Shloka 18

ताटकावधः

The Slaying of Tāṭakā

Devanagari script

ततश्छिन्नभुजां श्रान्तामभ्याशे परिगर्जतीम्।सौमित्रिरकरोत्क्रोधाद्धृतकर्णाग्रनासिकाम्।।1.26.18।।

Transliteration

tataś chinnabhujāṃ śrāntām abhyāśe parigarjatīm | saumitrir akarot krodhād dhṛtakarṇāgranāsikām ||1.26.18||

Translation

បន្ទាប់មក នៅពេលដែលនាងដាច់ដៃទាំងពីរ ហើយឈរហត់នឿយស្រែកគំរាមនៅក្បែរនោះ ព្រះលក្ស្មណ៍ (សៅមិត្រី) ដោយសេចក្តីក្រោធ បានកាត់ចុងត្រចៀក និងច្រមុះរបស់នាង។

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (then)

• छिन्नभुजाम्: with arms cut off
• छिन्नभुजाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: छिन्न (छिद्-धातु + क्त) + भुजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying ताटकां implied); समासः: छिन्न-भुजा (whose arms are cut)

• श्रान्ताम्: tired
• श्रान्ताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: श्रान्त (श्रम्-धातु + क्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः, स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• अभ्याशे: nearby / in proximity
• अभ्याशे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अभ्याश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्

• परिगर्जतीम्: roaring loudly
• परिगर्जतीम्: Karma (कर्म)
• Type: Verb
• Root: परि-गर्ज् (धातु) + शतृ (प्रत्यय)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्तः (present active participle), स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying the demoness)

• सौमित्रिः: Saumitrī (Lakṣmaṇa)
• सौमित्रिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सौमित्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अकरोत्: made / rendered
• अकरोत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (imperfect/past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• क्रोधात्: out of anger
• क्रोधात्: Hetu/Apādāna (हेतु/अपादान)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्तिः (अपादान/हेतु), एकवचनम्; हेतौ पञ्चमी (because of)

• हृतकर्णाग्रनासिकाम्: (her) with ears and nose-tip cut off
• हृतकर्णाग्रनासिकाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: हृत (हृ-धातु + क्त) + कर्ण + अग्र + नासिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (object-complement with अकरोत्); समासः: हृत-कर्ण-अग्र-नासिका

Context

When she was tired and roaring in a nearby place with her hands chopped off, Lakshmana cut off her ears and the tip of her nose in indignation.

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Saumitrī
• Tāṭakā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse raises the theme of force used to end a continuing threat; dharma aims at protection, while anger must be governed so that action remains duty-centered.

What is the narrative situation?

After being disabled by Rāma, Tāṭakā remains nearby roaring; Lakṣmaṇa further wounds her.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s fierce loyalty and readiness to defend; the text also implicitly warns about the proximity of krodha to violence.