
निकुम्भिला-यज्ञविघ्नोपदेशः (Counsel to Disrupt the Nikumbhilā Rite)
युद्धकाण्ड
សರ್ಗ ៨៤ បង្ហាញវិបត្តិផ្លូវចិត្តនៅលើសមរភូមិ និងការកែសម្រួលដោយឧបদেশដែលមានចំណេះដឹង។ វិភីษណៈ មកក្រោយពេលរៀបចំទម្រង់កងទ័ពរួច ហើយឃើញព្រះរាមសោកស្តាយខ្លាំង ដេកលើភ្លៅព្រះលក្ខមណៈ ព្រោះរបាយការណ៍របស់ហនុមានត្រូវបានយល់ច្រឡំថា ឥន្ទ្រជិតបានធ្វើឲ្យព្រះសីតាស្លាប់។ ព្រះលក្ខមណៈពន្យល់មូលហេតុនៃការភាន់ច្រឡំនោះ; វិភីษណៈទប់ស្កាត់ការភ្ញាក់ផ្អើល បកស្រាយថាព័ត៌មាននោះមិនសមហេតុផល និងព្រមានថារាវណៈមិនសម្លាប់ព្រះសីតាទេ—នេះជាមាយា ឬល្បិចបោកបញ្ឆោត ដើម្បីបំបែកកម្លាំងវានរ។ បន្ទាប់មក គន្លឹះយុទ្ធសាស្ត្រត្រូវបានបង្ហាញ៖ ឥន្ទ្រជិតកំពុងទៅកាន់ទីសក្ការៈនិកុម្ភិលា ដើម្បីធ្វើហោម (homa)។ ប្រសិនបើពិធីបញ្ចប់ គាត់នឹងក្លាយជាអ្នកពិបាកប្រយុទ្ធយ៉ាងខ្លាំង ដូចជាមើលមិនឃើញសូម្បីតែចំពោះទេវតានៅក្នុងសង្គ្រាម។ ដូច្នេះ វិភីษណៈជំរុញឲ្យចាត់ការភ្លាមៗ៖ ឲ្យកងទ័ពចល័តមុនពិធីសម្រេច បោះបង់ទុក្ខសោកដែលកើតពីការយល់ច្រឡំ ហើយផ្ញើព្រះលក្ខមណៈជាអ្នកសម្រេចការទៅរំខានយជ្ញ ដើម្បីឲ្យឥន្ទ្រជិតក្លាយជាអ្នកអាចត្រូវបានសម្លាប់បាន។ សರ್ಗនេះភ្ជាប់ “វិវេក” (ការយល់ឃើញច្បាស់) ជាមួយយុទ្ធសាស្ត្រដែលពឹងពាក់លើពេលវេលា បង្ហាញថាឧបদেশជាស្ពានពីទុក្ខសោកទៅកាន់ការប្រព្រឹត្តតាមធម៌។
Verse 1
राममाश्वासयानेतुलक्ष्मणेभ्रातृवत्सले ।निक्षिप्यगुल्मान् स्वस्थानेतत्रागच्छद्विभीषणः ।। ।।
នៅពេលព្រះលក្ខមណៈ ដែលស្រឡាញ់បងប្រុសយ៉ាងជ្រាលជ្រៅ កំពុងលួងលោមព្រះរាម នោះទេវវិភីษណៈបានចាត់តាំងកងទ័ពឲ្យឈរនៅទីតាំងសមរម្យរួច ហើយបានមកដល់ទីនោះ។
Verse 2
नानाप्रहरणैर्वीरैश्चतुर्भिस्सचिवैर्वृत: ।नीलाञ्जनचयाकारैर्मातङ्गैरिवयूथप ।।।।
គាត់ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយមន្ត្រីវីរបុរសបួននាក់ កាន់អាវុធនានា ដូចជាមេដឹកនាំហ្វូងដំរីដែលមានដំរីពណ៌ខ្មៅដូចកូឡិរីយ៉ូមព័ទ្ធជុំវិញ។ ដូច្នេះ វិភីษណៈបានចូលទៅជិតព្រះរាមអ្នកមានព្រះហឫទ័យធំ ហើយបានឃើញកងវានរ ដែលភ្នែកពពកដោយទឹកភ្នែក។
Verse 3
राघवं च महात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ।ददर्शमोहमापन्नंलक्ष्मणस्याङ्गमाश्रितम् ।।।।
វិភីषणបានឃើញព្រះរាឃវៈ—មហាត្មា ជាកិត្តិយសនៃវង្សអិក្ស្វាគុ—ធ្លាក់ក្នុងភាពវង្វេង និងទុក្ខព្រួយ ដេកពឹងលើភ្លៅព្រះលក្ខ្មណ៍។
Verse 4
