Sarga 69
त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः (Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka)
युद्धकाण्ड
សರ್ಗ ៦៩ ប្រែពីទុក្ខសោកនៅរាជសភា ទៅកាន់ភាពរំភើបនៃសមរភូមិ។ ត្រីសិរា ទន្ទេញរាវណៈដែលកំពុងយំសោកចំពោះកុម្ភករណៈ ហើយរំលឹករាជធម៌ថា ព្រះមហាក្សត្រត្រូវមានសមាធិ សេចក្តីអត់ធ្មត់ និងការគ្រប់គ្រងចិត្ត។ គាត់ក៏រំលឹកអំពីពរ និងអាវុធសាស្ត្រដ៏ខ្លាំងក្លារបស់រាវណៈ ដើម្បីលើកទឹកចិត្តឲ្យក្លាហានឡើងវិញ។ ដោយបានទទួលពាក្យណែនាំនោះ រាវណៈបញ្ជូនមេដឹកនាំរាក្សសៈឆ្នើម៦នាក់—ត្រីសិរា អតិកាយៈ ទេវាន្តកៈ នរាន្តកៈ មហោទរ និងមហាបារស្វៈ—បន្ទាប់ពីធ្វើពិធីអភិសេក និងតុបតែងឧបករណ៍សង្គ្រាមយ៉ាងអធិកអធម; មានអ្នកជិះដំរី អ្នកជិះរថសង្គ្រាម និងអ្នកជិះសេះ ព្រមទាំងអាវុធធ្ងន់។ កងរាក្សសៈរុលទៅដូចពពកព្យុះ ខណៈមេវានរៈគ្រហឹមឆ្លើយ ដកដើមឈើ និងលើកភ្នំចូលប្រយុទ្ធ។ ក្នុងការប្រយុទ្ធច្របូកច្របល់ នរាន្តកៈក្លាយជាគ្រោះធំ ដោយប្រើលំពែងភ្លើងកាត់បំបែកជួរវានរៈ ឲ្យកើតការភ័យស្លន់ស្លោ។ សុគ្រីវបញ្ជាឲ្យអង្គទៈទៅទប់ស្កាត់អ្នកវាយប្រហារជិះសេះនោះ។ អង្គទៈចូលប្រឈមដោយគ្មានអាវុធ ប្រើក្រចក និងធ្មេញជាអាវុធធម្មជាតិ ប្រកាសឲ្យនរាន្តកៈបោះលំពែងដូចវជ្រៈ ហើយអត់ទ្រាំការប៉ះទង្គិចដ៏ខ្លាំងដែលបែកបាក់។ បន្ទាប់មក អង្គទៈវាយដោយបាតដៃបំបាក់សេះរបស់នរាន្តកៈ ទ្រាំការវាយដោយកណ្តាប់ដៃតបសង ហើយវាយតបដោយកណ្តាប់ដៃសម្លាប់ដែលបំបែកទ្រូងនរាន្តកៈឲ្យស្លាប់។ មេឃលាន់ឡើងដោយសំឡេងសរសើរពីទេវតា និងវានរៈ ហើយជ័យជម្នះដ៏លំបាកនេះបានស្ដារកម្លាំងចិត្តក្នុងសង្គ្រាមធំ។
Shlokas
Verse 1
एवंविलपमानस्यरावणस्यदुरात्मनः ।श्रुत्वाशोकाभितप्तस्यत्रिशिरावाक्यमब्रवीत् ।।।।
ដូច្នេះ ពេលបានឮរាវណៈអ្នកមានចិត្តអាក្រក់ កំពុងយំសោកដោយទុក្ខសោកកំពុងដុតដាល ត្រីសិរា ក៏និយាយពាក្យទៅកាន់គាត់។
Verse 2
एवमेवमहावीर्योहतोनस्तातमध्यमः ।न तुसत्पुरुषाराजन्विलपन्तियथाभवान् ।।।।
ពិតដូច្នោះហើយ ព្រះរាជា វីរបុរសដ៏មហិមារបស់យើង—ដែលជាពុក និងពូរបស់ព្រះองค์ (អ្នកកណ្ដាល)—ត្រូវបានសម្លាប់ហើយ។ ប៉ុន្តែ ព្រះរាជា សត្បុរស មិនយំសោកដូចព្រះองค์ទេ។
Verse 3
नूनंत्रिभुवनस्यापिपर्याप्तस्त्वमसिप्रभो ।स कस्मात्प्राकृतइवशोचस्यात्मानमीदृशम् ।।।।
ពិតប្រាកដណាស់ ឱ ព្រះអម្ចាស់! អ្នកគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីគ្រប់គ្រងសូម្បីតែត្រីភព; ហេតុអ្វីបានជាអ្នកសោកស្តាយចំពោះខ្លួនឯងដូចនេះ ដូចមនុស្សធម្មតា?
Verse 4
ब्रह्मदत्ताऽस्तितेशक्तिःकवचस्सायकोधनुः ।सहस्रखरसंयुक्तोरथोमेघस्वनोमहान् ।।।।
អ្នកមានអំណោយទានពីព្រះព្រហ្មា៖ លំពែង អាវក្រោះ ព្រួញ និងធ្នូ; ហើយមានរទេះសង្គ្រាមដ៏មហិមា ត្រូវបានចងទាញដោយលាចំនួនពាន់ ក្រហឹមក្រហោងដូចសំឡេងពពក។
Verse 5
त्वयाऽसकृद्विशस्त्रेणविशस्तादेवदानवाः ।स सर्वायुधसम्पन्नोराघवंशास्तुमर्हसि ।।।।
ដោយអង្គទ្រង់ ម្តងហើយម្តងទៀត សូម្បីតែពេលគ្មានអាវុធ ក៏បានយកឈ្នះពួកទេវ និងទានវៈ។ ឥឡូវនេះ អង្គទ្រង់ពេញលេញដោយអាវុធគ្រប់ប្រភេទ ដូច្នេះសមគួរនឹងបង្ក្រាបរាឃវៈ (ព្រះរាម)។
Verse 6
कामंतिष्ठमहाराजनिर्गमिष्याम्यहंरणम् ।उद्धरिष्यामितेशत्रूंन्गरुडःपन्नगानिव ।।।।
«សូមព្រះមហារាជទ្រង់ស្ថិតដោយសុខសាន្ត; ខ្ញុំនឹងចេញទៅសមរភូមិ ហើយនឹងដកកម្ទេចសត្រូវរបស់ព្រះองค์ ដូចគរុឌដកពស់ទាំងឡាយ»។
Verse 7
शम्बरोदेवराजेननरकोविष्णुवायथा ।तथाऽद्यशयितारामोमयायुधिनिपातितः ।।।।
“ដូចដែលសម្បរៈត្រូវបានទេវរាជ (ព្រះឥន្ទ្រ) បង្ក្រាបឲ្យដួល និងនរកៈត្រូវបានព្រះវិษ្ណុបង្ក្រាប ដូច្នោះដែរ ថ្ងៃនេះ ខ្ញុំនឹងបោកទម្លាក់ព្រះរាមក្នុងសមរភូមិ ឲ្យដេកសន្លប់លើដី។”
Verse 8
श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंरावणोराक्षसाधिपः ।पुनर्जातमिवात्मानंमन्यतेकालचोदितः ।।।।
ពេលរាវណៈ មេដឹកនាំរាក្សស បានស្តាប់ពាក្យរបស់ត្រីសិរៈ ដោយការជំរុញរបស់កាលៈ គាត់មានអារម្មណ៍ដូចជាខ្លួនបានកើតឡើងថ្មីម្តងទៀត។
Verse 9
श्रुत्वात्रिशिरसोवाक्यंदेवान्तकनरान्तकौ ।अतिकायश्चतेजस्वीबभूवुर्युद्धहर्षिताः ।।।।
ដោយបានឮពាក្យរបស់ត្រីសិរៈ ទេវាន្តកៈ នរាន្តកៈ និងអតិកាយដ៏មានតេជះ ក៏មានចិត្តក្លាហានចង់ច្បាំង។
Verse 10
ततोऽहमहमित्येवगर्जन्तोनैरृतर्षभाः ।रावणस्यसुतावीराश्शक्रतुल्यपराक्रमाः ।।।।
បន្ទាប់មក កូនប្រុសរបស់រាវណៈទាំងឡាយ អ្នកក្លាហាន ជាអុសភៈក្នុងចំណោមរាក្សស មានអំណាចស្មើព្រះឥន្ទ្រា បានស្រែកគំហុក ដោយម្នាក់ៗហៅថា «ខ្ញុំ! ខ្ញុំ!»
