Questions
The pivotal action is psychological warfare within dharmic combat: Indrajit attempts to destabilize Lakṣmaṇa through memory-taunts and threats of death, while Lakṣmaṇa rejects fear, critiques improper striking, and responds with disciplined, targeted force rather than reckless rage.
The sarga teaches that true vīrya includes mental sovereignty: endurance under pain, refusal to concede moral or psychological ground, and sustained effort without fatigue or retreat—supported by loyal allies who act for one’s welfare in crisis.
No specific terrestrial landmark is foregrounded; instead, the ‘sky’ (antarikṣa/gagana) becomes the primary arena through networks of arrows and cloud similes, while ‘Yama’s abode’ functions as a cultural-religious reference point for mortality and warrior challenge.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.