Shloka 13

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

ततस्तुरामस्यनिशम्यवाक्यंविभीषणंश्शक्रसमानवीर्यः ।शशंसरामस्यबलप्रवेगंमहात्मनांराक्षसपुङ्गवानाम् ।।6.59.13।।

Transliteration

tatas tu rāmasya niśamya vākyaṁ vibhīṣaṇaḥ śakrasamānavīryaḥ | śaśaṁsa rāmasya balapravēgaṁ mahātmanāṁ rākṣasapuṅgavānām ||6.59.13||

Translation

បន្ទាប់មក វិភីษណៈ—វីរបុរសមានពលានុភាពស្មើព្រះឥន្ទ្រ—ពេលបានស្តាប់ព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះរាម ក៏បានទូលប្រាប់ព្រះរាមអំពីកម្លាំង និងសន្ទុះវាយលុករបស់មេដឹកនាំរាក្សសទាំងឡាយដែលមានចិត្តធំ។

Word by Word

• tataḥ: then
• tataḥ: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (temporal adverb)

• tu: but/indeed
• tu: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: tu (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle/conjunction)

• rāmasya: of Rama
• rāmasya: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• niśamya: having heard
• niśamya: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: ni-√śam (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्यय; धातुः शम्/शमुँ (to hear/notice) उपसर्गः नि; ‘having heard’

• vākyam: words, speech
• vākyam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: vākya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• vibhīṣaṇam: Vibhishana
• vibhīṣaṇam: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vibhīṣaṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• śakra-samāna-vīryaḥ: of prowess equal to Indra
• śakra-samāna-vīryaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: śakra + samāna + vīrya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः/कर्मधारय-प्रायः (शक्रेण समं वीर्यं यस्य) विशेषणम् (विभीषणः)

• śaśaṃsa: declared, reported
• śaśaṃsa: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √śaṃs (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; धातुः शंस्

• rāmasya: of Rama
• rāmasya: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• bala-pravegam: the forceful might
• bala-pravegam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: bala + pravega (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बलस्य प्रवेगः)

• mahātmanām: of the great-souled
• mahātmanām: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: mahātman (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; बहुव्रीहिः (महान् आत्मा येषाम्)

• rākṣasa-puṅgavānām: of the leaders among rakshasas
• rākṣasa-puṅgavānām: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: rākṣasa + puṅgava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राक्षसानां पुङ्गवाः)

Context

Thereupon, Vibheeshana, equal to Indra in valour, on hearing the great soul Rama, revealed about the Rakshasa army endowed with great strength.

Characters & Entities

• Rama
• Vibhishana
• Indra (Shakra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya in counsel: truthful intelligence-sharing for a righteous cause—Vibhīṣaṇa supports dharma by honestly reporting the enemy’s strength.

What is the narrative situation?

After hearing Rāma, Vibhīṣaṇa briefs him about the power and assault-capacity of the leading Rākṣasa warriors.

Which character virtue is emphasized?

Vibhīṣaṇa’s integrity and loyalty to dharma over clan—he aids Rāma with accurate, timely counsel.