Sarga 6
रावणस्य मन्त्रविचारः — Ravana’s Council on Strategy
युद्धकाण्ड
សរគនេះចាប់ផ្តើមដោយរាវណពិចារណាផលវិបាកដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចពីសកម្មភាពរបស់ហនុមាននៅលង្កា—ការចូលលុកលុយ ការបំផ្លាញធំៗ ការសម្លាប់រាក្សសសំខាន់ៗ និងការមើលឃើញសីតាបានជោគជ័យ។ ដោយមានអារម្មណ៍ខ្មាសអៀន/ហ្រីយ៉ាងកម្រនិងក្បាលទាប ចៅហ្វាយរាក្សសបែរទៅរកការពិគ្រោះយោបល់រួម ហើយប្រកាសថាជ័យជម្នះគឺ “មន្ត្រ-មូល” មានឫសគល់នៅក្នុងការប្រឹក្សា។ បន្ទាប់មក គាត់ចាត់ថ្នាក់សមត្ថភាពនៃការធ្វើការ និងគុណភាពនៃការណែនាំជាបី—ឧត្តម មធ្យម អធម—ភ្ជាប់សមត្ថភាពទៅនឹងវិន័យនៃការពិគ្រោះ និងការពឹងផ្អែកលើដៃវៈ (របៀបធម៌ខ្ពស់ជាង)។ អ្នកឧត្តមពិគ្រោះជាមួយមន្ត្រី និងមិត្តរួមដែលមានសមត្ថភាព ហើយចាត់ចែងដោយជំនឿ; អ្នកមធ្យមធ្វើការតែម្នាក់ឯង; អ្នកអធមមិនគិតគូរគុណ-ទោស យកអហង្គារថា “ខ្ញុំនឹងធ្វើ” ដោយមិនគោរពដៃវៈ។ ក្នុងទ្រឹស្តីនយោបាយ គាត់ក៏វាយតម្លៃការប្រឹក្សាផងដែរ៖ ការយល់ព្រមជាឯកច្ឆន្ទដែលស្របតាមសាស្ត្រៈល្អបំផុត; ការសម្របសម្រួលបានក្រោយមតិខុសគ្នាជាមធ្យម; ការនិយាយបែកបាក់ជាក្រុមដោយរឹងរូសគ្មានឯកភាពត្រូវបានទោស។ ចុងសរគបង្ហាញភាពបន្ទាន់—ព្រះរាមដែលមានវានរវីរជនរាប់ពាន់ព័ទ្ធជុំវិញ កំពុងខិតមកដើម្បីឡោមព័ទ្ធលង្កា—រាវណសុំផែនការដែលមានប្រយោជន៍ទាំងសម្រាប់ទីក្រុង និងកងទ័ព។
Shlokas
Verse 1
लङ्कायांतुकृतंकर्मघोरंदृष्टवाभयावहम् ।राक्षसेन्द्रोहनुमताशक्रेणेवमहात्मना ।।6.6.1।।अब्रवीद्राक्षसान् सर्वान्ह्रियाकिञ्चिदवाङ्मुखः ।
ពេលឃើញកិច្ចការដ៏សាហាវគួរឲ្យភ័យខ្លាចដែលបានកើតឡើងនៅលង្កា ដោយហនុមាន—មហាត្មា អំណាចដូចព្រះឥន្ទ្រ (សក្រក)—ស្តេចរាក្សសមានអារម្មណ៍អៀនខ្លះៗ ក្បាលទាបចុះ ហើយបាននិយាយទៅកាន់រាក្សសទាំងអស់។
Verse 2
धर्षिताचप्रविष्टाचलङ्कादुष्प्रसहापुरी ।।6.6.2।।तेनवानरमात्रेणदृष्टासीताचजानकी ।
ក្រុងលង្កាដែលលំបាកចូលដល់ ត្រូវបានលុកលុយ និងចូលទៅបាន—ដោយវានរតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ; ហើយសីតា ជានគី កូនស្រីព្រះជនក ក៏ត្រូវបានឃើញផងដែរ។
Verse 3
प्रासादोधर्षितश्चैत्यःप्रवराराक्षसाहताः ।।6.6.3।।आविलाचपुरीलङ्कासर्वाहनुमताकृता ।
ប្រាសាទ និងចេតិយ (ទីសក្ការៈ) ត្រូវបានបំផ្លាញ រាក្សសដ៏លេចធ្លោត្រូវបានសម្លាប់ ហើយក្រុងលង្កាទាំងមូលត្រូវបានធ្វើឲ្យចលាចល—ទាំងអស់នេះដោយហនុមាន។
Verse 4
किंकरिष्यामिभद्रंवोकिंवायुक्तमनन्तरम् ।।6.6.4।।उच्यतांनस्समर्थंयत्कृतंचसुकृतंभवेत् ।
ខ្ញុំគួរធ្វើអ្វី ដើម្បីសេចក្តីមង្គលរបស់ពួកអ្នក? ហើយឥឡូវនេះផ្លូវណាដែលសមគួរបំផុត? សូមប្រាប់យើងអំពីអ្វីដែលមានប្រសិទ្ធិភាពពិត និងសកម្មភាពណាដែលធ្វើហើយនឹងក្លាយជាកុសល និងមានប្រយោជន៍។
Verse 5
मन्त्रमूलंचविजयंप्रवदन्तिमनस्विनः ।।6.6.5।।तस्मद्वैरोचयेमन्त्रंरामंप्रतिमहाबलाः ।