Verse 11
अन्तरिक्षगतास्सर्वेसर्वेमायाविशारदाः ।सर्वेत्रिदशदर्पघ्नास्सर्वे च रणदुर्जयाः ।।।।
ពួកគេទាំងអស់អាចទៅមកក្នុងអាកាសបាន; ពួកគេទាំងអស់ជំនាញក្នុងវិជ្ជាមាយា; ពួកគេទាំងអស់អាចបំបាក់មោទនភាពរបស់ពួកទេវតា; ហើយពួកគេទាំងអស់ពិបាកឈ្នះក្នុងសមរភូមិ។
Verse 12
सर्वेसुबलसम्पन्नास्सर्वेविस्तीर्णकीर्तयः ।सर्वेसमरमासाद्य न श्रूयन्तेस्मपराजिताः ।।।।देवैरपिसगन्धर्वैस्सकिन्नरमहोरगैः ।
ពួកគេទាំងអស់សម្បូរដោយកម្លាំងដ៏មហិមា ទាំងអស់មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញឆ្ងាយ; ពេលចូលសមរភូមិ មិនដែលត្រូវបានឮថាចាញ់ឡើយ—សូម្បីតែចំពោះទេវតា គន្ធរព កិន្នរ និងនាគដ៏មហិមាក៏ដោយ។
Verse 13
सर्वेस्त्रविदुषोवीरास्सर्वेयुद्धविशारदाः ।।।।सर्वेप्रसवरविज्ञानास्सर्वेलब्धवरास्तथा ।
ពួកគេទាំងអស់ជាវីរបុរសជំនាញអាវុធ; ទាំងអស់ឯកទេសក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រ; ទាំងអស់ចេះដឹងអំពីយជ្ញ និងវិជ្ជាសក្ការៈ; ហើយទាំងអស់ក៏បានទទួលពរជ័យផងដែរ។
Verse 14
सतैस्तथाभास्करतुल्यवर्चसैःपुस्त्रैर्वृतश्शत्रुबलप्रमार्दनैः ।रराजराजामघवान्यथामरै ।र्वृतोमहादानवदर्पनाशनैः ।।।।
ព្រះរាជា (រាវណ) ដែលត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយព្រះរាជបុត្ររាប់រយ មានពន្លឺដូចព្រះអាទិត្យ និងអាចបំផ្លាញកងទ័ពសត្រូវ បានភ្លឺរលោង—ដូចព្រះឥន្ទ្រ ដែលមានអមរៈហ៊ុំព័ទ្ធ ជាអ្នកបំបាក់មោទនភាពនៃទានវៈដ៏មហិមា។
Verse 15
स पुत्रान् सम्परिष्वज्यभूषयित्वा च भूषणैः ।आशीर्भिश्चप्रशस्ताभिःप्रेषयामाससम्युगे ।।।।
ព្រះองค์បានឱបព្រះរាជបុត្រទាំងឡាយ ហើយតុបតែងដោយគ្រឿងអលង្ការ បន្ទាប់មកបានបញ្ជូនទៅសមរភូមិដោយពរជ័យដ៏មង្គល និងពាក្យអភិសេកដ៏ល្អប្រសើរ។
Verse 16
युद्धोन्मत्तं च मत्तं च भ्रातरौचापिरावणः ।रक्षणार्थंकुमाराणांप्रेषयामाससंयुगे ।।।।
រាវណក៏បានបញ្ជូនបងប្អូនពីររូបរបស់ព្រះองค์ គឺ យុទ្ធោន្មត្ត និង មត្ត ទៅសមរភូមិ ដើម្បីការពារព្រះកុមាររាជកុមារ (ព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះองค์)។
Verse 17
तेऽभिवाद्यमहात्मानंरावणंरिपुरावणम् ।कृत्वाप्रदक्षिणंचैवमहाकायाःप्रतस्थिरे ।।।।
យោធាដែលមានកាយធំមហិមាទាំងនោះ បានគោរពវន្ទនាចំពោះមហាត្មា រាវណៈ អ្នកធ្វើឲ្យសត្រូវភ័យខ្លាច ហើយបានដើរប្រទក្សិណាជុំវិញដោយក្តីគោរព រួចចេញដំណើរទៅ។
Verse 18
सर्वौषधीभिर्गन्धैश्चसमालभ्यमहाबलाः ।निर्जग्मुर्नैरृतश्रेष्ठाषडेतेयुद्धकाङ्क्षिणः ।।।।
មេដឹកនាំរាក្សសដ៏ប្រសើរទាំងប្រាំមួយ នោះមានកម្លាំងមហិមា និងប្រាថ្នាសង្គ្រាម បានលាបខ្លួនដោយឱសថការពារ និងក្លិនក្រអូប ហើយចេញដំណើរទៅមុខ។
Verse 19
त्रिशिराश्चातिकायश्चदेवान्तकनरान्तकौ ।महोदरमहापार्श्वौनिर्जग्मुःकालचोदिताः ।।।।
ត្រីសិរាស និង អតិកាយៈ ជាមួយទេវាន្តក និង នរាន្តក ហើយក៏មាន មហោទរ និង មហាបារស្វៈ បានចេញដំណើរទៅ—ដោយកាល (វាសនា/ពេលវេលា) ជំរុញ។
Verse 20
ततस्सुदर्शनंनागंनीलजीमूतसन्निभम् ।ऐरावतकुलेजातमारुरोहमहोदरः ।।।।
បន្ទាប់មក មហោទរ បានឡើងជិះដំរីឈ្មោះ សុទර්សនៈ ដែលមានពណ៌ងងឹតដូចពពកភ្លៀងខៀវ និងកើតក្នុងវង្សអៃរាវត។
Verse 21
सर्वायुधसमायुक्तंतूणीभिश्चस्वलङ्कृतम् ।रराजगजमास्थायसवितेवास्तमूर्धनि ।।।।
គាត់ប្រដាប់ដោយអាវុធគ្រប់ប្រភេទ ហើយតុបតែងដោយកន្ត្រកព្រួញយ៉ាងល្អ; ពេលជិះលើដំរី គាត់ភ្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យនៅជាយមេឃពេលជិតលិចទៅទិសលិច។
Verse 22
हयोत्तमसमायुक्तंसर्वायुधसमाकुलम् ।आरुरोहरथश्रेष्ठंत्रिशिरारावणात्मजः ।।।।
ត្រីសិរៈ កូនប្រុសរបស់រាវណៈ បានឡើងលើរថសង្គ្រាមដ៏ប្រសើរ ដែលចងទាញដោយសេះល្អឥតខ្ចោះ ហើយពេញទៅដោយអាវុធគ្រប់ប្រភេទ។
Verse 23
त्रिशिरारथमास्थायविरराजधनुर्धरः ।सविद्युदुल्कश्शैलाग्रेस्सेन्द्रइवाम्बुदः ।।।।
