Shloka 18

श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis

Narada’s Summary to Valmiki

Devanagari script

विष्णुना सदृशो वीर्ये सोमवत्प्रियदर्शनः ।कालाग्निसदृशः क्रोधे क्षमया पृथिवीसमः ।।।।धनदेन समस्त्यागे सत्ये धर्म इवापरः ।

Transliteration

viṣṇunā sadṛśo vīrye somavat priyadarśanaḥ | kālāgnisadṛśaḥ krodhe kṣamayā pṛthivīsamaḥ || dhanadena samas tyāge satye dharma ivāparaḥ ||

Translation

ក្នុងពលកម្លាំង ព្រះអង្គដូចព្រះវិษ្ណុ; ក្នុងរូបសោភាដែលគួរឲ្យស្រឡាញ់ ដូចព្រះចន្ទ។ ក្នុងកំហឹង ដូចភ្លើងនៃព្រាល័យ; ក្នុងអត់ធ្មត់ ស្មើនឹងផែនដី។ ក្នុងការបរិច្ចាគ ដូចធនទ (កុបេរ); និងក្នុងសច្ចៈ ដូចធម៌ផ្ទាល់ដែលបង្ហាញជារូប។

Word by Word

• विष्णुना: with/like Viṣṇu
• विष्णुना: Upamāna-sahita (उपमान-सहित) — standard in comparison (‘like Viṣṇu’)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सदृशः: similar
• सदृशः: Karta (कर्ता) — qualifier
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘X-ना सदृशः’ construction

• वीर्ये: in prowess
• वीर्ये: Adhikarana (अधिकरण) — respect (‘in prowess’)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सोमवत्: like the moon
• सोमवत्: Upamā (उपमा) — comparative adjunct
• Type: Indeclinable
• Root: सोम + वत् (प्रातिपदिक/तद्धितान्त)
• Form: वत्-प्रत्ययान्त उपमा-निपातवत् प्रयोगः; अव्ययवत् (comparative adverbial ‘like Soma/moon’)

• प्रिय-दर्शनः: pleasing to behold
• प्रिय-दर्शनः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्रिय + दर्शन (प्रातिपदिक); दर्शन (head)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: ‘प्रियं दर्शनं यस्य’

• काल-अग्नि-सदृशः: like the fire of dissolution
• काल-अग्नि-सदृशः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: काल + अग्नि + सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘कालाग्निना सदृशः’

• क्रोधे: in anger
• क्रोधे: Adhikarana (अधिकरण) — respect (‘in anger’)
• Type: Noun
• Root: क्रोध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• क्षमया: by patience
• क्षमया: Karana (करण) — by/with patience
• Type: Noun
• Root: क्षमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• पृथिवी-समः: like the earth
• पृथिवी-समः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पृथिवी + सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: ‘पृथिव्या समः’

• धनदेन: with/like Kubera (Dhanada)
• धनदेन: Upamāna-sahita (उपमान-सहित)
• Type: Noun
• Root: धनद (प्रातिपदिक; Kubera)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• समः: equal
• समः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्यागे: in charity/giving
• त्यागे: Adhikarana (अधिकरण) — respect (‘in generosity’)
• Type: Noun
• Root: त्याग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सत्ये: in truth
• सत्ये: Adhikarana (अधिकरण) — respect (‘in truthfulness’)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• धर्मः: Dharma (as a deity/principle)
• धर्मः: Upamāna (उपमान)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान

• इव: like
• इव: Upamā (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• अपरः: another (as if a second)
• अपरः: Karta (कर्ता) — qualifier
• Type: Adjective
• Root: अपर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (another/second)

Context

Sri Rama is like Visnu in prowess, the Moon in pleasing appearance, the all-consuming fire in anger, the earth in patience, Kubera in chartiy and the Sun in steadfastness.

Characters & Entities

• Rāma
• Viṣṇu
• Soma (Moon)
• Kālāgni (cosmic fire)
• Pṛthivī (Earth)
• Dhanada (Kubera)
• Dharma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse frames dharma as a harmony of powers: strength restrained by patience, rightful anger against wrong, generosity, and unwavering truth (satya).

What is the narrative situation?

Nārada continues his portrait of Rāma, using divine analogies to communicate the ethical ideal of a righteous ruler.

Which character virtue is emphasized?

Truthfulness (satya) and righteousness (dharma) as defining traits, supported by patience and principled strength.