Shloka 24

हयमेध

यज्ञोपक्रमः — Commencement of the Aśvamedha Preparations

Devanagari script

अङ्गेश्वरम् महाभागं रोमपादं सुसत्कृतम्।वयस्यं राजसिंहस्य समानय यशस्विनम्।।1.13.24।।

Transliteration

aṅgeśvaram mahābhāgaṃ romapādaṃ susatkṛtam |

vayasyaṃ rājasiṃhasya samānaya yaśasvinam || 1.13.24 ||

Translation

ចូរអញ្ជើញព្រះរោមបាទៈ ព្រះមហាភាគៈ ព្រះអម្ចាស់នៃអង្គៈដ៏ល្បីល្បាញ និងមានសិរីសោភា ជាមិត្តរបស់ “សីហរាជ” ក្នុងចំណោមព្រះរាជាទាំងឡាយ មកដោយការគោរពសក្ការៈយ៉ាងសមគួរ។

Word by Word

• अङ्गेश्वरम्: the king of Aṅga
• अङ्गेश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अङ्गस्य ईश्वरः)

• महाभागम्: highly fortunate
• महाभागम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (महान् भागः यस्य)

• रोमपादम्: Romapāda
• रोमपादम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: रोमपाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; व्यक्तिनाम

• सुसत्कृतम्: well-honoured
• सुसत्कृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु-सम्-√कृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्यय), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

• वयस्यम्: friend (of same age)
• वयस्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वयस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• राजसिंहस्य: of the lion among kings
• राजसिंहस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: राजसिंह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञां सिंहः)

• समानय: bring (invite)
• समानय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√नी (धातु)
• Form: लोट्-लकार (आज्ञार्थ/imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• यशस्विनम्: famous, illustrious
• यशस्विनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: यशस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Context

Bring kings from the countries of the eastern and southern regions, from Sindhu, Sauvera and Saurashtra৷৷

Characters & Entities

• Romapāda
• Daśaratha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is the etiquette of honoring worthy guests and allies (susatkāra), especially when inviting them to a sacred act meant for the welfare of the realm.

What is the narrative situation?

Vasiṣṭha continues the invitation list, asking Sumantra to escort Romapāda of Aṅga with proper honors.

Which character virtue is emphasized?

Romapāda’s public virtue is yaśas (good repute), indicating a ruler respected for conduct and standing.