Shloka 101

श्रीमद्रामायणकथासङ्क्षेपः / The Ramayana in Synopsis

Narada’s Summary to Valmiki

Devanagari script

धर्मज्ञस्सत्यसन्धश्च प्रजानां च हिते रतः ।

यशस्वी ज्ञानसम्पन्नश्शुचिर्वश्यस्समाधिमान् ॥1.1.12॥

Transliteration

dharmajñaḥ satyasandhaś ca prajānāṃ ca hite rataḥ |

yaśasvī jñānasampannaḥ śucir vaśyaḥ samādhimān ||1.1.12||

Translation

ព្រះองค์ជាអ្នកដឹងធម៌ មាំមួនក្នុងសច្ចៈ និងខិតខំដើម្បីសុខមាលភាពប្រជាជន; មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ ប្រាជ្ញាសម្បទា បរិសុទ្ធ ងាយទទួលការណែនាំត្រឹមត្រូវ ហើយមានសមាធិមាំមួនក្នុងគោលបំណង។

Word by Word

• नारदस्य: of Nārada
• नारदस्य: सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• तु: but/indeed
• तु: अकर्ता (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थे ‘but/indeed’

• तत्: that
• तत्: कर्म (Karma/Direct object) — ‘वाक्यम्’ सह
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; ‘वाक्यम्’ इति विशेषण

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: कर्म (Karma/Direct object) — ‘श्रुत्वा’
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु) + क्त्वा (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund/Absolutive), पूर्वकाल (having done earlier)

• वाक्यविशारदः: skilled in speech
• वाक्यविशारदः: कर्ता (Kartā/Subject) — ‘महामुनिः’ इत्यस्य विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक) + विशारद (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी/सम्बन्ध: ‘वाक्येषु विशारदः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

• पूजयामास: worshipped/paid homage
• पूजयामास: क्रिया (Main action)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु) [णिच्/causative stem पूजय-] + आम् (लिट्-परस्मैपद)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद; अर्थे ‘पूजयामास’ = ‘पूजयति स्म’ (did worship/praised)

• धर्मात्मा: righteous-souled
• धर्मात्मा: कर्ता (Kartā/Subject) — ‘महामुनिः’ इत्यस्य विशेषण
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (‘धर्मः आत्मा यस्य सः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• सहशिष्यः: together with (his) disciples
• सहशिष्यः: कर्ता (Kartā/Subject) — ‘महामुनिः’ इत्यस्य विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सह (अव्यय) + शिष्य (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास (‘शिष्यैः सह’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• महामुनिः: the great sage
• महामुनिः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: महā (प्रातिपदिक) + मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (‘महान् मुनिः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन

Characters & Entities

• Rāma
• Nārada
• Vālmīki

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

True leadership is dharma-rooted and satya-bound: a ruler’s personal integrity and truthfulness must directly serve the people’s welfare.

What is the narrative situation?

Nārada enumerates Rāma’s moral and intellectual excellences while answering who, in the world, embodies ideal conduct.

Which character virtue is emphasized?

Satya-sandhatā (unbreakable commitment to truth) together with prajā-hita (public welfare) as the heart of Rāma’s kingship-ethic.