Sarga 73

Verse 1

सश्रूत्वा तु पितरं वृत्तं भ्रातरौ च विवासितौ।भरतो दुःखसन्तप्त इदं वचनमब्रवीत्।।।।

ពេលបានឮថាព្រះបិតាបានសោយទិវង្គត ហើយបងប្អូនទាំងពីរត្រូវបានបញ្ជូនទៅនិរទេស ភរតៈដែលរងទុក្ខដុតដាល ក៏បាននិយាយពាក្យទាំងនេះ។

Verse 2

किं नु कार्यं हतस्येह मम राज्येन शोचतः।विहीनस्याथ पित्रा च भ्रात्रा पितृसमेन च।।।।

នៅពេលខ្ញុំត្រូវគ្រោះមហន្តរាយ និងលិចលង់ក្នុងទុក្ខសោក បាត់បង់ទាំងព្រះបិតា និងបងប្រុសដែលស្មើព្រះបិតាសម្រាប់ខ្ញុំ—រាជ្យនេះឥឡូវមានប្រយោជន៍អ្វីដល់ខ្ញុំទៀត?

Verse 3

दुःखे मे दुःखमकरोर्व्रणे क्षारमिवादधाः।राजानं प्रेतभावस्थं कृत्वा रामं च तापसम्।।।।

ក្នុងទុក្ខសោករបស់ខ្ញុំ អ្នកបានបន្ថែមទុក្ខសោកទៀត ដូចជាលាបអំបិលលើរបួស ដោយធ្វើឲ្យព្រះរាជា ទៅដល់សភាពដូចសព ហើយធ្វើឲ្យព្រះរាមក្លាយជាតាបសនៅព្រៃ។

Verse 4

कुलस्य त्वमभावाय कालरात्रिरिवाऽगता।अङ्गारमुपगूह्य स्म पिता मे नावबुद्धवान्।।।।

អ្នកបានមកដូចរាត្រីកាលនៃវិនាស ដើម្បីបំផ្លាញវង្សត្រកូលនេះ; ព្រះបិតារបស់ខ្ញុំមិនបានដឹងថា ពេលទ្រង់ឱបអ្នក គឺដូចឱបអង្គារដែលកំពុងឆេះ។

Verse 5

मृत्युमापादितो पिता त्वया मे पापदर्शिनि।सुखं परिहृतं मोहात्कुलेऽस्मिन्कुलपांसनि।।।।

ឱ ស្ត្រីមានចិត្តបាប! ដោយសារអ្នក ព្រះបិតារបស់ខ្ញុំត្រូវបាននាំទៅរកមរណៈ; ដោយមោហៈ អ្នកបានដកហូតសេចក្តីសុខពីគ្រួសារនេះ ឱ មន្ទិលលើវង្សត្រកូល។

Verse 6

त्वां प्राप्य हि पिता मेऽद्य सत्यसन्धो महायशाः।तीव्रदुःखाभिसन्तप्तो वृत्तो दशरथो नृपः।।।।

ព្រោះក្រោយពីព្រះបិតារបស់ខ្ញុំធ្លាក់នៅក្រោមឥទ្ធិពលអ្នក ព្រះបិតា—ព្រះរាជាទសរថ អ្នកមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះធំ និងស្ថិតស្ថេរនៅក្នុងសច្ចៈ—ត្រូវបានដុតឆេះដោយទុក្ខដ៏ខ្លាំង ហើយឥឡូវបានសោយទិវង្គត។

Verse 7

विनाशितो महाराजः पिता मे धर्मवत्सलः।कस्मात्प्रव्राजितो रामः कस्मादेव वनं गतः।।।।

ហេតុអ្វីបានជា​ព្រះបិតារបស់ខ្ញុំ មហារាជាដែលស្រឡាញ់ធម៌ ត្រូវបានបំផ្លាញ? ដោយមូលហេតុអ្វី ព្រះរាមត្រូវបាននិរទេស—ហេតុអ្វីទ្រង់បានទៅព្រៃ?