បណ្ឌិតមានប្រាជ្ញាប្រាប់ថា ជ័យជំនះមានមូលដ្ឋានពីការពិគ្រោះយោបល់; ដូច្នេះ ឱ ពួកអ្នកមានកម្លាំងធំ ខ្ញុំសូមជ្រើសរើសការពិចារណា និងដំបូន្មាន ដើម្បីប្រឈមមុខនឹងព្រះរាម។
Verse 6
त्रिविधाःपुरुषालोकेउत्तमाधममध्यमाः ।।6.6.6।।तेषांतुसमवेतानांगुणदोषौवदाम्यहम् ।
ក្នុងលោកនេះ មនុស្សមានបីប្រភេទ—ប្រសើរ មធ្យម និងទាប; ចំពោះពួកគេនៅពេលប្រជុំជាសភា ខ្ញុំនឹងពោលអំពីគុណ និងទោសរបស់ពួកគេ។
Verse 7
मन्त्रिभिर्हितसंयुक्तैस्समर्थैर्मन्त्रनिर्णये ।।6.6.7।।मित्रैर्वापिसमानार्थैर्बान्धवैरपिवाधिकैः ।सहितोमन्त्रियित्वायःकर्मारम्भान्प्रवर्तयेत् ।।6.6.8।।दैवेचकुरुतेयत्नंतमाहुःपुरुषोत्तमम् ।
គេហៅថា «បុរសប្រសើរបំផុត» អ្នកដែលមានមន្ត្រីជាទីពឹងពាក់ មានចិត្តល្អ និងមានសមត្ថភាពក្នុងការសម្រេចមន្ត្រា/យោបល់ត្រឹមត្រូវ ព្រមទាំងមិត្ត និងសាច់ញាតិដែលមានគោលបំណងដូចគ្នា ពិគ្រោះគ្នាមុនចាប់ផ្តើមកិច្ចការ ហើយបន្ទាប់មកខិតខំដោយគោរពចំពោះព្រះដ៏ទេវៈ និងវាសនា។
Verse 8
मन्त्रिभिर्हितसंयुक्तैस्समर्थैर्मन्त्रनिर्णये ।।6.6.7।।मित्रैर्वापिसमानार्थैर्बान्धवैरपिवाधिकैः ।सहितोमन्त्रियित्वायःकर्मारम्भान्प्रवर्तयेत् ।।6.6.8।।दैवेचकुरुतेयत्नंतमाहुःपुरुषोत्तमम् ।
គេហៅថា «បុរសប្រសើរបំផុត» អ្នកដែលមានមន្ត្រីជាទីពឹងពាក់ មានចិត្តល្អ និងមានសមត្ថភាពក្នុងការសម្រេចមន្ត្រា/យោបល់ត្រឹមត្រូវ ព្រមទាំងមិត្ត និងសាច់ញាតិដែលមានគោលបំណងដូចគ្នា ពិគ្រោះគ្នាមុនចាប់ផ្តើមកិច្ចការ ហើយបន្ទាប់មកខិតខំដោយគោរពចំពោះព្រះដ៏ទេវៈ និងវាសនា។
Verse 9
कोऽर्थंविमृशेदेकोधर्मेप्रकुरुतेमनः ।।6.6.9।।कःकार्याणिकुरुतेतमाहुर्मध्यमंनरम् ।
អ្នកណាដែលពិចារណាគោលដៅតែម្នាក់ឯង គិតគូរអំពីធម៌នៅក្នុងចិត្តខ្លួនប៉ុណ្ណោះ ហើយធ្វើកិច្ចការទាំងឡាយដោយខ្លួនឯង—អ្នកនោះគេហៅថា “មនុស្សមធ្យម”។
Verse 10
गुणदोषौवनिशिचत्य त्यक्त्यादैवव्यपाश्रयम् ।।6.6.10।।करिष्यामीतियःकार्यमुपेक्षेत्सनराधमः ।
អ្នកណាម្នាក់ដែលមិនវិនិច្ឆ័យគុណនិងទោស ហើយបោះបង់ការពឹងផ្អែកលើទេវៈ (វាសនា/ព្រះបំណង) ទៅធ្វើការងារដោយគិតថា «ខ្ញុំតែម្នាក់គត់នឹងធ្វើបាន» ហើយមើលរំលងការពិចារណា—មនុស្សនោះគឺទាបថោកបំផុតក្នុងចំណោមមនុស្ស។
Verse 11
यथेमेपुरुषानित्यमुत्तमाधममध्यमाः ।।6.6.11।।वंमन्त्राऽहिविज्ञेयाउत्तमाधममध्यमः ।
ដូចដែលមនុស្សមានជានិច្ចបីប្រភេទ—ល្អឧត្តម មធ្យម និងទាបថោក—ដូច្នោះដែរ ការពិគ្រោះយោបល់ (មន្ត្រ) ក៏គួរយល់ថាមានបីប្រភេទ៖ ឧត្តម មធ្យម និងទាបថោក។
Verse 12
ऐकमत्यमुपागम्यशास्त्रदृष्टेनचक्षुषा ।।6.6.12।।मन्त्रिणोयत्रनिरतास्तमाहुर्मन्त्रमुत्तमम् ।
ការពិគ្រោះយោបល់ដែលគេហៅថាល្អឧត្តម គឺកន្លែងដែលមន្ត្រីទាំងឡាយ មើលដោយភ្នែកនៃសាស្ត្រ (គម្ពីរធម៌) រួមគ្នាដោយឯកភាព ហើយប្តេជ្ញាមាំមួនលើមតិនោះ។
Verse 13