राघवं च महात्मानमिक्ष्वाकुकुलनन्दनम् ।ददर्शमोहमापन्नंलक्ष्मणस्याङ्गमाश्रितम् ।।6.84.3।।
វិភីषणបានឃើញព្រះរាឃវៈ—មហាត្មា ជាសិរីល្អនៃវង្សអិក្ស្វាគុ—ត្រូវភាពស្រពិចស្រពិល និងទុក្ខព្រួយគ្របដណ្ដប់ ហើយពឹងលើភ្លៅព្រះលក្ខ្មណ៍។
Verse 5
व्रीडितंशोकसन्तप्तंदृष्टवारामंविभीषणः ।अन्तर्धुःखएनदीनात्माकिमेतदितिसोऽब्रवीत् ।।।।
ពេលឃើញព្រះរាមមានអារម្មណ៍អៀនខ្មាស និងត្រូវទុក្ខសោកដុតឆេះ វិភីषणដែលចិត្តទន់ទាបដោយទុក្ខនៅក្នុង បាននិយាយថា «នេះជាអ្វីទៅ (ទុក្ខនេះ)?»
Verse 6
विभीषणमुखंदृष्टवासुग्रीवंतांश्चवानरान् ।लक्ष्मणोवाचमन्दार्थमिदंबाष्पपरिप्लुतः ।।।।
ព្រះលក្ខ្មណៈ—ភ្នែកពោរពេញដោយទឹកភ្នែក—បានមើលទៅកាន់វិភីសណៈ សុគ្រីវ និងពួកវានរ ហើយបានពោលពាក្យទាំងនេះដោយសំឡេងទាបស្ងប់។
Verse 7
हताइन्द्रजितासीताइतिश्रुत्वैवराघवः ।हनूमद्वचनात्सौम्यततोमोहमुपागतः ।।।।
ឱ អ្នកមានចិត្តទន់ភ្លន់! ព្រះរាឃវៈបានឮពីពាក្យរបស់ហនុមានថា «សីតាត្រូវឥន្ទ្រជិតសម្លាប់ហើយ» ក៏ភ្លាមៗធ្លាក់ចូលក្នុងភាពស្រពិចស្រពិលវង្វេង។
Verse 8
कथयन्तंतुसौमित्रिंसन्निवार्यविभीषणः ।पुष्कलार्थमिदंवाक्यंविसंज्ञंराममब्रवीत् ।।।।
តែវិភីសណៈបានទប់សោមិត្រី នៅពេលដែលគាត់ចាប់ផ្តើមនិយាយ ហើយបានពោលពាក្យដ៏សម្បូរអត្ថន័យនេះទៅកាន់ព្រះរាមដែលសន្លប់។
Verse 9
मनुजेन्द्रार्थरूपेणयदुक्ततुहनूमता ।तदयुक्तमहंमन्येसागरस्येवशोषणम् ।।।।
អ្វីដែលហនុមានបាននិយាយ ដោយចាត់ទុកថាជាការពិតទាក់ទងនឹងស្តេចនៃមនុស្សលោក ហាក់ដូចជាមិនអាចទៅរួចសម្រាប់ខ្ញុំ ដូចជាការរីងស្ងួតនៃមហាសមុទ្រ។
Verse 10
अभिप्रायंतुजानामिरावणस्यदुरात्मनः ।सीतांप्रतिमहाबाहो न च घातंकरिष्यति ।।।।
ឱ ព្រះមហាបាហូ! ខ្ញុំដឹងច្បាស់ពីបំណងរបស់រាវណៈអ្នកមានចិត្តអាក្រក់ ចំពោះព្រះសីតា—គាត់មិននឹងសម្លាប់នាងឡើយ។
Verse 11
याच्यमानःसुबहुशोमयाहितचिकीर्षुणा ।वैदेहीमुत्सृजस्वेति न च तत्कृतवान्वचः ।।।।
ខ្ញុំដែលប្រាថ្នាឲ្យគាត់បានសុខសាន្ត បានអង្វរគាត់ជាញឹកញាប់ថា «ចូរលែងវៃដេហី!» ប៉ុន្តែគាត់មិនបានអនុវត្តតាមពាក្យនោះឡើយ។
Verse 12
नैवसाम्ना न दानेन न भेदेनकुतोयुधा ।साद्रष्टुमपिशक्येतनैवचान्येनकेनचित् ।।।।
មិនមែនដោយការលួងលោមទេ មិនមែនដោយអំណោយទានទេ មិនមែនដោយការបំបែកបំបាក់ឲ្យខ្ទេចខ្ទីទេ—ហើយតើសង្គ្រាមនឹងអាចធ្វើបានយ៉ាងដូចម្តេច?—នាង (សីតា) មិនអាចត្រូវបានយកមកវិញ ឬសូម្បីតែឃើញ ដោយមធ្យោបាយណាមួយ ឬដោយអ្នកណាម្នាក់ឡើយ។
