Sarga 76
बालकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः — Rāma Subdues Paraśurāma; the Vaiṣṇava Arrow Is Discharged
बालकाण्ड
សರ್ಗ ៧៦ បង្ហាញការប្រឈមមុខបន្ទាប់ពីការប្រកាសប្រជែងរបស់ បរśុរាម ដោយមានហេតុផលពាក់ព័ន្ធនឹងធម៌យ៉ាងតឹងរឹង។ ព្រះរាម ស្តាប់ពាក្យរបស់បរśុរាម ហើយដោយគោរពចំពោះព្រះបិតា ទសរថ ទ្រង់ចេតនាបញ្ឈប់មិនឲ្យជម្លោះកើនឡើង ប៉ុន្តែទ្រង់ក៏ឆ្លើយតបនឹងការបង្កហេតុដែរ។ ព្រះរាមបញ្ជាក់ថា បរśុរាមយល់ច្រឡំគិតថាទ្រង់ជាក្សត្រីយ៍មិនសមត្ថភាព បន្ទាប់មកទ្រង់យកធ្នូភារគវ និងព្រួញមក កោងធ្នូ ហើយចងខ្សែ—អំពើអស្ចារ្យនេះធ្វើឲ្យពិភពលោកស្ងប់ស្ងាត់ដោយភ្ញាក់ផ្អើល។ ព្រះរាមប្រកាសថា ទ្រង់មិនសម្លាប់បរśុរាមទេ ព្រោះបរśុរាមជាព្រាហ្មណ៍ និងមានទំនាក់ទំនងជាមួយ វិś្វាមិត្រ។ ទ្រង់បម្លែងជម្លោះឲ្យក្លាយជាជម្រើសនៃផលវិបាក មិនមែនការប្រល័យជីវិត៖ ទ្រង់នឹងបំផ្លាញ “ការធ្វើដំណើរដោយជើង” (pāda-gati) របស់បរśុរាម ឬបំផ្លាញ “លោក” (lokas) ដែលបានដោយតបស្ស្យា។ ព្រោះព្រួញវៃṣṇវ មិនអាចបាញ់ឲ្យឥតប្រយោជន៍បាន បរśុរាមសូមឲ្យបាញ់ទៅកាន់លោកដែលខ្លួនបានដោយតបស្ស្យា ដើម្បីរក្សាវ្រតថា បន្ទាប់ពីប្រគល់ផែនដីជាទានដល់ កś្យប នោះត្រូវចាកចេញពីផែនដីនៅពេលរាត្រី។ ព្រះទេវតាជាមួយព្រះព្រហ្មា ព្រមទាំងគន្ធព្វ និងសត្វសត្វផ្សេងៗ មកប្រមូលផ្តុំជាសាក្សី។ បរśុរាមទទួលស្គាល់ព្រះរាមថាជាព្រះវិṣṇុ ទទួលព败ដោយគ្មានអាម៉ាស់ វង់ជុំគោរពព្រះរាម ហើយចេញទៅកាន់ មហេន្រ; ទិសទាំងឡាយស្រឡះពីភាពងងឹត ខណៈទេវតា និងឥសីសរសើរព្រះរាមក្នុងការកាន់ធ្នូនោះ។
Shlokas
Verse 1
श्रुत्वा तज्जामदग्न्यस्य वाक्यं दाशरथिस्तदा।गौरवाद्यंन्त्रितकथ: पितू राममथाब्रवीत्।।।।
ពេលព្រះរាម ព្រះរាជបុត្ររបស់ទសរថ បានស្តាប់ពាក្យរបស់ជាមទគ្ន្យៈ (បរśុរាម) ហើយ ដោយគោរពចំពោះព្រះបិតា បានទប់ពាក្យបន្តទៀត រួចទើបមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់បរśុរាម។
Verse 2
श्रुतवानस्मि यत्कर्म कृतवानसि भार्गव।अनुरुंध्यामहे ब्रह्मन् पितुरानृण्यमास्थितम्।।।।
ឱ ភារគវៈ ខ្ញុំបានឮអំពីកិច្ចការដែលអ្នកបានប្រព្រឹត្ត។ ឱ ព្រាហ្មណ៍ យើងទទួលស្គាល់ និងសរសើរថា អ្នកបានទទួលយកភារកិច្ចដើម្បីសងបំណុលកាតព្វកិច្ចចំពោះបិតារបស់អ្នក។
Verse 3
वीर्यहीनमिवाशक्तं क्षत्रधर्मेण भार्गव।अवजानासि मे तेज: पश्य मेऽद्य पराक्रमम्।।।।
ឱ ភារគវៈ អ្នកមើលងាយតេជៈរបស់ខ្ញុំ ដូចជាខ្ញុំគ្មានវីរភាព និងអសមត្ថក្នុងការរក្សាធម៌ក្សត្រីយៈ។ ថ្ងៃនេះ សូមមើលថាមពល និងវីរភាពរបស់ខ្ញុំ។
Verse 4
इत्युक्त्वा राघव: क्रुद्धो भार्गवस्य शरासनम्।शरं च प्रतिजग्राह हस्ताल्लघुपराक्रम:।।।।