ត្រីសិរៈ អ្នកកាន់ធ្នូ ពេលអង្គុយលើរថរបស់ខ្លួន ក៏ភ្លឺចែងចាំង—ដូចពពកលើកំពូលភ្នំ ដែលពោរពេញដោយផ្លេកបន្ទោរ និងអាចម៍ផ្កាយភ្លើង ហាក់បីដូចមានព្រះឥន្ទ្រស្ថិតនៅក្នុងនោះ។
Verse 24
त्रिभिःकिरीटैश्शुशुभेत्रिशिरास्सरथोत्तमे ।हिमवानिशैलेन्द्रस्त्रिभिःकाञ्चनपर्वतैः ।।।।
ត្រីសិរៈ លើរថដ៏ប្រសើររបស់ខ្លួន បានភ្លឺរលោងដោយមកុដបី—ដូចហិមវាន មហាបុរីនៃភ្នំ ដែលរលោងដោយកំពូលមាសបីកំពូល។
Verse 25
अतिकायोऽपितितेजस्वीराक्षसेन्द्रसुतस्तदा ।आरुरोहरथश्रेष्ठंश्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम् ।।।।
បន្ទាប់មក អតិកាយៈផងដែរ—ភ្លឺរលោង ជាកូនប្រុសនៃស្តេចរាក្សស និងជាអ្នកធ្នូឯកក្នុងចំណោមអ្នកធ្នូទាំងអស់—បានឡើងលើរថដ៏រុងរឿង។
Verse 26
सुचक्राक्षंसुसंयुक्तंस्वनुकर्षंसुकूबरम् ।तूणीबाणासनैर्दीप्तंप्रासासिपरिघाकुलम् ।।।।
រថនោះមានដុំកង់ល្អប្រណិត ការតភ្ជាប់រឹងមាំ អ័ក្សខ្លាំង និងឈើគូបរ (ឈើទាញ) មាំមួន។ វារលោងភ្លឺដោយកេសព្រួញ និងធ្នូ ហើយពេញទៅដោយលំពែង ដាវ និងគុណដែក។
Verse 27
सकाञ्चनविचित्रेणमकुटेनविराजता ।भूषणैश्चबभौमेरुःप्रभाभिरिवभासयन् ।।।।
ដោយមកុដមាសដ៏វិចិត្រចែងចាំង និងគ្រឿងអលង្ការដែលតុបតែងជុំវិញ គាត់មើលទៅដូចភ្នំមេរុ ដូចជាកំពុងបំភ្លឺសព្វវត្ថុដោយពន្លឺរបស់ខ្លួន។
Verse 28
स रराजरथेतस्मिन् राजसूनुर्महाबलः ।वृतोनैरृतशार्दूलैर्वज्रपाणिरिवामरैः ।।।।
លើរថនោះ ព្រះរាជបុត្រដ៏មានកម្លាំងមហិមា បានរុងរឿងចែងចាំង; ត្រូវបានហ៊ុំព័ទ្ធដោយយុទ្ធជនរាក្សសដូចខ្លា—ដូចព្រះឥន្ទ្រាអ្នកកាន់វជ្រៈ នៅកណ្ដាលទេវតា។
Verse 29
हयमुच्चैश्श्रवःप्रख्यंश्वेतंकनकभूषणम् ।मनोजवंमहाकायमारुरोहनरान्तकः ।।।।
នរាន្តកៈ បានឡើងជិះសេះសធំមួយ ពណ៌ស ល្បីដូចអុច្ចៃឝ្រវស; តុបតែងដោយមាស ហើយលឿនដូចចិត្តគិត។
Verse 30
गृहीत्वाप्रासमुल्काभंविरराजनरान्तकः ।शक्तिमादायतेजस्वीगुहशशिखिगतोयथा ।।।।
ដោយកាន់លំពែងដូចអុក្កាបាតភ្លើង នរានតកៈបានភ្លឺរលោងយ៉ាងខ្លាំង—ដូចគុហៈ (ស្កន្ទ) អ្នកមានកំពូលនកយូង កាន់លំពែង «សក្តិ» របស់ព្រះអង្គ។
Verse 31
देवान्ककस्समादायपरिघंवज्रभूषणम् ।परिगृह्यगिरिंदोर्भ्यांवपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ।।।।
ទេវានតកៈបានលើក «បរិឃ» ដំបងដែកធ្ងន់ តុបតែងដោយអលង្ការរឹងដូចវជ្រៈ; កាន់វាដោយដៃទាំងពីរ ហាក់ដូចលេងត្រាប់តាមរូបព្រះវិษ្ណុដែលលើកភ្នំ។
Verse 32
महापार्श्वोमहाकायोगदामादायवीर्यवान् ।विरराजगदापाणिःकुबेरइवसंयुगे ।।।।
មហាបារស្វៈ អ្នកមានរាងកាយធំ និងកម្លាំងក្លាហាន បានយកគទា; នៅសមរភូមិ គាត់ភ្លឺរលោងដូចកុបេរៈដែលកាន់ដំបងនៅក្នុងដៃ។
Verse 33
तेप्रतस्थुर्महात्मानोऽमरावत्यास्सुराइव ।तान् गजैश्चतुरङ्गैश्चरथैश्चाम्बुन्दिस्स्वनैः ।।।।अनूत्पेतुर्महात्मानोराक्षसाःप्रवरायुधाः ।
ព្រះកុមារអ្នកមានមហិទ្ធិទាំងនោះបានចេញដំណើរ ដូចទេវតានៅអមរាវតី; ហើយពីក្រោយ ពួករាក្សសមហិទ្ធិ កាន់អាវុធល្អឯក បានតាមមកជាមួយដំរី សេះ និងរថសង្គ្រាម ដែលសំឡេងរំញ័រដូចពពកផ្គរលាន់។
Verse 34
तेविरेजुर्महात्मानःकुमारास्सूर्यवर्चसः ।।।।किरीटिनश्रशियाजुष्टाग्रहादीप्ताइवाम्बरे ।
ព្រះកុមារអ្នកមានមហិទ្ធិទាំងនោះភ្លឺរលោងដូចព្រះអាទិត្យ; ពាក់មកុដ និងពោរពេញដោយពន្លឺ—រលោងលើមេឃដូចភពផ្កាយដ៏ចែងចាំង។
Verse 35
प्रगृहीताबभौतेषांशस्त्राणामावळिस्सिता ।।।।शारदाभ्रप्रतीकाशाहंसावळिरिवाम्बरे ।
ជួរពណ៌សនៃអាវុធដែលពួកគេលើកឡើងភ្លឺរលោង—ដូចជាជួរហង្សនៅលើមេឃ ឬដូចពពកភ្លឺស្រស់នារដូវសារទ។
Verse 36
मरणंवापिनिश्चित्यशत्रूणांवापराजयम् ।।।।इतिकृत्वामतिंवीरानिर्जग्मुस्संयुगार्थिनः ।
វីរបុរសទាំងឡាយបានកំណត់ចិត្តថា—មិនថាស្លាប់ក៏ដោយ ឬឲ្យសត្រូវចាញ់—ហើយបានចេញដំណើរ ដោយប្រាថ្នាសង្គ្រាម។
Verse 37
