Shloka 21

श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis

Narada’s Summary to Valmiki

Devanagari script

तस्याभिषेकसम्भारान्दृष्ट्वा भार्याऽथ कैकयी ।।।।पूर्वं दत्तवरा देवी वरमेनमयाचत ।विवासनं च रामस्य भरतस्याभिषेचनम् ।।।।

Transliteration

tasyābhiṣekasambhārān dṛṣṭvā bhāryā ’tha kaikayī | pūrvaṃ dattavarā devī varam enam ayācata | vivāsanaṃ ca rāmasya bharatasyābhiṣecanam ||

Translation

បន្ទាប់មក ព្រះនាងកៃកេយី—ព្រះមហេសីដែលធ្លាប់បានទទួលព្រះពរជាមុន—ពេលបានឃើញការរៀបចំពិធីអភិសេក នាងបានសុំប្រើព្រះពរនោះ៖ ឲ្យបណ្តេញព្រះរាមទៅនិរទេស និងឲ្យអភិសេកព្រះភរត។

Word by Word

• तस्य: of him (Rāma)
• तस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अभिषेकसम्भारान्: coronation preparations
• अभिषेकसम्भारान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: अभिषेक + सम्भार (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (determinative: 'preparations for consecration'); पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वक्रिया
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-अन्त (absolutive), पूर्वकाल

• भार्या: wife/queen
• भार्या: कर्ता
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• अथ: then/thereupon
• अथ: सम्बन्ध (Discourse connector)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तर-अव्यय (sequencing particle)

• कैकयी: Kaikeyī
• कैकयी: कर्ता (Apposition to 'भार्या')
• Type: Noun
• Root: कैकयी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• पूर्वम्: formerly/previously
• पूर्वम्: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (अव्यय/नपुंसक-रूप)
• Form: काल-अव्यय (adverb of time)

• दत्तवरा: granted boons (earlier)
• दत्तवरा: कर्तृसम्बन्धी विशेषण
• Type: Adjective
• Root: दत्त (दा धातु + क्त) + वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (determinative: 'boon given/promised'); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying 'देवी')

• देवी: the queen
• देवी: कर्ता
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वरम्: a boon
• वरम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एनम्: him (Daśaratha)
• एनम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: एतद्/इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अयाचत: requested/begged
• अयाचत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: याच् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• विवासनम्: exile/banishment
• विवासनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वि + वास (धातु) + अन (प्रातिपदिक/भाव)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• रामस्य: of Rāma
• रामस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• भरतस्य: of Bharata
• भरतस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• अभिषेचनम्: enthronement/coronation
• अभिषेचनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अभिषेचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

With a desire to promote the welfare of the people king Dasaratha decided to install Sri Rama, his eldest and affectionate son as heir (apparent) who was bestowed with all excellent qualities and true prowess, beloved of the people he was ever intent in the welfare of the people.

Characters & Entities

• Kaikeyī
• Rāma
• Bharata
• Abhiṣeka (consecration/coronation)
• Vara (boon)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It introduces a dharma-conflict: the binding force of promises/boons versus the righteous order of succession—setting up the test of satya and duty.

What is the narrative situation?

As preparations for Rāma’s installation begin, Kaikeyī invokes her earlier boons and demands Rāma’s exile and Bharata’s enthronement.

Which character virtue is emphasized?

Indirectly, the verse foregrounds the coming trial of satya (truth to one’s word) for Daśaratha and dharma-obedience for Rāma.