ព្រះរាឃវៈ ក្រោយពោលដូច្នោះ ដោយកំហឹង និងរហ័សរហួន បានឆក់យកទាំងធ្នូ និងព្រួញពីដៃរបស់ភារគវៈ។
Verse 5
आरोप्य स धनू राम श्शरं सज्यं चकार ह।जामदग्न्यं ततो रामं राम: क्रुद्धोऽब्रवीद्वच:।।।।
ព្រះរាមបានលើកធ្នូឡើង ដាក់ព្រួញ និងខ្សែធ្នូឲ្យតឹងរួចរាល់។ បន្ទាប់មក ព្រះរាមដោយកំហឹង បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ជាមទគ្ន្យ (បរśុរាម)។
Verse 6
ब्राह्मणोऽसीति पूज्यो मे विश्वामित्रकृतेन च।तस्माच्छक्तो न ते राम मोक्तुं प्राणहरं शरम्।।।।
“ព្រោះអ្នកជាព្រាហ្មណ៍ ហើយដោយសារការពាក់ព័ន្ធជាមួយវិશ્વាមិត្រ អ្នកសមគួរឲ្យខ្ញុំគោរពបូជា។ ដូច្នេះ ឱ រាម (បរាសុរាម) ខ្ញុំមិនអាចបាញ់ព្រួញសម្លាប់ជីវិតនេះទៅលើអ្នកបានទេ។”
Verse 7
इमां पादगतिं राम तपोबलसमार्जिताम्।लोकानप्रतिमान्वा ते हनिष्यामि यदिच्छसि ।।।।
“ប៉ុន្តែខ្ញុំមិនអនុញ្ញាតឲ្យអំណាចវៃષ્ણវៈនេះខ្ជះខ្ជាយទេ៖ ប្រសិនបើអ្នកចង់ ខ្ញុំនឹងបំផ្លាញមួយក្នុងពីរ—ឬ ‘បាទគតិ’ (សមត្ថភាពដើរទៅមុខ) ដែលអ្នកសម្រេចដោយកម្លាំងតបៈ ឬក៏លោកដ៏មិនអាចប្រៀបបានដែលអ្នកទទួលបាន; ចូរប្រាប់ថា អ្នកជ្រើសអ្វី?”
Verse 8
न ह्ययं वैष्णवो दिव्य श्शर: परपुरञ्जय:।मोघ: पतति वीर्येण बलदर्पविनाशनः।।।।
ព្រួញវៃષ્ણវៈដ៏ទិព្វនេះ—ជាអ្នកឈ្នះបន្ទាយសត្រូវ—ដោយអานุភាពវីរភាព បំផ្លាញកម្លាំង និងមោទនភាព ហើយមិនធ្លាក់ដោយឥតប្រយោជន៍ឡើយ។
Verse 9
वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणा स्सुरा:।पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सङ्घश:।।।।गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नरा:।यक्षराक्षसनागाश्च तद्द्रष्टुं महदद्भुतम्।।।।
ដើម្បីទស្សនាព្រះរាមដែលកាន់អាវុធដ៏ប្រសើរនោះ ព្រះទេវតាជាមួយក្រុមឥសី បានមកប្រមូលផ្តុំគ្នាជាក្រុមៗនៅទីនោះ ដោយដាក់ពិតាមហៈ ព្រះព្រហ្ម ជាមេដឹកនាំនៅខាងមុខ។ កន្ធರ್ವ អប្សរា សិទ្ធ ចារណ កិន្នរ យក្ស រាក្សស និងនាគ ក៏មកដើម្បីឃើញអស្ចារ្យដ៏មហិមានោះដែរ។
Verse 10
वरायुधधरं रामं द्रष्टुं सर्षिगणा स्सुरा:।पितामहं पुरस्कृत्य समेतास्तत्र सङ्घश:।।1.76.9।।गन्धर्वाप्सरसश्चैव सिद्धचारणकिन्नरा:।यक्षराक्षसनागाश्च तद्द्रष्टुं महदद्भुतम्।।1.76.10।।
ពួកគន្ធರ್ವ និងអប្សរា ព្រមទាំងសិទ្ធៈ ចារណៈ និងកិន្នរា—រួមទាំងយក្ស រាក្សស និងនាគ—បានមកដើម្បីទស្សនាអស្ចារ្យដ៏មហិមានោះ។
Verse 11
जडीकृते तदाऽलोके रामे वरधनुर्धरे।निर्वीर्यो जामदग्न्योऽसौ रामो राममुदैक्षत।।।।।
នៅពេលនោះ ពេលព្រះរាមកាន់ធ្នូដ៏ប្រសើរនោះ ពិភពលោកទាំងមូលដូចជាស្ងៀមស្ងាត់; ជាមទគ្ន្យ (បរាសុរាម) អស់កម្លាំងវីរភាពហើយ ក៏សម្លឹងមើលព្រះរាម។
Verse 12