जगर्जुश्चप्रणेदुश्चचिक्षिपुश्चापिसायकान् ।।।।जगृहुश्चमहात्मानोनिर्वातायुद्धदुर्मदाः ।
រាក្សសមហាអង្គ—មិនរង្គោះរង្គើ និងស្រវឹងដោយសង្គ្រាម—បានរុកមុខដោយគំហើញនិងស្រែក ហើយបាញ់ព្រួញជាឝូតៗ។
Verse 38
क्ष्वेळिडितास्फोटिनिनदैश्चचाल च वसुन्दरा ।।।।रक्षसांसिंहनादैश्चसंस्फोटेवतदाम्बरम् ।
ដោយសំឡេងទះដៃ និងសំឡេងផ្ទុះបែករបស់ពួកគេ ផែនដីញ័ររញ្ជួយ; ហើយដោយសំឡេងគំហើញដូចសិង្ហរបស់រាក្សស មេឃហាក់ដូចជានឹងបែកចេញ។
Verse 39
अभिनिष्क्रम्यमुदिताराक्षसेन्द्रामहाबलाः ।।।।ददृशुर्वानरानीकंसमुद्यतशिलानगम् ।
ព្រះមហារាជរាក្សសដ៏មានកម្លាំងខ្លាំង បានចេញទៅដោយចិត្តរីករាយ ហើយបានឃើញកងទ័ពវានរ—ត្រៀមប្រយុទ្ធ លើកថ្ម និងកំពូលថ្មធំៗរួចរាល់សម្រាប់បោះ។
Verse 40
हरयोपिमहात्मानोददृशुर्नेरृतम् ।।।।हस्त्यश्वरथसम्बाधंकिङ्किणीशतनादितम् ।नीलजीमूतसङ्काशंसमुद्यतमहायुधम् ।।।।दीप्तानलरविप्रख्यैस्सर्वतोनैरृतैर्वृतम् ।
វីរបុរសវានរដ៏មានចិត្តធំៗ ក៏បានឃើញកងទ័ពនៃនៃរឿត (រាក្សស) —កកកុញដោយដំរី សេះ និងរទេះសង្គ្រាម សូរស័ព្ទរំពងដោយសម្លេងកណ្ដឹងរាប់រយ; ដូចមហាមេឃភ្លៀងខ្មៅងងឹត កាន់អាវុធធំៗឡើងខ្ពស់ ហើយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញគ្រប់ទិសដោយរាក្សសភ្លឺចែងចាំងដូចភ្លើង និងព្រះអាទិត្យ។
Verse 41
हरयोपिमहात्मानोददृशुर्नेरृतम् ।।6.69.40।।हस्त्यश्वरथसम्बाधंकिङ्किणीशतनादितम् ।नीलजीमूतसङ्काशंसमुद्यतमहायुधम् ।।6.69.41।।दीप्तानलरविप्रख्यैस्सर्वतोनैरृतैर्वृतम् ।
ពេលឃើញកងទ័ពសត្រូវកំពុងចូលមក ជាវានរ (ផ្លវង្គម) ដែលបានចាប់គោលដៅរួចហើយ ក៏លើកថ្មធំៗ និងភ្នំធំៗឡើង; ដោយកម្លាំងមហិមា ពួកគេបន្លឺសម្រែកដ៏ធំ ហើយមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងការប្រកាសប្រជែងរបស់រាក្សសបាន ទាហានវានរក៏គ្រហឹមស្រែកតបវិញ។
Verse 42
तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।।।।समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ।।।।
ពេលឃើញកងទ័ពសត្រូវកំពុងចូលមក ជាវានរ (ផ្លវង្គម) ដែលបានចាប់គោលដៅរួចហើយ ក៏លើកថ្មធំៗ និងភ្នំធំៗឡើង; ដោយកម្លាំងមហិមា ពួកគេបន្លឺសម្រែកដ៏ធំ ហើយមិនអាចអត់ទ្រាំនឹងការប្រកាសប្រជែងរបស់រាក្សសបាន ទាហានវានរក៏គ្រហឹមស្រែកតបវិញ។
Verse 43
तद्दृष्टवाबलमायान्तंलब्धलक्षाःप्लवङ्गमाः ।।6.69.42।।समुद्यतमहाशैलास्सम्प्रणेदुर्महाबला ।अमृष्यमाणारक्षांसिप्रतिनर्दन्तवानराः ।।6.69.43।।
មេកងវានរទាំងនោះបានបុកចូលទៅក្នុងកងរាក្សសដ៏គួរឱ្យខ្លាច ហើយដើរវិលវល់ទៅមកដោយលើកថ្មឡើងខ្ពស់ ដូចកំពូលភ្នំដែលរុករកនៅមធ្យមកំពូលភ្នំទាំងឡាយ។
Verse 44
ततस्समुद्घुष्टरवंनिशम्य।रक्षोगणावानरयूथपानाम् ।अमृष्यमाणाःपरहर्षमुग्रं।महाबलाःभीमतरंविनेदुः ।।।।
បន្ទាប់មក ពេលបានឮសម្លេងហ៊ោរំពងរបស់មេកងវានរ កងរាក្សសដ៏មានកម្លាំងមហិមា—មិនអាចអត់ទ្រាំនឹងភាពហ៊ានហក់ដ៏សាហាវរបស់សត្រូវបាន—ក៏បន្លឺសម្រែកគួរឱ្យភ័យខ្លាចកាន់តែខ្លាំង។
Verse 45
तेराक्षसबलंघोरंप्रविश्यहरियूथपाः ।विचेरुरुद्यतैश्शैलैर्नगाश्शिखरिणोयथा ।।।।
មេកងវានរទាំងនោះបានបុកចូលទៅក្នុងកងរាក្សសដ៏គួរឱ្យខ្លាច ហើយដើរវិលវល់ទៅមកដោយលើកថ្មឡើងខ្ពស់ ដូចកំពូលភ្នំដែលរុករកនៅមធ្យមកំពូលភ្នំទាំងឡាយ។
Verse 46
केचिदाकाशमाविश्यकेचिदुर्व्यांप्लवङ्गमाः ।रक्षस्सैन्येषुसङ्कृद्धाःश्चेरुर्द्रुमशिलायुधाः ।।।।
វានរខ្លះលោតឡើងទៅលើមេឃ ខ្លះទៀតឈរជាប់លើដី; ដោយកំហឹងក្តៅគគុក និងកាន់ដើមឈើនិងថ្មជាអាវុធ ពួកគេរត់រាលដាលចូលទៅក្នុងជួរកងទ័ពរាក្សសា។
Verse 47
द्रुमांश्चविपुलस्कन्थान् गृह्यवानरपुङ्गवाः ।तद्युद्धमभवद्घोरंरक्षोवानरसङ्कुलम् ।।।।
មេវានរាអ្នកឆ្នើមៗ ចាប់យកដើមឈើដែលមានដើមធំៗមកប្រយុទ្ធ រហូតដល់សង្គ្រាមនោះក្លាយជាសង្គ្រាមដ៏សាហាវខ្លាំង ពេញទៅដោយរាក្សសា និងវានរាច្របល់គ្នា។
