Shloka 8

गङ्गा–सरयू-सङ्गमः, मलद–करूश-देशकथा, ताटकावनप्रवेशोपदेशः

The Confluence of Gaṅgā and Sarayū; the Tale of Malada–Karūśa; Counsel on Tātakā’s Forest

Devanagari script

कैलासपर्वते राम मनसा निर्मितं सर:।ब्रह्मणा नरशार्दूल तेनेदं मानसं सर:।।1.24.8।।

Transliteration

kailāsa-parvate rāma manasā nirmitaṃ saraḥ | brahmaṇā nara-śārdūla tenedaṃ mānasaṃ saraḥ || 1.24.8 ||

Translation

«ឱ ព្រះរាម អ្នកជាខ្លាធំក្នុងចំណោមមនុស្ស! លើភ្នំកៃលាស ព្រះព្រហ្មបានបង្កើតស្រះមួយដោយអំណាចនៃមនសិការ; ដូច្នេះស្រះនេះហៅថា “មានសា” (ស្រះមនស)»។

Word by Word

• कैलास-पर्वते: on Mount Kailasa
• कैलास-पर्वते: अधिकरण (Location)
• Type: Noun
• Root: कैलास (प्रातिपदिक) + पर्वत (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (Kailāsa-mountain); पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति; एकवचन

• राम: O Rama
• राम: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन-प्रथमा (Vocative); एकवचन

• मनसा: by (his) mind/thought
• मनसा: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd); एकवचन

• निर्मितम्: created
• निर्मितम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: निर्मा (धातु; निर्+मा)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'सरः')

• सरः: lake
• सरः: कर्ता/उद्देश्य (Subject)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• ब्रह्मणा: by Brahma
• ब्रह्मणा: कर्तृकरण/कर्ता (Agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया-विभक्ति; एकवचन

• नर-शार्दूल: O tiger among men
• नर-शार्दूल: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + शार्दूल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (tiger among men); पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन

• तेन: therefore/for that reason
• तेन: हेतु/निमित्त (Cause marker)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तस्मात्-अर्थे तृतीया-एकवचनरूपं अव्ययीभूतम् (instrumental used adverbially: therefore/for that reason)

• इदम्: this
• इदम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; निर्देशवाचक

• मानसम्: (called) Manasa
• मानसम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'सरः')

• सरः: lake
• सरः: कर्ता/उद्देश्य (Subject)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

Context

"O tiger among men, Rama. Brahma created out of his mind a lake on mount Kailas and so that lake is called Manasa (Sarovara).

Characters & Entities

• Rāma
• Brahmā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is supported by reverence for sacred origins: recognizing creation as ordered and meaningful fosters humility and right conduct toward holy places.

What is the narrative situation?

Viśvāmitra explains to Rāma the sacred source of a lake on Kailāsa—how it came into being and why it bears the name ‘Mānasa’.

Which character virtue is emphasized?

Viśvāmitra’s role as a transmitter of true tradition (satya-itihāsa), linking geography to sacred history for the student’s moral formation.