Shloka 2

पुत्रजन्मोत्सवः — Birth of the Princes and Viśvāmitra’s Arrival

Bālakāṇḍa 18

Devanagari script

समाप्तदीक्षानियम: पत्नीगणसमन्वित:।प्रविवेश पुरीं राजा सभृत्यबलवाहन:।।।।

Transliteration

samāptadīkṣāniyamaḥ patnīgaṇasamanvitaḥ |

praviveśa purīṃ rājā sabhṛtyabalavāhanaḥ ||

Translation

ក្រោយពេលបញ្ចប់វត្តនិងវិន័យនៃពិធីទិក្សា ព្រះរាជាបានចូលទៅក្នុងក្រុងអយោធ្យា ជាមួយព្រះមហេសីទាំងឡាយ ដោយមានមន្ត្រីបម្រើ កងទ័ព និងយានយន្តអមតាម។

Word by Word

• समाप्तदीक्षानियमः: having completed the initiation observances
• समाप्तदीक्षानियमः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: समाप्त-दीक्षा-नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (समाप्ताः दीक्षानियमाः यस्य)

• पत्नीगणसमन्वितः: accompanied by the group of queens
• पत्नीगणसमन्वितः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पत्नी-गण-समन्वित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (पत्नीगणेन समन्वितः)

• प्रविवेश: entered
• प्रविवेश: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√विश् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; धातु: √विश्, उपसर्ग: प्र

• पुरीम्: the city (Ayodhyā)
• पुरीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सभृत्यबलवाहनः: with servants, forces, and vehicles
• सभृत्यबलवाहनः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स-भृत्य-बल-वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (सह-समास/स-प्रयोगः: भृत्यैः बलैः वाहनैः सह)

Context

Sumitra gave birth to Lakshmana and Satrughna who were heroic, skilled in the use of all weapons and endowed with the facets of Visnu.

Characters & Entities

• Daśaratha
• Ayodhyā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Rāja-dharma expressed through disciplined completion of sacred vows: a ruler models self-restraint and lawful conduct by fulfilling ritual obligations before returning to royal life.

What is the narrative situation?

After completing the consecration-related observances connected with the Aśvamedha rites, Daśaratha returns with his queens and retinue to Ayodhyā.

Which character virtue is emphasized?

Daśaratha’s discipline and dutiful adherence to prescribed vows (niyama), reflecting responsibility and respect for sacred order.