Shloka 10

Devanagari script

तस्यायमतुलश्शब्दो जाह्नवीमभिवर्तते।वारिसङ्क्षोभजो राम प्रणामं नियत:कुरु।।1.24.10।।

Transliteration

tasyāyam atulaś śabdo jāhnavīm abhivartate | vāri-saṅkṣobhajo rāma praṇāmaṃ niyataḥ kuru || 1.24.10 ||

Translation

ពេលជាហ្នវី (គង្គា) ខិតជិតមក សំឡេងគំហុកដ៏មិនអាចប្រៀបបាន កើតឡើងពីការកក្រើក និងការប៉ះទង្គិចនៃទឹក។ ឱ ព្រះរាម សូមរក្សាចិត្តឲ្យស្ងប់ ហើយថ្វាយបង្គំដោយក្តីគោរព។

Word by Word

• तस्य: of that (river)
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक; षष्ठी-विभक्ति; एकवचन; सम्बन्धवाचक

• अयम्: this
• अयम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; निर्देशवाचक

• अतुलः: matchless/great
• अतुलः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'शब्दः')

• शब्दः: sound
• शब्दः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: शब्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• जाह्नवीम्: the Jahnavi (Ganga)
• जाह्नवीम्: कर्म (Karma/Object; goal)
• Type: Noun
• Root: जाह्नवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• अभिवर्तते: approaches/turns towards
• अभिवर्तते: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: अभिवृत्/वृत् (धातु; अभि+वृत्)
• Form: लट्-लकार (Present); आत्मनेपद; प्रथमपुरुष; एकवचन

• वारि-सङ्क्षोभ-जः: born of the churning/agitation of waters
• वारि-सङ्क्षोभ-जः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वारि (प्रातिपदिक) + सङ्क्षोभ (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष (cause/origin: born from agitation of water); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'शब्दः')

• राम: O Rama
• राम: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative); एकवचन

• प्रणामम्: salutation/obeisance
• प्रणामम्: कर्म (Object of 'कुरु')
• Type: Noun
• Root: प्रणाम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• नियतः: composed/with restraint
• नियतः: कर्ता-विशेषण (Qualifier of agent)
• Type: Adjective
• Root: नियत (प्रातिपदिक; नि+यम् क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विशेषणम् (qualifying implied 'त्वम्')

• कुरु: do/make
• कुरु: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative); परस्मैपद; मध्यमपुरुष (2nd person); एकवचन

Context

When Ganga approaches this river (Sarayu), there is a clash of waters and this great noise is produced. Rama, offer respectful salutations here, with a calm mind".

Characters & Entities

• Viśvāmitra
• Rāma
• Jāhnavī (Gaṅgā)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes honoring what is sacred: reverence toward holy rivers and mindful conduct (niyata) are presented as part of righteous living.

What is the narrative situation?

Near the meeting of rivers, a loud sound is heard from turbulent waters; Viśvāmitra instructs Rāma to offer respectful salutations.

Which character virtue is emphasized?

Reverence joined with mental composure—respect is not mechanical but offered with a steady, attentive mind.