Verse 8

कौसल्या च सुमित्रा च पुत्रशोकाभिपीडिते।दुष्करं यदि जीवेतां प्राप्य त्वां जननीं मम।।।।

ព្រះនាងកោសល្យា និងព្រះនាងសុមិត្រា ត្រូវបានសង្កត់សង្កិនដោយទុក្ខព្រោះបុត្រា ក៏ពិបាកណាស់នឹងរស់បន្តទៅបាន នៅពេលដែលអ្នក—ម្តាយរបស់ខ្ញុំផ្ទាល់—ត្រូវបានដាក់ឲ្យលើសពួកនាង។

Verse 9

ननुत्वार्योऽपि धर्मात्मा त्वयि वृतिमनुत्तमाम्।वर्तते गुरुवृत्तिज्ञो यथा मातरि वर्तते।।।।

ទោះជាយ៉ាងណា ព្រះរាម—អ្នកប្រសើរ និងមានធម៌ជាអាត្មា ដែលដឹងច្បាស់អំពីកិច្ចប្រតិបត្តិចំពោះអ្នកធំ—បានប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកដោយសុភាពរាបសារ ឥតខ្ចោះ ដូចដែលព្រះអង្គប្រព្រឹត្តចំពោះមាតារបស់ព្រះអង្គផ្ទាល់។

Verse 10

तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घदर्शिनी।त्वयि धर्मं समास्थाय भगिन्यामिव वर्तते।।।।

ដូចគ្នានេះដែរ មាតាធំរបស់ខ្ញុំ គោសល្យា អ្នកមានទស្សនៈឆ្ងាយ បានឈរមាំក្នុងធម៌ ហើយប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នក ដូចជាអ្នកជាប្អូនស្រីរបស់នាងផ្ទាល់។

Verse 10

तथा ज्येष्ठा हि मे माता कौसल्या दीर्घदर्शिनी।त्वयि धर्मं समास्थाय भगिन्यामिव वर्तते।।।।

ដូចគ្នានេះដែរ មាតាធំរបស់ខ្ញុំ គោសល្យា អ្នកមានទស្សនៈឆ្ងាយ បានឈរមាំក្នុងធម៌ ហើយប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នក ដូចជាអ្នកជាប្អូនស្រីរបស់នាងផ្ទាល់។

Verse 11

तस्याः पुत्रं कृताऽत्मानं चीरवल्कलवाससम्।प्रस्थाप्य वनवासाय कथं पापे न शोचसि।।।।

ក្រោយពីអ្នកបានបញ្ជូនកូនប្រុសរបស់នាង—អ្នកបរិសុទ្ធដោយការគ្រប់គ្រងខ្លួន—ស្លៀកពាក់សំបកឈើ និងក្រណាត់ចាស់ៗ ទៅរស់នៅព្រៃជាវនវាសា តើហេតុអ្វីបានជា ឱ ស្ត្រីមានបាប អ្នកមិនសោកស្តាយដោយការស្តាយក្រោយទេ?

Verse 12

अपापदर्शनं शूरं कृतात्मानं यशस्विनम्।प्रव्राज्य चीरवसनं किन्नु पश्यसि कारणम्।।।।

អ្នកដែលមិនធ្លាប់មើលទៅរកអំពើអាក្រក់—វីរបុរស អ្នកគ្រប់គ្រងខ្លួន និងមានកិត្តិយស—ត្រូវបានបណ្តេញទៅជាព្រាវ្រាជ្យ ស្លៀកពាក់អាវព្រះសង្ឃ/អ្នកបួស។ តើអ្នកអះអាងថាមានហេតុអ្វីសម្រាប់រឿងនេះ?

Verse 13

लुब्धाया विदितो मन्ये न तेऽहं राघवं प्रति।तथाह्यनर्धो राज्यार्थं त्वयाऽनीतो महानयम्।।।।

ដោយសារតែភាពលោភលន់របស់អ្នក ខ្ញុំគិតថា អ្នកមិនយល់ពីភក្តិ និងសេចក្តីស្មោះត្រង់របស់ខ្ញុំចំពោះ រាឃវៈ ទេ; ព្រោះដោយចង់បានរាជ្យ អ្នកបាននាំមកនូវមហាវិបត្តិនេះ។

Verse 14

अहं हि पुरुषव्याघ्रावपश्यन्रामलक्ष्मणौ।केन शक्तिप्रभावेन राज्यं रक्षितुमुत्सहे।।।।

ដោយមិនបានឃើញ ព្រះរាម និង ព្រះលក្ខ្មណៈ—ខ្លាធំក្នុងចំណោមមនុស្ស—តើដោយអំណាច ឬកម្លាំងអ្វី ខ្ញុំអាចក្លាហានគិតថា នឹងការពាររាជ្យនេះបាន?