Verse 48
तेपादपशिलाश्शैलैश्चक्रुर्वृष्टिमनूपमाम् ।बाणौघैर्वार्यमाणाश्चहरयोभीमविक्रमाः ।।।।
វានរាដែលមានកម្លាំងគួរឱ្យខ្លាចទាំងនោះ ទោះបីត្រូវទប់ស្កាត់ដោយព្រួញជាច្រើនដូចភ្លៀងក៏ដោយ ក៏នៅតែបង្កើត “ភ្លៀង” មិនមានគូប្រៀប ដោយដើមឈើ ថ្ម និងកំណាត់ថ្មភ្នំ។
Verse 49
सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसवानराः ।शिलाभिश्चूर्णयामासुर्यातुधानान् प्लवङ्गमाः ।।।।
នៅលើសមរភូមិ ពួករាក្សស និងវានរ បានបន្លឺសំឡេងគំហុកដូចសត្វសិង្ហ; ហើយពួកស្វាបានយកថ្មបុកបំបែកពួកយាតុធានឲ្យខ្ទេចខ្ទី។
Verse 50
नर्जघ्नुस्संयुगेक्रुद्धाःकवचाभरणावृतान् ।केचिद्रथगतावनीरान्गजवाजिगतानपि ।।।।
នៅក្នុងសង្គ្រាមដ៏ក្តៅគគុក ដោយកំហឹង ពួកគេបានសម្លាប់យោធាវីរបុរសដែលពាក់អាវក្រោះ និងគ្រឿងអលង្ការ; ខ្លះបានផ្តួលវីរបុរសលើរទេះសង្គ្រាម ហើយសូម្បីអ្នកជិះដំរី និងសេះក៏ដួលដែរ។
Verse 51
निर्जघ्नुस्सहसाऽप्लुत्ययातुधानान् प्लवङ्गमाः ।शैलशृङ्गाचिताङ्गाश्चमुष्टिभिर्वान्तलोचनाः ।।।।चेरुःपेतुश्चनेदुश्चतत्रराक्षसपुङ्गवाः ।
ពួកស្វាបានលោតឡើងដោយកម្លាំងភ្លាមៗ ហើយវាយផ្តួលពួកយាតុធានឲ្យដួលស្លាប់។ នៅទីនោះ ពួករាក្សសជាអ្នកក្លាហានលើសគេ—ត្រូវកណ្តាប់ដៃវាយបោក រាងកាយបែកបាក់ដូចត្រូវកំពូលភ្នំថ្មបុក ភ្នែកលេចចេញ—បានរអិលរំញ័រ ដួល និងស្រែកអូរ។
Verse 52
राक्षसाश्चशरैस्तीक्ष्णैर्बिदुःकपिकुञ्जरान् ।।।।शूलमुद्गरखडगैश्चजघ्नुःप्रासैश्चशक्तिभिः ।
ពួករាក្សសក៏ដូចគ្នា បានបាញ់ព្រួញមុតចាក់ធ្លុះពួកស្វាវីរបុរសដូចដំរី; ហើយបានវាយប្រហារដោយត្រីសូល ក្លឹប ដាវ លំពែង និងជាវលាំង។
Verse 53
अन्योन्यंपातयामासुःपरस्परजयैषिणः ।।।।रिपुशोणितदिग्धाङ्गास्तत्रवानरराक्षसाः
នៅទីនោះ ពួកវានរ និងរាក្សស ដែលអវយវៈប្រឡាក់ដោយឈាមសត្រូវ ហើយម្នាក់ៗប្រាថ្នាជ័យជំនះលើគ្នា បានបោកទម្លាក់គ្នាទៅវិញទៅមកម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 54
ततश्शैलैश्चखडगैश्चविसृष्टैर्हरिराक्षसैः ।।।।मुहूर्तेनावृताभूमिरभवच्छोणिताप्लुता ।
បន្ទាប់មក ដោយថ្ម និងដាវដែលពួកវានរ និងរាក្សសបានគប់បោះទៅមក ក្នុងពេលខ្លីមួយ ផែនដីត្រូវបានគ្របដណ្តប់ ហាក់ដូចជាលិចលង់ក្នុងឈាម។
Verse 55
विकीर्णैःपर्वताकारैरक्षोभिररिमर्दनैः ।।।।आसीद्वसुमतीपूर्णातदायुद्धमदान्वितैः ।
នៅពេលនោះ ផែនដីពេញទៅគ្រប់ទិសដោយសពរាក្សសដ៏មាំមួន មិនរង្គើរ ជាអ្នកកម្ទេចសត្រូវ មានរាងដូចភ្នំ ហើយស្រវឹងដោយមោទនភាពនៃសង្គ្រាម។
Verse 56
आक्षिप्ताःक्षिप्यमाणाश्चभग्नशूलाश्चवानरैः ।।।।पुनरङ्गैस्तदाचक्रुरासन्नायुद्धमद्भुतम् ।
ត្រូវពួកវានរគប់បោះ និងបោកទម្លាក់ ហើយត្រីសូលរបស់ពួកគេក៏បាក់បែក ទោះយ៉ាងណា អ្នកប្រយុទ្ធទាំងនោះបានចូលប្រយុទ្ធជិតម្តងទៀត ហើយ—គួរឱ្យអស្ចារ្យ—ប្រយុទ្ធសូម្បីតែដោយអវយវៈរបស់ខ្លួនឯង។
Verse 57
वानरान्वानरैरेवजघ्नुस्तेनैरृतर्षभाः ।।।।राक्षसान्राक्षसैरेवजघ्नुस्तेवानराअपि ।
រាក្សសដ៏ក្លាហានដូចគោឧសភៈទាំងនោះ បានវាយប្រហារពួកវានរ ដោយយកវានរផ្សេងទៀតធ្វើជាអាវុធ; ហើយពួកវានរក៏បានវាយប្រហាររាក្សស ដោយយករាក្សសផ្សេងទៀតធ្វើជាអាវុធដូចគ្នា។
Verse 58
आक्षिप्य च शिलास्तेषांनिजघ्नाराक्षसाहरीन् ।।।।तेषांचाछचिद्यशस्त्राणिजघ्नूरक्षांसिवानराः ।
ពួករាក្សសាឆក់យកថ្មៗ ហើយវាយសម្លាប់ពួកវានរ; ចំណែកពួកវានរក៏ឆក់ដកអាវុធរបស់ពួកគេ ហើយសម្លាប់រាក្សសាវិញតាមលំដាប់។
Verse 59
निजघ्नुश्शैलशूलार्स्सैर्भिभिदुश्चपरस्परम् ।।।।सिंहनादान्विनेदुश्चरणेराक्षसावानराः ।
នៅក្នុងសមរភូមិ រាក្សសា និងវានរវាយបុក និងកាត់ច្រេះគ្នាទៅវិញទៅមក ដោយថ្ម ត្រីសូល និងលំពែង ហើយស្រែកគំហុកដូចសត្វសិង្ហ។
Verse 60
छिन्नवर्णतनुत्राणाराक्षसावानरैर्हताः ।।।।रुधिरंप्रसृतास्तत्ररससारमिवद्रुमाः ।
