Shloka 41

Devanagari script

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सपुरोधास्समाहित:।।।।प्रत्युज्जगाम तं हृष्टो ब्रह्माणमिव वासव:।

Transliteration

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā sapurodhāḥ samāhitaḥ | pratyujjagāma taṃ hṛṣṭo brahmāṇam iva vāsavaḥ ||

Translation

ព្រះបាទទសរថ បានស្តាប់ពាក្យនោះហើយ ទ្រង់មានចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ ព្រមទាំងព្រះបុរោហិត ទ្រង់សប្បាយរីករាយចេញទៅទទួលស្វាគមន៍ ដូចវាសវៈ (ឥន្ទ្រ) ចេញទៅទទួលព្រះព្រហ្ម។

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी; बहुवचन

• तत्-वचनम्: that message
• तत्-वचनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक) + वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; कर्मधारयः (तत् एव वचनम्)

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त

• स-पुरोधाः: together with his priest
• स-पुरोधाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपपद) + पुरोधस्/पुरोधा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; अव्ययीभावः (सह पुरोधसा/पुरोधोभिः = with the family priest)

• समाहितः: composed/attentive
• समाहितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; ‘composed/collected (in mind)’

• प्रत्युज्जगाम: went forth to receive
• प्रत्युज्जगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति-उद्-गम् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• हृष्टः: delighted
• हृष्टः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: हृष् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

• ब्रह्माणम्: Brahmā
• ब्रह्माणम्: Upamana (उपमान, in simile)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन

• इव: like/as
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमावाचक (comparative particle)

• वासवः: Vāsava (Indra)
• वासवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वासव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन

Context

Having heard their words, Dasaratha in great joy went forth together with his preceptors to receive him like Indra receiving Brahma.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Viśvāmitra
• purohitas (royal priests)
• Indra (Vāsava)
• Brahmā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is honoring spiritual authority: a righteous king receives a sage with reverence, recognizing the primacy of tapas and wisdom.

What is the narrative situation?

Daśaratha, after hearing the announcement, personally goes out with his priests to welcome Viśvāmitra.

Which character virtue is emphasized?

Humility and devotion to dharma in leadership—Daśaratha’s eagerness to honor a great ṛṣi.