Verse 15

तं हि नित्यं महाराजो बलवन्तं महाबलः।उपाश्रितोऽभूद्धर्मात्मा मेरुर्मेरुवनं यथा।।।।

មហារាជាអ្នកមានធម៌នោះ ទោះជាមានកម្លាំងធំក៏ដោយ ក៏នៅតែពឹងផ្អែកលើ ព្រះរាម អ្នកមានអំណាចជានិច្ច ដូចភ្នំមេរុ ពឹងលើព្រៃជុំវិញមេរុដូច្នោះ។

Verse 16

सोऽहं कथमिमं भारं महाधुर्यसमुद्धृतम्।दम्योधुरमिवाऽऽसाद्य वहेयं केनचौजसा।। ।।

ខ្ញុំនឹងអាចទ្រាំទ្រភារៈនេះដូចម្តេចបាន—ភារៈដែលសមស្របសម្រាប់គោឈ្មោលធំ ដែលបានហ្វឹកហាត់ល្អ និងចងនឹមយ៉ាងរឹងមាំ? ខ្ញុំដូចកូនគោមិនទាន់ហ្វឹកហាត់ ប្រទះនឹមធ្ងន់ ហើយតើដោយកម្លាំងអ្វីខ្ញុំនឹងអាចទ្រាំទ្របាន?

Verse 17

अथवा मे भवेच्छक्तिर्योगैर्बुद्धिबलेन वा।सकामां न करिष्यामि त्वामहं पुत्रगर्धिनीम्।।।।

ឬទោះបីខ្ញុំទទួលបានកម្លាំងដោយយុទ្ធវិធីនយោបាយ ឬដោយអំណាចបញ្ញាក៏ដោយ ខ្ញុំក៏មិនអនុញ្ញាតឲ្យអ្នក—អ្នកលោភលន់ចំពោះកូនប្រុសរបស់ខ្លួន—សម្រេចតាមបំណងឡើយ។

Verse 18

न मे विकाङ्क्षा जायेत त्यक्तुं त्वां पापनिश्चयाम्।यदि रामस्य नावेक्षा त्वयि स्यान्मातृवत्सदा।।।।

ប្រសិនបើព្រះរាមមិនតែងតែមើលអ្នកដូចម្តាយទេ នោះខ្ញុំ—អ្នកដែលអ្នកបានតាំងចិត្តក្នុងអំពើបាប—មិននឹងស្ទាក់ស្ទើរឡើយក្នុងការបោះបង់អ្នក។

Verse 19

उत्पन्नातु कथं बुद्धिस्तवेयं पापदर्शिनि।साधुचारित्रविभ्रष्टे पूर्वेषां नो विगर्हिता।।।।

ឱ ស្ត្រីដែលទស្សនៈបែរទៅរកបាប អ្នកដែលធ្លាក់ចេញពីចរិតល្អប្រសើរ—គំនិតបែបនេះកើតឡើងក្នុងចិត្តអ្នកបានដូចម្តេច គំនិតដែលនាំមកនូវការរិះគន់ដល់បុព្វបុរសរបស់យើង?

Verse 20

अस्मिन्कुले हि पूर्वेषां ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।अपरे भ्रातरस्तस्मिन्प्रवर्तन्ते समाहिताः।।।।

ក្នុងវង្សនេះ តាមទំនៀមបុរាណ ព្រះរាជបុត្រច្បងតែងត្រូវបានអភិសេកឡើងគ្រងរាជ្យ ហើយព្រះអនុជទាំងឡាយនៅក្រោមការដឹកនាំនោះ ដោយសម្របសម្រួល ស្ងប់ស្ងាត់ និងស្មោះត្រង់។

Verse 21

न हि मन्ये नृशंसे त्वं राजधर्ममवेक्षसे।गतिं वा न विजानासि राजवृत्तस्य शाश्वतीम्।।।।

ឱ អ្នកឃោរឃៅ! ខ្ញុំគិតថា អ្នកមិនគោរពរាជធម៌ទេ ហើយក៏មិនយល់ដឹងអំពីផ្លូវដ៏យូរអង្វែង និងផលវិបាកនៃព្រះរាជប្រព្រឹត្តិដ៏ត្រឹមត្រូវឡើយ។