រាក្សសាដែលត្រូវវានរសម្លាប់ ដោយស្លៀកពាក់ និងអាវក្រោះត្រូវកាត់បែក បានហូរឈាមនៅទីនោះ—ដូចដើមឈើត្រូវបែកហើយទឹកជ័រហូរចេញ។
Verse 61
रथेन च रथंचापिवारणेनैववारणम् ।।।।हयेन च हयंकेचिन्निजघ्नुर्वानरारणे ।
ក្នុងសង្គ្រាមនោះ វានរខ្លះបានបុករទេះជាមួយរទេះ បុកដំរីជាមួយដំរី និងបុកសេះជាមួយសេះ ឲ្យបែកបាក់គ្នាទៅវិញទៅមក។
Verse 62
क्षुरप्रैरर्धचन्द्रैश्चभल्लैश्चनिशितैश्शरैः ।।।।राक्षसावानरेन्द्राणांबिभिदुःपादपान् शिलाः ।
ដោយព្រួញមុតស្រួច—ក្បាលរាងស្បែកជើងសេះ ក្បាលព្រះចន្ទកន្លះ និងក្បាលភល្លៈ—ពួករាក្សសបានបំបែកដើមឈើ និងថ្មសិលាដែលមេវានរកាន់យកមក។
Verse 63
विकीर्णैपर्वताग्रैश्चद्रुमैछशिनैश्चसंयुगे ।।।।हतैश्चकपिरक्षोभिर्दुर्गमावसुधाऽभवत् ।
ក្នុងសង្គ្រាមនោះ ដោយសារកំពូលភ្នំដែលបែកបាក់ និងដើមឈើដែលកាប់ដួលរាយប៉ាយ ព្រមទាំងវានរ និងរាក្សសដែលដួលស្លាប់ ដីក្លាយជាលំបាកក្នុងការឆ្លងកាត់។
Verse 64
तेवानरागर्वितहृष्टचेष्टास्सङ्ग्राममासाद्यभयंविम ।युद्धंस्मसर्वेसहराक्षसैस्सैयुधाश्चक्रुरदीनसत्त्वाः ।।।।
វានរទាំងនោះ មានមោទនភាព និងរីករាយក្នុងកាយវិការ ពេលទៅដល់សមរភូមិបានបោះបង់ភាពភ័យខ្លាចចោល ហើយដោយចិត្តមិនទន់ខ្សោយ ពួកគេទាំងអស់បានចូលប្រយុទ្ធជាមួយរាក្សសទាំងនោះ។
Verse 65
तस्मिन्प्रवृत्तेतुमुलेविमर्देप्रहृष्यमाणेषुवलीमुखेषु ।निपात्यमानेषु च राक्षसेषुमहर्षयोदेवगणाश्चनेदुः ।।।।
នៅពេលការប៉ះទង្គិចដ៏សាហាវ និងអ៊ូអរនោះកំពុងបន្ត—ខណៈវានរមុខស្វារីករាយ ហើយរាក្សសត្រូវបានផ្តួលរំលំ—មហាឫសី និងក្រុមទេវតាបានបន្លឺសំឡេងអបអរសាទរយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 66
ततोहयंमारुततुल्यवेगमारुह्यशक्तिंनिशितांप्रगृह्य ।नरान्तकोवानरराजसैन्यंमहार्णवंमीनइवाविवेश ।।।।
បន្ទាប់មក នរាន្តកៈឡើងជិះសេះដែលលឿនដូចខ្យល់ កាន់លំពែងមុតស្រួច ហើយចូលលុកលុយកងទ័ពរបស់ព្រះរាជាវានរ ដូចត្រីចូលទៅក្នុងមហាសមុទ្រដ៏ធំទូលាយ។
Verse 67
स वानरान् सप्तशतानिवीरःप्रासेनदीप्तेनन्वििर्बिभेद ।एकःक्षणेनेन्द्ररिपुर्महात्माजघानसैन्यंहरिपुङ्गवानाम् ।।।।
នារាន្តកៈ វីរបុរសដ៏មហិមា—សត្រូវរបស់ព្រះឥន្ទ្រ—បានប្រើលំពែងភ្លឺរលោងដូចភ្លើង បំបែកវានរ៧០០នាក់; ក្នុងមួយភ្លែត គាត់បានកម្ទេចកងទ័ពនៃមេវានរដ៏ឧត្តមទាំងឡាយ។
Verse 68
ददृशुश्चमहात्मानंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।चरन्तंहरिसैन्येषुविद्याधरमहर्षयः ।।।।
មហាឫសីវិទ្យាធរ បានឃើញមហាត្មានោះ ឈរយ៉ាងមាំមួនលើខ្នងសេះ ហើយដើរឆ្លងកាត់ជួរកងទ័ពវានរ។
Verse 69
स तस्यददृशेमार्गोमांसशोणितकर्दमः ।पतितैःपर्वताकारैर्वानरैरभिसंवृतः ।।।।
នៅលើផ្លូវរបស់គាត់ គាត់បានឃើញផ្លូវមួយក្លាយជាកករនៃសាច់ និងឈាម; វាត្រូវបានគ្របដណ្តប់ទាំងស្រុងដោយវានរដែលដួលស្លាប់ ធំដូចភ្នំ។
Verse 70
यावद्विक्रमितुंबुधदिंचक्रुःप्लवगपुङ्गवाः ।तावदेतानतिक्रम्यनिर्बिभेदनरान्तकः ।।।।
មុនពេលមេវានរដ៏ឧត្តមទាំងឡាយអាចប្រមូលសេចក្តីសម្រេចចិត្តដើម្បីរុកទៅមុខ នារាន្តកៈបានរត់លើសពួកគេ ហើយបំបែកចូលកណ្ដាល បំផ្លាញពួកគេ។
Verse 71
ददाहहरिसैन्यानिवनानीवविभावसुः ।यावदुत्पाटयामासुर्वृक्षान्शैलान्वनौकसः ।।।।तावत्प्रासहताःपेतुर्वज्रकृत्ताइवाचलाः ।
គាត់បានដុតកងទ័ពវានរ ដូចភ្លើងលេបលាន់ព្រៃឈើ។ ខណៈពេលដែលអ្នករស់នៅក្នុងព្រៃចាប់ផ្តើមដកឫសដើមឈើ និងលើកថ្មភ្នំឡើង ពួកគេក៏ធ្លាក់ចុះដោយរងព្រួញលំពែង ដូចភ្នំដែលត្រូវព្រះអសនីបាតបំបែក។
Verse 72
ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।।।।दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ।।।।
នៅចុងសមរភូមិ នរានតកៈបានលើកលំពែងដែលកំពុងឆេះភ្លើងឡើង។ នរានតកៈដ៏មានកម្លាំងបានដើរវិលទៅគ្រប់ទិសទាំងអស់ បំបាក់បំផ្លាញជុំវិញក្នុងសង្គ្រាម ដូចខ្យល់រដូវវស្សាដែលបក់កួចកម្ទេច។
