Shloka 16

सिद्धाश्रम

यज्ञरक्षणम् — Protection of Viśvāmitra’s Sacrifice at Siddhāśrama

Devanagari script

मानवं परमोदारमस्त्रं परमभास्वरम्।चिक्षेप परमक्रुद्धो मारीचोरसि राघव:।।।।

Transliteration

mānavaṃ paramodāram astraṃ paramabhāsvaram | cikṣepa paramakruddho mārīcorasi rāghavaḥ ||

Translation

ដោយកំហឹងដ៏ខ្លាំង ព្រះរាឃវៈបានគប់អាវុធ “មានវ” ដ៏ឧត្តម និងភ្លឺចែងចាំងយ៉ាងខ្លាំង ទៅចំទ្រូងមារីច។

Word by Word

• मानवम्: Mānava (weapon)
• मानवम्: विशेषण (to अस्त्रम्)
• Type: Adjective
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् विशेषयति (name of weapon)

• परम-उदारम्: most excellent, very powerful
• परम-उदारम्: विशेषण (to अस्त्रम्)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + उदार (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘supremely excellent’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् विशेषयति

• अस्त्रम्: weapon, missile
• अस्त्रम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• परम-भास्वरम्: highly radiant
• परम-भास्वरम्: विशेषण (to अस्त्रम्)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + भास्वर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘supremely radiant’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अस्त्रम् विशेषयति

• चिक्षेप: hurled
• चिक्षेप: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• परम-क्रुद्धः: exceedingly angry
• परम-क्रुद्धः: विशेषण (to राघवः)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक) + क्रुद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्रुध् धातु)
• Form: कर्मधारय-समास; क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; राघवम् विशेषयति

• मारीच-उरसि: in Maricha's chest
• मारीच-उरसि: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मारीच (प्रातिपदिक) + उरस् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘in Maricha’s chest’); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• राघवः: Rama (descendant of Raghu)
• राघवः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

The inflamed Rama hurled the highly powerful and effulgent Manavaastra on the chest of Maricha.

Characters & Entities

• Rāghava (Rāma)
• Mārīca

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse presents dharmic enforcement: righteous power is applied precisely against the wrongdoer to stop harm to sacred and communal life.

What is the narrative situation?

Rāma launches the Mānava weapon directly at Mārīca, beginning the decisive repulsion of the sacrilege.

Which character virtue is emphasized?

Controlled might: even in anger, Rāma’s action is purposeful—aimed at ending adharma rather than indulging cruelty.