HomeRamayanaBala KandaSarga 67Shloka 27
Previous Verse

Shloka 27

शिवधनुर्दर्शनं—रामेण धनुर्भङ्गश्च

The Showing of Śiva’s Bow and Rama’s Breaking of It

कौशिकश्च तथेत्याह राजा चाभाष्य मन्त्रिण:।।।।अयोध्यां प्रेषयामास धर्मात्मा कृतशासनान्।यथावृत्तं समाख्यातुमानेतुं च नृपं तदा।।।।

kauśikaś ca tathety āha rājā cābhāṣya mantriṇaḥ | ayodhyāṃ preṣayāmāsa dharmātmā kṛtaśāsanān | yathāvṛttaṃ samākhyātum ānetuṃ ca nṛpaṃ tadā ||

កោសិកៈបានមានព្រះវាចា​ថា «ដូច្នោះហើយ»។ បន្ទាប់មក ព្រះរាជាដែលមានធម៌ជាគ្រឿងចិត្ត ក្រោយពិគ្រោះជាមួយមន្ត្រីទាំងឡាយ បានផ្ញើអមាត្យដែលបានទទួលព្រះបញ្ជាទៅកាន់អយោធ្យា ដើម្បីរាយការណ៍ព្រឹត្តិការណ៍ទាំងអស់តាមដែលបានកើតឡើងពិតប្រាកដ ហើយនាំព្រះនរេន្ទ្រ (ទសរថ) មកនៅពេលនោះ។

कौशिकःKauśika (Viśvāmitra)
कौशिकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकौशिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
तथाso/thus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
इति(saying) ‘so’
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-निपात (quotative particle)
आहsaid
आह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अह्/√ब्रू (धातु; उक्तौ)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
also
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
आभाष्यhaving consulted/spoken to
आभाष्य:
Purvakala (पूर्वकाल/preceding action)
TypeIndeclinable
Rootआ-√भाष् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप् (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having spoken/consulted’
मन्त्रिणःthe ministers
मन्त्रिणः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमन्त्रिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (आभाष्य इत्यस्य कर्म)
अयोध्याम्to Ayodhyā
अयोध्याम्:
Adhikarana (अधिकरण/goal-place)
TypeNoun
Rootअयोध्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (गन्तव्य-देशः)
प्रेषयामासsent
प्रेषयामास:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√इष्/√प्रेष् (धातु; प्रेरणे)
Formलिट्-लकार (periphrastic perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
धर्मात्माrighteous
धर्मात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधर्म-आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समासः (धर्मः आत्मा यस्य/धर्मात्मा = righteous-souled); राज्ञः विशेषणम्
कृत-शासनान्those who had received instructions
कृत-शासनान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकृत (कृदन्त; √कृ करणे) + शासन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष-समासः (कृतं शासनं येषां/कृतशासनाः = those who have received orders)
यथा-वृत्तम्as it happened
यथा-वृत्तम्:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + वृत्त (कृदन्त; √वृत् वृत्तौ)
Formअव्ययीभाव-समासः; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाविशेषणार्थे ‘as it happened’
समाख्यातुम्to report/tell fully
समाख्यातुम्:
Prayojana (प्रयोजन/purpose)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√ख्या (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive; प्रयोजन (purpose)
आनेतुम्to bring
आनेतुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootआ-√नी (धातु) + तुमुन् (कृदन्त)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त infinitive; प्रयोजन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
नृपम्the king
नृपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (आनेतुम् इत्यस्य कर्म)
तदाthen
तदा:
Kala (काल/temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

The son of Kausika (Viswamitra) also said, "So be it". The virtuous king, having consulted his ministers, despatched counsellors to Ayodhya to communicate to king Dasaratha all that had taken place and bring him (to Mithila).ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē bālakāṇḍē saptaṣaṣṭitamassarga:৷৷Thus ends the sixtyseventh sarga of Balakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

V
Viśvāmitra
J
Janaka
A
Ayodhyā
D
Daśaratha
M
ministers/counsellors

FAQs

Dharma as truthful communication and lawful process: events must be reported “as they happened,” and decisions proceed through counsel and proper authorization.

Viśvāmitra consents; Janaka consults ministers and dispatches envoys to Ayodhyā to brief Daśaratha and escort him to Mithilā.

Janaka’s dharmic statecraft—deliberation with ministers, clear instructions, and insistence on factual reporting (satya).