Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 65, Shloka 3

अयोध्याकाण्डे पञ्चषष्टितमः सर्गः — Daśaratha’s Death Discovered in the Palace

Morning Rites Turn to Lament

Devanagari script

राजानं स्तुवतां तेषामुदात्ताभिहिताशिषाम्।प्रासादाऽभोगविस्तीर्णः स्तुतिशब्दोह्यवर्तत।।।।

Transliteration

rājānaṁ stuvatāṁ teṣām udāttābhihitāśiṣām | prāsādābhogavistīrṇaḥ stutiśabdo hy avartata ||

Translation

សូរសរសើរព្រះមហាក្សត្រដ៏ក្រអូបក្រអួន ព្រមទាំងពាក្យពរជ័យដែលអ្នកសរសើរបានបញ្ចេញដោយសំឡេងខ្ពង់ខ្ពស់ បានរាលដាលពេញទំហំព្រះបរមរាជវាំងទាំងមូល។

Word by Word

• राजानम्: the king
• राजानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति; एकवचन

• स्तुवताम्: of those praising
• स्तुवताम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Verb
• Root: स्तु (धातु) → स्तुवत् (कृदन्त, शतृ)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त; पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive); बहुवचन; तेषाम् इत्यस्य विशेषणम्

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन

• उदात्ताभिहिताशिषाम्: whose blessings were uttered in a high pitch
• उदात्ताभिहिताशिषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: उदात्त + अभिहित + आशिष् (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति; बहुवचन; तेषाम् इति विशेषणम्; (उदात्तेन अभिहिताः आशिषः येषाम्) इति बहुव्रीह्यर्थेऽपि प्रयोगः

• प्रासादाभोगविस्तीर्णः: spread through the whole palace
• प्रासादाभोगविस्तीर्णः: Karta (कर्ता) (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रासाद + आभोग + विस्तीर्ण (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; स्तुतिशब्दः इति विशेषणम्

• स्तुतिशब्दः: sound of praise
• स्तुतिशब्दः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्तुति + शब्द (प्रातिपदिक) (समास)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन

• हि: indeed
• हि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चय/हेतौ (particle: indeed/for)

• अवर्तत: pervaded/continued
• अवर्तत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृत् (धातु) (तिङन्त)
• Form: लङ्-लकार; प्रथम-पुरुष; एकवचन; आत्मनेपद

Context

The songs of those who were eulogising the king and uttering benedictions at high pitch pervaded the entire palace.

Characters & Entities

• rājā (Daśaratha, implied)
• prāsāda (palace)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It highlights royal dharma in its social dimension: honoring rightful authority through auspicious speech (āśīḥ, stuti) that reinforces order, legitimacy, and communal harmony.

What is the narrative situation?

In the palace, professional eulogists and well-wishers praise the king; their benedictions and songs resound through the halls as part of formal courtly observance.

Which character virtue is emphasized?

Public reverence and loyalty—expressed through disciplined, auspicious speech and ceremonial praise toward the king.