Verse 73
ज्वलन्तम्प्रासमुद्यम्यसङ्ग्रामान्तेनरान्तकः ।।6.69.72।।दिक्षुसर्वासुबलवान् विचचारनरान्तकः ।प्रमृद्नन्सर्वतोयुद्धेप्रावृटकालेयथानिलः ।।6.69.73।।
នរានតកៈដ៏មានកម្លាំងបានវិលវល់ទៅគ្រប់ទិសនៅលើសមរភូមិ បំបាក់បំផ្លាញជុំវិញទាំងអស់ ដូចខ្យល់រដូវវស្សាដែលបក់កួចកម្ទេច។
Verse 74
न शेकुर्भाषितुंवीरा न स्थातुंस्पन्दितुंभयात् ।उत्पतन्तंस्थितंयान्तंसर्वान्विव्याधवीर्यवान् ।।।।
វីរវានរទាំងឡាយដោយសេចក្តីភ័យ មិនអាចនិយាយ មិនអាចឈរ មិនហ៊ានសូម្បីតែរអិលរំកិល។ តែអ្នកក្លាហាននោះបានចាក់ធ្លុះពួកគេទាំងអស់—ទាំងអ្នកកំពុងលោត ទាំងអ្នកឈរនิ่ง និងអ្នកកំពុងដើរទៅមុខ។
Verse 75
एकेनानन्तकल्पेनप्रासेनादित्यतेजसा ।भग्नानिहरिसैन्यानिनिपेतुर्धरणीतले ।।।।
ដោយលំពែងតែមួយ—សាហាវដូចវាសនា និងភ្លឺចែងចាំងដូចពន្លឺព្រះអាទិត្យ—គាត់បានបំបែកជួរកងវានរ ហើយកងទ័ពដែលរត់រាលដាលក៏ដួលលើផែនដី។
Verse 76
वज्रनिष्पेषदृशंप्रासस्याभिनिपातनम् ।न शेकुर्वानरास्सोढुंतेविनेदुर्महास्वनम् ।।।।
ការធ្លាក់ចុះនៃលំពែងនោះ ដូចជាការបុកបំបែករបស់វជ្រៈ; ពួកវានរមិនអាចទ្រាំទ្របានទេ ហើយបានស្រែករំពងដោយសំឡេងដ៏ខ្លាំង។
Verse 77
पततांहरिवीराणांरूपाणिप्रचकाशिरे ।वज्रभिन्नाग्रकूटानांशैलानांपततामिव ।।।।
រូបកាយនៃវីរបុរសហរិដែលកំពុងដួលរលំ បានភ្លឺរលោងច្បាស់ ដូចកំពូលភ្នំដែលត្រូវវជ្រៈបំបែក ហើយរលំធ្លាក់ចុះ។
Verse 78
येतुपूर्वंमहात्मानःकुम्भकर्णेनपातिताः ।तेस्वस्थावानरश्रेष्ठास्सुग्रीवमुपतस्थिरे ।।।।
ពួកវានរល្អឥតខ្ចោះ មានចិត្តធំ ដែលមុននេះត្រូវកុម្ភករណ៍វាយឲ្យដួល បច្ចុប្បន្នបានស្ដារខ្លួនវិញ ហើយចូលទៅឈរនៅមុខសុគ្រីវ។
Verse 79
विप्रेक्षमाणस्सुग्रीवोददर्शहरिवाहिनीम् ।नरान्तकभयत्रस्तांविद्रवन्तीमितस्ततः ।।।।
សុគ្រីវមើលស្ទើរទៅវិញទៅមក ក៏ឃើញកងទ័ពវានរ ដែលភ័យខ្លាចនរាន្តកៈ កំពុងរត់ចែកចាយទៅមកគ្រប់ទិស។
Verse 80
विद्रुतांवाहिनींदृष्टवा स ददर्शनरान्तकम् ।गृहीतप्रासमायान्तंहयपृष्ठेप्रतिष्ठितम् ।।।।
ពេលឃើញកងទ័ពរបស់ខ្លួនរត់ភៀសខ្លួន គាត់ក៏បានឃើញ នរានតកៈ កំពុងរុកមក មាន់កាន់លំពែងនៅក្នុងដៃ ឈរមាំលើខ្នងសេះ។
Verse 81
अथोवाचमहातेजास्सुग्रीवोवानराधिपः ।कुमारमङ्गदंवीरंशक्रतुल्यपराक्रमम् ।।।।
បន្ទាប់មក សុគ្រីវៈ អ្នកមានពន្លឺតេជៈដ៏ខ្លាំង ជាព្រះអធិបតីនៃវានរ បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះកុមារ អង្គទៈ វីរបុរសដែលមានសមត្ថភាពស្មើព្រះឥន្ទ្រ (សក្រក)។
Verse 82
गच्छत्वंराक्षसंवीरोयोऽसौतुरगमास्थितः ।क्षोभयन्तहरिबलंक्षिप्रंप्राणैर्वियोजय ।।।।
«ចូរទៅ ឱ វីរបុរស! ចូរបង្ក្រាបរាក្សសនោះឲ្យបានភ្លាមៗ ដែលអង្គុយលើសេះ ហើយកំពុងរំខានកងទ័ពវានរ; ចូរផ្តាច់គាត់ចេញពីជីវិតឲ្យរហ័ស»។
Verse 83
स भर्तुर्वचनंश्रुत्वानिष्पपाताङ्गदतः ।अनीकान्मेघसङ्काशादंशुमानिववीर्यवान् ।।।।
ពេលស្តាប់ព្រះបន្ទូលបញ្ជារបស់ម្ចាស់របស់ខ្លួន អង្គទៈ អ្នកមានកម្លាំងក្លាហាន បានលោតចេញពីជួរកងទ័ព ដូចព្រះអាទិត្យលេចចេញពីពពក។
Verse 84
शैलसङ्घातसङ्काशोहरीणामुत्तमोऽङ्गदः ।रराजाङ्गदसन्नद्धस्सधातुरिवपर्वतः ।।।।
អង្គទៈ ជាអ្នកល្អឯកក្នុងចំណោមវានរ មើលទៅដូចជាគំនរថ្មភ្នំធំ; ពេលពាក់កងដៃ គាត់ភ្លឺរលោងដូចភ្នំដែលមានសរសៃរ៉ែ។
Verse 85
निरायुधोमहातेजाःकेवलंनखदंष्ट्रवान् ।नरान्तकमभिक्रम्यवालिपुत्रोऽब्रवीद्वचः ।।।।
ទោះគ្មានអាវុធក៏ដោយ តែមានតេជៈដ៏ភ្លឺរលោង យកតែក្រចក និងធ្មេញជាអាវុធ កូនប្រុសព្រះវាលី គឺអង្គទៈ បានចូលទៅរក នរាន្តកៈ ហើយពោលពាក្យ។
Verse 86
तिष्ठकिंप्राकृतैरेभिर्हरिभिस्त्वंकरिष्यसि ।अस्मिन्वज्रसमस्पर्शंप्रासंक्षिपममोरसि ।।।।
«ឈប់! ជាមួយស្វាធម្មតាទាំងនេះ អ្នកនឹងធ្វើអ្វីបាន? ចូរបោះព្រាសដែលការប៉ះដូចវជ្រៈនោះ មកលើទ្រូងខ្ញុំ!»