Verse 13
वानरान्मोहयित्वातुप्रतियातः स राक्षसः ।मयामयींमहाबाहोतांविद्दिजनकात्मजाम् ।।।।
រាក្សសនោះបានបោកបញ្ឆោតពួកវានរ ហើយបានថយត្រឡប់ទៅវិញ។ ឱ ព្រះអង្គមានព្រះពាហាដ៏ខ្លាំងក្លា ចូរដឹងថា ‘ព្រះនាងកូនស្រីរបស់ព្រះបាទជនក’ ដែលឃើញនេះ គ្រាន់តែជារូបបង្កើតដោយមាយា។
Verse 14
चैत्यंनिकुम्भिलांनामप्राप्यहोमंकरिष्यति ।हुतवानुपयातोहिदेवैरपिसवासवैः ।।।।दुराधर्षोभवत्येषसङ्ग्रामेरावणात्मजः ।
ពេលទៅដល់ចៃត្យៈដ៏សក្ការៈឈ្មោះ និកុម្ភិលា កូនប្រុសរបស់រាវណៈនឹងធ្វើពិធីហោម (បូជាភ្លើង)។ ពេលបានបញ្ចប់ហើយត្រឡប់មកវិញ គេនឹងក្លាយជាអ្នកពិបាកវាយប្រហារខ្លាំងក្នុងសង្គ្រាម សូម្បីតែព្រះទេវតាទាំងឡាយជាមួយវាសវៈ (ឥន្ទ្រ) ក៏ដោយ។
Verse 15
तेनमोहयतानूनमेषामायाप्रयोजिता ।।।।विघ्नमन्विच्छतातत्रवानराणांपराक्रमे ।
ពិតប្រាកដណាស់ មាយានេះត្រូវបានគេប្រើដោយគាត់ ដើម្បីបោកបញ្ឆោត ដោយមានបំណងស្វែងរកការរារាំងនៅទីនោះ ចំពោះអំណាចក្លាហានរបស់ពួកវានរ។
Verse 16
ससैन्यास्तत्रगच्छामोयावत्तन्नसमाप्यते ।।।।त्यजेमंनरशार्दूलमिथ्यासन्तापगतम् ।सीदतेहिबलंसर्वंदृष्टवात्वांशोककर्शितम् ।।।।
ចូរយើងទៅទីនោះជាមួយកងទ័ព មុនពេលពិធីនោះបញ្ចប់។ ឱ សីហៈក្នុងចំណោមមនុស្ស ចូរលះបង់ទុក្ខសោកក្លែងក្លាយនេះចោល; ពេលឃើញព្រះអង្គត្រូវសោកសៅបំផ្លាញ កម្លាំងទាំងមូលក៏ស្រកស្រាន្តចិត្ត។
Verse 17
ससैन्यास्तत्रगच्छामोयावत्तन्नसमाप्यते ।।6.84.16।।त्यजेमंनरशार्दूलमिथ्यासन्तापगतम् ।सीदतेहिबलंसर्वंदृष्टवात्वांशोककर्शितम् ।।6.84.17।।
ចូរយើងទៅទីនោះជាមួយកងទ័ព មុនពេលពិធីនោះបញ្ចប់។ ឱ សីហៈក្នុងចំណោមមនុស្ស ចូរលះបង់ទុក្ខសោកក្លែងក្លាយនេះចោល; ពេលឃើញព្រះអង្គត្រូវសោកសៅបំផ្លាញ កម្លាំងទាំងមូលក៏ស្រកស្រាន្តចិត្ត។
Verse 18
इहत्वंस्वस्थहृदयस्तिष्ठसत्त्वसमुच्छ्रितः ।लक्ष्मणंप्रेषयास्माभिस्सहसैन्यानुकर्षिभिः ।।।।
សូមព្រះអង្គស្ថិតនៅទីនេះដោយចិត្តមាំមួន លើកខ្លួនដោយសេចក្តីក្លាហាន; ហើយសូមបញ្ជូនព្រះលក្ខ្មណ៍ទៅជាមួយពួកយើង ព្រមទាំងអ្នកដែលនឹងនាំកងទ័ពឲ្យរុញទៅមុខ។
Verse 19
एषतंनरशार्दूलोरावणिंनिशितैश्शरैः ।त्याजयिष्यतितत्कर्मततोवध्योभविष्यति ।।।।
បុរសដ៏ដូចខ្លាធំរូបនេះ នឹងបង្ខំកូនរបស់រាវណៈឲ្យចាកចេញពីពិធីកម្មនោះ ដោយព្រួញមុតស្រួច; ពេលដែលគេត្រូវបោះបង់ពិធីនោះហើយ ទើបគេក្លាយជាអ្នកអាចត្រូវសម្លាប់បាន។
Verse 20
