Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 81, Shloka 14

इन्द्रजितो मायासीतावधः

Indrajit’s Illusory Sita Episode and Hanuman’s Rebuke

Devanagari script

तद्वानरबलंदृष्टवारावणिःक्रोधमूर्छितः ।कृत्वाविकोशंनिस्त्रिंशंमूर्ध्निसीतामकर्षयत् ।।।।

Transliteration

tad vānarabalaṃ dṛṣṭvā rāvaṇiḥ krodha-mūrchitaḥ | kṛtvā vikośaṃ nistriṃśaṃ mūrdhni sītām akarṣayat ||

Translation

ពេលឃើញកងវានរានោះ រាវណិដែលស្រវឹងដោយកំហឹងដូចជាសន្លប់ បានដកដាវចេញ ហើយចាប់ទាញសីតាតាមសក់លើក្បាល។

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc), एकवचन; सर्वनाम

• वानरबलम्: the vanara army
• वानरबलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वानर + बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां बलम्)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), 'having seen'

• रावणिः: Rāvaṇa's son (Indrajit)
• रावणिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रावणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• क्रोधमूर्छितः: faint/deluded with anger
• क्रोधमूर्छितः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रोध + मूर्छित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (क्रोधेन मूर्छितः); मूर्छित = मूर्छ्(धातु) क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• कृत्वा: having made
• कृत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), 'having done/made'

• विकोशम्: unsheathed
• विकोशम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विकोश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (unsheathed/drawn)

• निस्त्रिंशम्: sword
• निस्त्रिंशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: निस्त्रिंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• मूर्ध्नि: on the head/forehead
• मूर्ध्नि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मूर्धन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Loc), एकवचन

• सीताम्: Sītā
• सीताम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अकर्षयत्: dragged/pulled
• अकर्षयत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृष् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; causative sense possible by context 'dragged/pulled'

Context

Indrajith saw the Vanara army coming towards him, deluded with anger, unsheathed the sword and touched Sita's forehead.

Characters & Entities

• Rāvaṇi (Indrajit)
• Sītā
• vānaras (vānara army)
• sword (nistriṃśa)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Adharma is marked by violence against the defenseless: rage turns into sacrilege when a warrior threatens a captive woman to break an enemy’s resolve.

What is the narrative situation?

As the vānaras surge forward, Indrajit responds by escalating the deception into a direct threat against Sītā.

Which character virtue is emphasized?

By contrast (negative emphasis), the verse highlights the absence of kṣānti (restraint) and the collapse of warrior-ethics in Indrajit’s conduct.