तेजोभिहतवीर्यत्वाज्जामदग्न्यो जडीकृत:।रामं कमलपत्राक्षं मन्दं मन्दमुवाच ह।।।।
ដោយពន្លឺតេជៈរបស់ព្រះរាម វីរភាពរបស់ជាមទគ្ន្យត្រូវបានទប់ស្កាត់ រហូតគាត់ស្ងៀមស្ងាត់ដូចជាឈប់ចលនា; បន្ទាប់មក គាត់និយាយទៅកាន់ព្រះរាម អ្នកមានភ្នែកដូចស្លឹកផ្កាឈូក ដោយសម្លេងទន់ភ្លន់ ម្តងហើយម្តងទៀត។
Verse 13
काश्यपाय मया दत्ता यदा पूर्वं वसुन्धरा।विषये मे न वस्तव्यमिति मां काश्यपोऽब्रवीत्।।।।
កាលពីមុន ពេលខ្ញុំបានប្រគល់ផែនដីនេះជាទានដល់កាស្យបៈ កាស្យបៈបាននិយាយមកខ្ញុំថា «អ្នកមិនគួរស្នាក់នៅក្នុងដែនអំណាចរបស់ខ្ញុំទេ»។
Verse 14
सोऽहं गुरुवच: कुर्वन् पृथिव्यां न वसे निशाम्।कृता प्रतिज्ञा काकुत्स्थ कृता भू: काश्यपस्य हि।।।।
ដូច្នេះ ឱ កាកុតស្ថៈ ខ្ញុំគោរពតាមព្រះបន្ទូលគ្រូ ដោយមិនស្នាក់នៅលើផែនដីនៅពេលយប់ឡើយ; ខ្ញុំបានធ្វើព្រមព្រៀងសច្ចា ព្រោះផែនដីនេះពិតជាបានក្លាយជារបស់កាស្យបៈហើយ។
Verse 15
तदिमां त्वं गतिं वीर हन्तुं नार्हसि राघव।मनोजवं गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्।।।।
ដូច្នេះ ឱ រាឃវៈអ្នកក្លាហាន អ្នកមិនគួរបំផ្លាញសមត្ថភាពនៃការធ្វើដំណើររបស់ខ្ញុំទេ; ខ្ញុំនឹងចាកចេញដោយល្បឿនដូចចិត្ត ទៅកាន់មហេន្ទ្រ ភ្នំដ៏ប្រសើរបំផុត។
Verse 16
लोकास्त्वप्रतिमा राम निर्जितास्तपसा मया ।जहि तान् शरमुख्येन मा भूत्कालस्य पर्यय:।।।।
ឱ ព្រះរាម អ្នកគ្មានអ្នកប្រៀបបាន! ពិភពទាំងឡាយដែលខ្ញុំបានឈ្នះដោយតបៈ—សូមវាយប្រហារពួកនោះដោយព្រួញដ៏ប្រសើរនេះ កុំឲ្យកាលវេលាប្រែប្រួលនាំឲ្យយឺតយ៉ាវ។
Verse 17
अक्षय्यं मधुहन्तारं जानामि त्वां सुरेश्वरम्।धनुषोऽस्य परामर्शात् स्वस्ति तेऽस्तु परंतप।।।।
ដោយការដែលអ្នកប៉ះពាល់ និងកាន់ធ្នូនេះ ខ្ញុំដឹងថាអ្នកគឺអក្ស័យ ជាអ្នកសម្លាប់មធុ—ព្រះវិษ្ណុ ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតាទាំងឡាយ។ សូមសេចក្តីសុខសាន្តមានដល់អ្នក ឱ អ្នកដុតបំផ្លាញសត្រូវ។
Verse 18
एते सुरगणास्सर्वे निरीक्षन्ते समागता:।त्वामप्रतिमकर्माणमप्रतिद्वन्द्वमाहवे।।।।
ក្រុមទេវតាទាំងអស់នេះ ដែលបានមកប្រមូលផ្តុំគ្នា កំពុងសម្លឹងមើលអ្នក—អ្នកមានកិច្ចការគ្មានអ្នកប្រៀបបាន ហើយគ្មានគូប្រជែងក្នុងសមរភូមិ។
Verse 19
न चेयं मम काकुत्स्थ व्रीडा भवितुमर्हति।त्वया त्रैलोक्यनाथेन यदहं विमुखीकृत:।।।।
ឱ កាកុតស្ថៈ នេះមិនគួរជាការខ្មាសអៀនសម្រាប់ខ្ញុំទេ ព្រោះដោយព្រះអង្គ—ព្រះនាថនៃត្រៃលោក—ខ្ញុំត្រូវបានបង្វែរឲ្យថយក្រោយ និងត្រូវបានបង្ក្រាប។
Verse 20
शरमप्रतिमं राम मोक्तुमर्हसि सुव्रत।शरमोक्षे गमिष्यामि महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्।।।।
