HomeRamayanaBala KandaSarga 18Shloka 8
Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

ततो यज्ञे समाप्ते तु ऋतूनां षट्समत्ययु:।ततश्च द्वादशे मासे चैत्रे नावमिके तिथौ।।।।नक्षत्रेऽदितिदैवत्ये स्वोच्चसंस्थेषु पञ्चसु।ग्रहेषु कर्कटे लग्ने वाक्पताविन्दुना सह।।।।प्रोद्यमाने जगन्नाथं सर्वलोकनमस्कृतम्।कौसल्याऽजनयद्रामं सर्वलक्षणसंयुतम्।।।।विष्णोरर्धं महाभागं पुत्रमैक्ष्वाकुवर्धनम्।

tato yajñe samāpte tu ṛtūnāṃ ṣaṭ samatyayuḥ |

tataś ca dvādaśe māse caitre nāvamikē tithau ||

nakṣatre ’ditidaivatyē svo-cca-saṃstheṣu pañcasu |

graheṣu karkaṭe lagne vākpatau indunā saha ||

prodyamāne jagannāthaṃ sarvaloka-namaskṛtam |

kausalyā ’janayad rāmaṃ sarva-lakṣaṇa-saṃyutam ||

viṣṇor ardhaṃ mahābhāgaṃ putram aikṣvāku-vardhanam |

បន្ទាប់មក ពេលយញ្ញបានបញ្ចប់ ហើយរដូវទាំងប្រាំមួយបានកន្លងផុត ទៅដល់ខែទីដប់ពីរ គឺ ខែចៃត្រ នៅថ្ងៃទី៩ នៃសុគ្លបក្ស ក្រោមនក្ខត្រដែលមានអទិតិជាទេវតាអធិបតី (ពុនរវសុ) នៅពេលដែលភពទាំងប្រាំស្ថិតនៅទីតាំងខ្ពស់របស់ខ្លួន លគ្នាជាកក្ត និងព្រះព្រហស្បតិ៍ស្ថិតជាមួយព្រះចន្ទ—ព្រះនាង កោសល្យា បានប្រសូត្រ ព្រះរាមៈ ព្រះជគន្នាថដែលសព្វលោកគោរពបូជា ពេញលេញដោយលក្ខណៈមង្គលទាំងអស់ ជាភាគទេវភាពនៃព្រះវិស្ណុ និងជាព្រះរាជបុត្រដ៏មហាភាគ ដែលនឹងលើកតម្កើងវង្សអិក្ស្វាគុ។