बह्व्योऽपिमतीर्गत्वामन्त्रिणामर्थनिर्णये ।।6.6.13।।पुनर्यत्रैकतांप्राप्तस्समन्त्रोमध्यमस्स्मृतः ।
នៅពេលពិចារណាកិច្ចការ មន្ត្រីទាំងឡាយមានមតិជាច្រើនខុសគ្នា ប៉ុន្តែក្រោយមកបានរួមជាឯកភាព នោះការពិគ្រោះនោះត្រូវបានចងចាំថា ជាមន្ត្រពិគ្រោះកម្រិតមធ្យម។
Verse 14
अन्योन्यमतिमास्थाययत्रसम्प्रतिभाष्यते ।।6.6.14।।नचैकमत्येश्रेयोऽस्तिमन्त्रस्सोऽधमउच्यत ।
កន្លែងណាដែលម្នាក់ៗកាន់តែរឹងមាំលើមតិរបស់ខ្លួន ហើយឆ្លើយតបគ្នាដោយចង់ឲ្យខ្លួនពេញចិត្ត ប៉ុន្តែមិនមានប្រយោជន៍កើតពីឯកមតិ នោះការពិគ្រោះនោះត្រូវហៅថា ទាបថោក។
Verse 15
तस्मात्सुमन्त्रितंसाधुभवन्तोमतिसत्तमा: ।।6.6.15।।कार्यंसम्प्रतिपद्यन्तामेतत्कृत्यंमतंमम ।
ដូច្នេះ ឱ ពួកអ្នកមានប្រាជ្ញាល្អបំផុត សូមពិគ្រោះយ៉ាងល្អ និងត្រឹមត្រូវ ហើយសម្រេចផ្លូវការងារដែលត្រូវធ្វើ—នេះជាការប្រាថ្នា និងការសម្រេចចិត្តដែលខ្ញុំបានពិចារណារួច។
Verse 16
वानराणांहिधीराणांसहस्रैःपरिवारितः ।।6.6.16।।रामोऽभ्येतिपुरीलङ्कामस्माकमुपरोधकः ।
ព្រោះព្រះរាម ដែលមានវានរាអ្នកក្លាហាននិងមាំមួនរាប់ពាន់ព័ទ្ធជុំវិញ កំពុងឈានមកកាន់ទីក្រុងលង្កា ដើម្បីឡោមព័ទ្ធ និងទប់ស្កាត់ពួកយើង។
Verse 18
समुद्रमुच्छोषयतिवीर्येणान्यत्करोतिवा ।।6.6.18।।अस्मिन्नेवंगतेकार्येविरुद्धेवानरैस्सह ।हितंपुरेचसैन्येचसर्वसम्मन्त्रयतांमम ।।6.6.19।।
ដោយអานุភាពវីរភាពរបស់គាត់ គាត់អាចធ្វើឲ្យមហាសមុទ្រស្ងួត—ឬធ្វើកិច្ចអស្ចារ្យផ្សេងទៀតក៏បាន។ ឥឡូវនេះពេលការណ៍បានមកដល់ដូច្នេះ ហើយពួកវានរាជាសត្រូវរបស់យើង សូមពិភាក្សាជាមួយខ្ញុំឲ្យគ្រប់គ្រាន់អំពីអ្វីៗទាំងអស់ដែលជាប្រយោជន៍ទាំងសម្រាប់ទីក្រុង និងសម្រាប់កងទ័ព។
Frequently Asked Questions
Rāvaṇa confronts a leadership crisis after Hanumān’s successful incursion and must choose between impulsive reaction and disciplined consultation; the sarga frames ethical action as evaluating guṇa-doṣa (merits and faults) and avoiding ego-driven decisions made without daiva-oriented restraint.
The chapter teaches that effective power is inseparable from wise counsel: unanimity grounded in śāstra yields the best outcomes, while factional stubbornness degrades decision-making; additionally, action undertaken with consultation and daiva-vyapāśraya is ranked superior to solitary or self-willed conduct.
Laṅkā (as a fortified capital and civic space) is central, and the समुद्र (ocean) is invoked as a strategic boundary that Rāma may overcome by extraordinary means, underscoring the siege geography and the cultural imagination of superhuman war-capability.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.