ឱ ព្រះរាម អ្នកមានវ្រតដ៏មាំមួន ព្រួញនេះគ្មានអ្វីប្រៀបបាន សមគួរឲ្យព្រះអង្គបាញ់ចេញ។ ពេលព្រួញត្រូវបានបាញ់ ខ្ញុំនឹងចេញដំណើរទៅកាន់មហេន្រ្ទរា ភ្នំដ៏ប្រសើរបំផុត។
Verse 21
तथा ब्रुवति रामे तु जामदग्नये प्रतापवान्।रामो दाशरथि श्श्रीमान् चिक्षेप शरमुत्तमम्।।।।
កាលជាមទគ្ន្យ (បរśុរាម) ពោលដូច្នោះ ព្រះរាម ព្រះរាជបុត្ររបស់ទសរថៈ អ្នកមានអานุភាព និងព្រះសិរីរុងរឿង បានបាញ់ព្រួញដ៏ប្រសើរនោះចេញ។
Verse 22
स हतान् दृश्य रामेण स्वांल्लोकांस्तपसार्जितान्।जामदग्न्यो जगामाशु महेन्द्रं पर्वतोत्तमम्।।।।
ពេលជាមទគ្ន្យៈឃើញថា លោកទាំងឡាយរបស់ខ្លួន—ដែលបានសម្រេចដោយតបៈ—ត្រូវព្រះរាមបំផ្លាញហើយ គាត់ក៏ប្រញាប់ចេញទៅកាន់ភ្នំមហេន្ទ្រៈ ដែលជាភ្នំប្រសើរបំផុត។
Verse 23
ततो वितिमिरास्सर्वा दिशश्चोपदिशस्तथा।सुरा स्सर्षिगणा रामं प्रशशंसुरुदायुधम्।।।।
បន្ទាប់មក ទិសទាំងអស់ និងទិសរងក៏ស្រស់ស្អាត ពុំមានអន្ធការ; ព្រះទេវតាទាំងឡាយជាមួយក្រុមឥសី បានសរសើរព្រះរាម អ្នកកាន់អាវុធដ៏មហិមា។
Verse 24
रामं दाशरथिं रामो जामदग्न्य: प्रशस्य च।तत: प्रदक्षिणी कृत्य जगामात्मगतिं प्रभु:।।।।
បន្ទាប់មក ជាមទគ្ន្យៈ—អ្នកមានអานุភាព—បានសរសើរព្រះរាម ព្រះរាជបុត្រនៃទសរថ; ហើយក្រោយធ្វើប្រទក្សិណាដោយគោរព គាត់ក៏ចេញទៅកាន់គតិរបស់ខ្លួនតាមវាសនា។
Frequently Asked Questions
Rāma must respond to Paraśurāma’s aggressive challenge without violating dharma: he demonstrates superior martial capacity yet refuses lethal force because Paraśurāma is a brahmin and linked to Viśvāmitra. The dilemma is resolved by choosing a non-lethal but consequential target for the unfailing Vaiṣṇava arrow—Paraśurāma’s tapasyā-earned realms rather than his life.
Power is validated not merely by victory but by calibrated restraint and respect for social-spiritual obligations. The sarga teaches that vows (pratijñā) and moral status (brahminhood, guru-relations) shape permissible action, and that even defeat can be integrated without shame when it aligns with cosmic order.
Mahendra Mountain is named as Paraśurāma’s destination, functioning as an ascetic-geographical marker tied to his vow of not residing on earth at night. The sarga also highlights a cultural-theological landmark: the ‘Vaiṣṇava’ weapon tradition, where a divine arrow is understood as unfailing and therefore requires an ethically appropriate discharge.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.