तस्यैतेनिशितास्तीक्ष्णाःपत्रिपत्राङ्गवाजिनः ।पतत्रिणइवासौम्याश्शराःपास्यन्तिशोणितम् ।।।।
ព្រួញទាំងនេះដែលបានល sharpen មុតស្រួច ចុងដូចកាំបិត និងមានរោមដូចជាអវយវៈនៃបក្សី នឹងផឹកឈាមរបស់គាត់ ដូចបក្សីដ៏ឃោរឃៅ។
Verse 21
सत्सन्दिशमहाबाहोलक्ष्मणंशुभलक्षणम् ।राक्षसस्यविनाशायवज्रंवज्रधरोयथा ।।।।
ឱ មហាបាហុ! សូមបញ្ជូនព្រះលក្ខ្មណៈអ្នកមានលក្ខណៈមង្គល ទៅបំផ្លាញរាក្សសនោះ ដូចព្រះឥន្ទ្រអ្នកកាន់វជ្រៈ បញ្ចេញវជ្រៈដូច្នោះ។
Verse 22
मनुजवरन कालविप्रकर्षोरिपुनिधनंप्रतियत्क्षामोऽद्यकर्तुम् ।त्वमतिसृजरिपोर्वधायवाणीममररिपोर्मथनेयथामहेन्द्रः ।।।।
ឱកំពូលនៃមនុស្សលោកអើយ ការពន្យារពេលមិនសមរម្យទេនៅពេលនេះ ព្រោះការបំផ្លាញសត្រូវគឺនៅជិតបង្កើយ។ ចូរបញ្ជាឲ្យសម្លាប់សត្រូវ ដូចដែលព្រះមហិន្ទ្របានបញ្ជាឲ្យកម្ទេចសត្រូវនៃពួកទេវតា។
Verse 23
समाप्तकर्माहि स राक्षसाधिपोभवत्यदृश्यस्समरेसुरासुरैः ।युयुत्सतातेनसमाप्तकर्मणाभवेत्सुराणामपिसंशयोमहान् ।।।।
ដ្បិតកាលណាស្តេចនៃពួករាក្សសនោះបានបញ្ចប់ពិធីរបស់ខ្លួន គេនឹងក្លាយទៅជាមើលមិនឃើញនៅក្នុងសមរភូមិ សូម្បីតែចំពោះពួកទេវតា និងពួកអសុរៈក៏ដោយ ហើយដោយមានអំណាចបែបនេះ សូម្បីតែពួកទេវតាក៏នឹងមានការសង្ស័យយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការប្រយុទ្ធជាមួយគេ។
The dilemma is leadership paralysis caused by grief and misinformation: Rāma’s despair after hearing that Sītā was killed. The pivotal action is Vibhīṣaṇa’s insistence on abandoning unverified sorrow and executing a preemptive mission to prevent Indrajit’s ritual from completing.
The upadeśa is that dharmic action requires clarity (viveka) and timely resolve: deception can weaponize emotion, so counsel grounded in knowledge must restore composure, prioritize protectable goods (Sītā’s safety), and convert grief into disciplined duty.
The key landmark is the Nikumbhilā caitya (sanctuary) in Laṅkā, presented as a ritual power-site where a homa can transform military capability (e.g., invisibility/near-invincibility), making it a strategic node in the campaign’s “digital map.”
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.