Verse 22

सततं राजवृत्ते हि ज्येष्ठो राज्येऽभिषिच्यते।राज्ञामेतत्समं तत्स्यादिक्ष्वाकूणां विशेषतः।।।।

តាមប្រពៃណីរាជវង្សដែលបានបង្កើតមកយូរ ព្រះរាជបុត្រច្បងតែងត្រូវបានអភិសេកឲ្យគ្រងរាជ្យជានិច្ច។ គោលការណ៍នេះសមស្របសម្រាប់ស្តេចទាំងឡាយទូទៅ ហើយពិសេសជាងគេក្នុងវង្សអិក្ស្វាគូ។

Verse 23

तेषां धर्मैकरक्षाणां कुलचारित्रशोभिनाम्।अद्य चारित्रशौण्डीर्यं त्वां प्राप्य विनिवर्तितम्।।।।

សម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយ ដែលការពារតែមួយគត់គឺធម៌ និងសិរីល្អរបស់ពួកគេរុងរឿងដោយច្បាប់ទម្លាប់នៃវង្ស—ថ្ងៃនេះ ដោយទទួលអ្នកចូលមក ការមាំមួនដ៏មោទនភាពនៃប្រពៃណីនោះត្រូវបានបង្វែរប្រែ។

Verse 24

तवापि सुमहाभागा जनेन्द्राः कुलपूर्वगाः।बुद्धेर्मोहः कथमयं सम्भूतस्त्वयि गर्हितः।।।।

សូម្បីតែក្នុងវង្សរបស់អ្នកផ្ទាល់ ព្រះមហាក្សត្របុរេប្រវត្តិរបស់អ្នកក៏ជាបុរសដ៏អស្ចារ្យមានកិត្តិយស។ ដូច្នេះ ភាពវង្វេងដ៏គួរឲ្យតិះដៀលនេះ កើតឡើងក្នុងបញ្ញារបស់អ្នកបានដូចម្តេច?

Verse 25

न तु कामं करिष्यामि तवाऽहं पापनिश्चये।त्वया व्यसनमारब्धं जीवितान्तकरं मम।।।।

ប៉ុន្តែ ឱនារីដែលបានសម្រេចចិត្តលើអំពើបាប! ខ្ញុំមិនអនុវត្តតាមបំណងរបស់អ្នកឡើយ។ ដោយសារអ្នក បានចាប់ផ្តើមគ្រោះមហន្តរាយមួយ ដែលនាំទៅរកការបញ្ចប់ជីវិតរបស់ខ្ញុំ។

Verse 26

एषत्विदानीमेवाहमप्रियार्थं तवानघम्।निवर्तयिष्यामि वनाद्भ्रातरं स्वजनप्रियम्।।।।

ដូច្នេះ ឥឡូវនេះ ដើម្បីបំបាក់បំណងអ្នក និងធ្វើឲ្យអ្នកមិនពេញចិត្ត ខ្ញុំនឹងនាំបងប្រុសរបស់ខ្ញុំដែលគ្មានកំហុស—ជាទីស្រឡាញ់របស់សាច់ញាតិ—ត្រឡប់មកពីព្រៃ។

Verse 27

निवर्तयित्वा रामं च तस्याहं दीप्ततेजसः।दासभूतो भविष्यामि सुस्थिरेणान्तरात्मना।।।।

ពេលខ្ញុំនាំព្រះរាម—អ្នកមានតេជៈភ្លឺចែងចាំង—ត្រឡប់មកវិញហើយ ខ្ញុំនឹងរស់នៅជាអ្នកបម្រើរបស់ព្រះអង្គ ដោយចិត្តខាងក្នុងរឹងមាំ និងស្ថិតស្ថេរ។

Verse 28

इत्येवमुक्त्वा भरतो महात्मा प्रियेतरैर्वाक्यगणैस्तुदंस्ताम्।शोकातुरश्चापि ननाद भूयः सिंहो यथा पर्वतगह्वरस्थः।।।।

ក្រោយពេលនិយាយដូច្នេះ បរតៈមហាត្មា បានចាក់ប៉ះនាងដោយពាក្យពេចន៍រឹងរ៉ៃ និងមិនពេញចិត្តជាច្រើន; ហើយទោះជាត្រូវទុក្ខសោកគ្របដណ្ដប់ ក៏បានគ្រហឹមឡើងម្ដងទៀត ដូចសត្វសិង្ហស្ថិតនៅក្នុងរូងភ្នំ។