Shloka 6

कुशनाभकन्याशतविवाहः — The Marriage of Kuśanābha’s Hundred Daughters

and the Birth of Brahmadatta

Devanagari script

क्षान्तं क्षमावतां पुत्र्य: कर्तव्यं सुमहत्कृतम्।ऐकमत्यमुपागम्य कुलं चावेक्षितं मम।।1.33.6।।

Transliteration

kṣāntaṁ kṣamāvatāṁ putryaḥ kartavyaṁ sumahat kṛtam | aikamatyam upāgamya kulaṁ cāvekṣitaṁ mama || 1.33.6 ||

Translation

ឱកូនស្រីទាំងឡាយ អ្នកបានបង្ហាញក្សមា—ការអត់ធ្មត់របស់អ្នកមានអត់ធ្មត់—ជាកិច្ចការដ៏មហិមា។ ដោយមានចិត្តរួមជាឯកភាព អ្នកបានការពារកិត្តិយសនៃវង្សត្រកូលរបស់ខ្ញុំ។

Word by Word

• क्षान्तम्: forbearance; forgiveness
• क्षान्तम्: Karma (कर्म/Object complement)
• Type: Noun
• Root: क्षम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'forgiveness/forbearance (act/state)'

• क्षमावताम्: of the forbearing
• क्षमावताम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: क्षमावत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (m.), षष्ठी-विभक्ति (Gen. 6th), बहुवचन; 'of the forbearing (people)'

• पुत्र्यः: O daughters
• पुत्र्यः: Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
• Type: Noun
• Root: पुत्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (f.), सम्बोधन-विभक्ति (Voc.), बहुवचन

• कर्तव्यम्: ought to be done
• कर्तव्यम्: Kriya (क्रिया/Predicative necessity)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + तव्यत् (कृदन्त)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त विधेय/कर्तव्यता (gerundive); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'to be done/ought to be done'

• सुमहत्: very great
• सुमहत्: Karma (कर्म/Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु + महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• कृतम्: done
• कृतम्: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'has been done' (predicate with implied अस्ति)

• ऐकमत्यम्: unanimity
• ऐकमत्यम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: ऐकमत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उपागम्य: having adopted/approached
• उपागम्य: Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + गम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (gerund); 'having approached/accepted'

• कुलम्: family/dynasty
• कुलम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: कुल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• अवेक्षितम्: considered
• अवेक्षितम्: Kriya (क्रिया/Predicate)
• Type: Verb
• Root: अव + ईक्ष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'has been considered'

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/Possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Gen. 6th), एकवचन

Context

"O daughters! you have done a great act of forgiveness of which only the tolerant are capable. By taking a united stand, you have protected the honour of my dynasty.

Characters & Entities

• King Kūśanābha
• kula (dynasty/lineage)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is framed as kṣamā (forbearance) combined with unity and restraint, preserving social order and the dignity of the family line even after wrongdoing by another.

What is the narrative situation?

After the daughters are harmed, the king praises them for not responding with rage and for maintaining a united, principled stance.

Which character virtue is emphasized?

Kṣamā (forgiveness/forbearance) and collective moral resolve (aikamatya).