ततःthen
ततः:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रम/अनन्तर्यवाचक अव्यय (then/thereafter)
यज्ञेwhen the sacrifice
यज्ञे:
अधिकरण (locative setting)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
समाप्तेwas completed
समाप्ते:
अधिकरण (locative setting)
TypeAdjective
Rootसमाप्त (कृदन्त; √आप्/सम्-√आप् धातु)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्त-प्रत्यय (completed) agreeing with यज्ञे (locative absolute nuance)
तुindeed/and
तु:
सम्बन्ध (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; emphasis/contrast)
ऋतूनाम्of seasons
ऋतूनाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/षष्ठी), बहुवचन
षट्six
षट्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootषट् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग (indeclinable-like form); विशेषण of (ऋतूनाम्)
समत्ययुःpassed, elapsed
समत्ययुः:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootसम्-अति-√इ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन, परस्मैपद
ततःthen
ततः:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक अव्यय
and
:
सम्बन्ध (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
द्वादशेin the twelfth
द्वादशे:
अधिकरण (locative)
TypeAdjective
Rootद्वादश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण of मासे
मासेmonth
मासे:
अधिकरण (time)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
चैत्रेin (the month) Caitra
चैत्रे:
अधिकरण (time)
TypeNoun
Rootचैत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (month-name used locatively)
नवमिकेon the ninth
नवमिके:
अधिकरण (time)
TypeAdjective
Rootनवमिक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण of तिथौ
तिथौlunar day (tithi)
तिथौ:
अधिकरण (time)
TypeNoun
Rootतिथि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
नक्षत्रेwhen the asterism
नक्षत्रे:
अधिकरण (time/astrological setting)
TypeNoun
Rootनक्षत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अदितिदैवत्येhaving Aditi as presiding deity
अदितिदैवत्ये:
अधिकरण (qualifier in locative)
TypeAdjective
Rootअदिति-दैवत्य (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण of नक्षत्रे; षष्ठी-तत्पुरुषः: अदितिः दैवतम् यस्य
स्वोच्चसंस्थेषुsituated in their own exaltations
स्वोच्चसंस्थेषु:
अधिकरण (locative qualifier)
TypeAdjective
Rootस्व-उच्च-संस्थ (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण of ग्रहेषु; तत्पुरुषः: स्वे उच्चे संस्थाः (placed in own exaltation)
पञ्चसुin the five
पञ्चसु:
अधिकरण (qualifier)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; विशेषण of ग्रहेषु
ग्रहेषुplanets
ग्रहेषु:
अधिकरण (astrological setting)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
कर्कटेin Cancer (Karkaṭa)
कर्कटे:
अधिकरण (setting)
TypeNoun
Rootकर्कट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (zodiac sign)
लग्नेat the ascendant (lagna)
लग्ने:
अधिकरण (setting)
TypeNoun
Rootलग्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वाक्पतौwhen Bṛhaspati (lord of speech)
वाक्पतौ:
अधिकरण (setting)
TypeNoun
Rootवाक्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (name/epithet of Bṛhaspati)
इन्दुनाwith the Moon
इन्दुना:
सहकारक (accompaniment)
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
सहtogether with
सह:
सहकारक (marker)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-अर्थक अव्यय (with)
प्रोद्यमानेas (it/he) was rising
प्रोद्यमाने:
अधिकरण (locative absolute)
TypeAdjective
Rootप्र-उद्-√यम् (धातु)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; शानच् (present participle) used in locative absolute sense
जगन्नाथम्the Lord of the universe
जगन्नाथम्:
कर्म (appositional object)
TypeNoun
Rootजगत्-नाथ (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेष्य = रामम् (in apposition)
सर्वलोकनमस्कृतम्revered by all worlds
सर्वलोकनमस्कृतम्:
कर्म (qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व-लोक-नमस्कृत (कृदन्त; √कृ धातु; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of रामम्; तत्पुरुषः: सर्वैः लोकैः नमस्कृतः (honored by all worlds)
कौसल्याKausalyā
कौसल्या:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootकौसल्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जनयत्gave birth to
जनयत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√जन् (धातु; णिच् causative)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative: caused to be born = gave birth)
रामम्Rāma
रामम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सर्वलक्षणसंयुतम्endowed with all auspicious marks
सर्वलक्षणसंयुतम्:
कर्म (qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व-लक्षण-संयुत (कृदन्त/प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of रामम्; तत्पुरुषः: सर्वैः लक्षणैः संयुतः
विष्णोःof Viṣṇu
विष्णोः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अर्धम्a half/portion
अर्धम्:
कर्म (appositional object)
TypeNoun
Rootअर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; रामम् इति विशेष्यस्य विशेषणभावेन (apposition)
महाभागम्most fortunate, greatly blessed
महाभागम्:
कर्म (qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा-भाग (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of रामम्; कर्मधारयः: महान् भागः यस्य
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
कर्म (appositional object)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; रामम् इत्यस्य अप्पोजिशन
ऐक्ष्वाकुवर्धनम्enhancer of the Ikṣvāku line
ऐक्ष्वाकुवर्धनम्:
कर्म (qualifier)
TypeAdjective
Rootइक्ष्वाकु-वर्धन (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण of रामम्; तत्पुरुषः: इक्ष्वाकूणां वर्धनः

Six seasons (one year) passed after the completion of the sacrifice. In the twelfth month of Chaitra on the ninth day (of the bright fortnight), with Aditi as presiding deity when the star Punarvasu was in the ascendent and the five planets Sun, Mars, Saturn, Jupiter and Venus, were exalted in their own house in karkata lagna, when Brihaspati was in conjunction with the Moon, Kausalya gave birth to a son: a facet of Visnu, Lord of the entire universe who received obeisance from all the worlds and was adorned with all auspicious signs, the venerable one to perpetuate the Ikshvaku race.

K
Kauśalyā
R
Rāma
V
Viṣṇu
I
Ikṣvāku
P
Punarvasu
A
Aditi
B
Bṛhaspati (Jupiter)
M
Moon (Indu)
S
Sun
M
Mars

FAQs

Dharma is framed cosmically: righteous rule and moral order are supported by auspicious alignment, and Rāma’s birth is presented as the arrival of a divinely sanctioned guardian of dharma and truth.

After the putreṣṭi sacrifice and the passing of a year, Kauśalyā gives birth to Rāma at an astrologically auspicious moment.

Rāma’s destined role as dharma’s upholder (maryādā-puruṣottama trajectory), signaled by “sarva-lakṣaṇa-saṃyuta” and his identification with Viṣṇu.