HomeRamayanaBala KandaSarga 55Shloka 19

Shloka 19

प्राप्य चास्त्राणि राजर्षिर्विश्वामित्रो महाबल:।दर्पेण महता युक्तो दर्पपूर्णोऽभवत्तदा।।1.55.19।।

prāpya cāstrāṇi rājarṣir viśvāmitro mahābalaḥ |

darbeṇa mahatā yukto darpapūrṇo ’bhavat tadā || 1.55.19 ||

ពេលបានអាវុធទាំងឡាយហើយ រាជឥសី វិશ્વាមិត្រ ដែលមានកម្លាំងដ៏មហិមា ក៏ពោរពេញដោយមោទនភាពយ៉ាងធំធេង; នៅពេលនោះគាត់កើនឡើងដោយអហង្គារ។

प्राप्यhaving obtained
प्राप्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Anterior action)
TypeVerb
Rootप्र+आप् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभावः (absolutive: having obtained)
and
:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
अस्त्राणिweapons
अस्त्राणि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
राजर्षिःthe royal sage
राजर्षिः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootराजर्षि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषः (राज्ञः ऋषिः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'राजर्षिः' इत्यस्य समानाधिकरणम्
महाबलःmighty
महाबलः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहाबल (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि: महत् बलम् यस्य; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'विश्वामित्रः' इति विशेषणम्
दर्पेणwith pride
दर्पेण:
करण (Karaṇa/Instrument-cause)
TypeNoun
Rootदर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; साधन/हेत्वर्थे
महताgreat
महता:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; 'दर्पेण' इति विशेषणम्
युक्तःendowed/connected
युक्तः:
विशेषण (Predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootयुज् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'विश्वामित्रः' इति विशेषणम्
दर्पपूर्णःfilled with pride
दर्पपूर्णः:
विशेषण (Predicate qualifier)
TypeAdjective
Rootदर्प (प्रातिपदिक) + पूर्ण (कृदन्त, √पॄ)
Formतत्पुरुषः: दर्पेण पूर्णः; 'पूर्ण' = क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'विश्वामित्रः' इति विशेषणम्
अभवत्became
अभवत्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
तदाthen
तदा:
अधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय

"From her lowing Kambhojas bright like the Sun, from the udder Paplavas, weapons in hand, from the vagina Yavanas, from the anus Sakas, from the roots of the hair Mlecchas along with Kiratas and Haritas were born.

V
Viśvāmitra

FAQs

Power without humility becomes adharma: acquiring great means (weapons) must be governed by self-restraint, otherwise pride leads to harm.

Viśvāmitra has gained powerful astras and, intoxicated by that gain, becomes overconfident—setting up his attack on Vasiṣṭha’s hermitage.

The verse highlights the absence of humility (vinaya) and restraint; it implicitly upholds humility as the needed virtue alongside strength.