Verse 87
अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।।।
ពេលបានស្តាប់ពាក្យរបស់អង្គទៈ នរាន្តកៈ ក៏ផ្ទុះកំហឹងដូចភ្លើង; គាត់ខាំបបូរមាត់ដោយធ្មេញ ហើយហ៊ឺសដូចពស់។ ដោយកំហឹង គាត់ចូលទៅជិតកូនប្រុសព្រះវាលី ហើយបោះព្រាសដែលភ្លឺចែងចាំងទៅលើអង្គទៈដោយកម្លាំងយ៉ាងខ្លាំង។ តែព្រាសនោះប៉ះទ្រូងអង្គទៈដូចវជ្រៈ ហើយបែកខ្ទេចធ្លាក់ចុះលើដី។
Verse 88
अङ्गदस्यवचश्श्रुत्वाप्रचुक्रोधनरान्तकः ।सन्दश्यदशनैरोष्ठंन्वििश्श्वस्यभुजङ्गवत् ।।6.69.87।।अभिगम्याङ्गदंक्रुद्धोवालिपुत्रंनरान्तकः ।प्रासंसमाविध्यतदाङ्गदायसमुज्ज्वलन्तंसहसोत्ससर्ज ।स वालिपुत्रोरसिवज्रकल्पेबभूवभग्नोन्यपतच्चभूमौ ।।6.69.88।।
ពេលបានស្តាប់ពាក្យរបស់អង្គទៈ នរាន្តកៈ ក៏ផ្ទុះកំហឹងដូចភ្លើង; គាត់ខាំបបូរមាត់ដោយធ្មេញ ហើយហ៊ឺសដូចពស់។ ដោយកំហឹង គាត់ចូលទៅជិតកូនប្រុសព្រះវាលី ហើយបោះព្រាសដែលភ្លឺចែងចាំងទៅលើអង្គទៈដោយកម្លាំងយ៉ាងខ្លាំង។ តែព្រាសនោះប៉ះទ្រូងអង្គទៈដូចវជ្រៈ ហើយបែកខ្ទេចធ្លាក់ចុះលើដី។
Verse 89
तंप्रासमालोक्यतदाविभग्नंसुपर्णकृत्तोरगभोगकल्पम् ।तलंसमुद्यम्य स वालिपुत्रस्तुरङ्गमतस्यजघानमूर्ध्नि ।।।।
ឃើញព្រាសនោះបែកហើយដួលនៅទីនោះ ដូចរង្វង់ពស់ដែលគ្រុឌកាត់ផ្តាច់ កូនប្រុសព្រះវាលីបានលើកបាតដៃឡើង ហើយវាយលើក្បាលសេះរបស់គាត់។
Verse 90
निमग्नतालुस्फ्सुटिताक्षितारोनिष्क्रान्तजिह्वोऽचलसन्निकाशः ।स तस्यवाजीनिपपातभूमौतलप्रहारेणविशीर्णमूर्धा ।।।।
ដោយការវាយបាតដៃរបស់អង្គទៈ សេះនោះដែលធំដូចភ្នំ បានដួលរលំលើដី៖ ក្បាលបែកចេញ ថ្ពាល់លិចចូល ភ្នែកបែកខ្ទេច ហើយអណ្តាតលេចចេញក្រៅ។
Verse 91
नरान्तकःक्रोधवशंजगामहतंतुरङ्गंपतितंनिरीक्ष्य ।स मुष्टिमुद्यम्यमहाप्रभावोजघानशीर्षेयुधि वालिपुत्रम् ।।।।
ពេលឃើញសេះរបស់ខ្លួនស្លាប់ដួលទៅលើដី នរាន្តកៈខឹងយ៉ាងខ្លាំង ក៏លើកកណ្តាប់ដៃវាយទៅលើក្បាលបុត្ររបស់ពាលី។
Verse 92
अथाङ्गदोमुष्टिविशीर्णमूर्धासुस्रावतीव्रंरुधिरंभृशोष्णम् ।मुहुर्विजज्वालमुमोहचापिसंज्ञांसमासाद्यविसिष्मिये च ।।।।
ពេលនោះ អង្គទដែលបែកក្បាលដោយកណ្តាប់ដៃ ក៏ហូរឈាមយ៉ាងក្តៅចេញមក។ មួយសន្ទុះក្រោយមក គេក៏សន្លប់បាត់ស្មារតី ប៉ុន្តែលុះដឹងខ្លួនឡើងវិញ ក៏មានសេចក្តីងឿងឆ្ងល់។
Verse 93
अथाङ्गदोमृत्युसमानवेगंसंवर्त्यमुष्टिंगिरिशृङ्गकल्पम् ।निपातयामासतदामहात्मानरान्तकस्योरसिवालिपुत्रः ।।।।
បន្ទាប់មក មហាត្មៈអង្គទ ក៏ក្តាប់ដៃដែលលឿនដូចសេចក្តីស្លាប់ និងធ្ងន់ដូចកំពូលភ្នំ វាយទៅលើទ្រូងរបស់នរាន្តកៈ។
Verse 94
स मुष्टिनिष्पिष्टविभिन्नवक्षाज्वालावमन्शोणितदिग्धगात्रः ।नरान्तकोभूमितलेपपातयथाऽचलोवज्रनिपातभग्नः ।।।।
ដោយកណ្តាប់ដៃនោះ ទ្រូងរបស់នរាន្តកៈត្រូវបានកិនកម្ទេច ហើយរាងកាយប្រឡាក់ដោយឈាម ព្រមទាំងក្អួតចេញជាអណ្តាតភ្លើង បានដួលទៅលើដី ដូចជាភ្នំដែលត្រូវរន្ទះបាញ់បំបែក។
Verse 95
अथान्तरिक्षेत्रिदशोत्तमानांवनौकसांचैवमहाप्रणादः ।बभूवतस्मिन्निहतेऽग्य्रवीर्येनरान्तकेवालिसुतेनसंख्ये ।।।।
បន្ទាប់មក នៅពេលដែលនរាន្តកៈដ៏ខ្លាំងក្លាត្រូវបានសម្លាប់ក្នុងសមរភូមិដោយបុត្ររបស់ពាលី សំឡេង ជ័យ ឃោស ដ៏ ខ្លាំងក្លា បាន កើតឡើង ក្នុង ចំណោម ទេវតា នៅ លើ មេឃ និង ក្នុង ចំណោម កងទ័ព ស្វា ផងដែរ។
Verse 96
अथाङ्गदोराममनःप्रहर्षणंसुदुष्करं त त्कृतवाहनिविक्रमम् ।विसिष्मियेसोऽप्यतिवीर्यविक्रमपुनश्चयुद्धे स बभूवहर्षितः ।।।।
បន្ទាប់មក ព្រះរាមទ្រង់សោមនស្សក្នុងព្រះហឫទ័យ ហើយស្ងើចសរសើរដែលអង្គទបានសម្រេចនូវស្នាដៃដ៏លំបាកនេះ។ អង្គទដែលមានកម្លាំងខ្លាំងក្លាក៏សប្បាយចិត្ត ហើយត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីប្រយុទ្ធម្តងទៀត។
Frequently Asked Questions
The chapter contrasts grief-driven collapse with rajadharma: Trisira critiques Rāvaṇa’s public wailing and urges decisive action, while Aṅgada models disciplined courage by confronting a mass-killing threat (Narāntaka) to protect the fleeing Vānara host.
Leadership is tested by adversity: authority without emotional regulation becomes strategically costly. The Sarga teaches that courage and clarity—expressed through timely counsel and targeted intervention—can reverse panic and re-stabilize a community under siege.
The battlefield before Laṅkā is framed through martial-cultural markers: pradakṣiṇa (clockwise circumambulation) as a departure rite, protective anointing with herbs and fragrances, and the vivid war-scape of elephants, chariots, storm-like noise, and rock-and-tree weaponry characteristic of the Vānara mode of combat.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.