Sarga 59

Verse 1

इति ब्रुवन्तं तं सूतं सुमन्त्रं मन्त्रिसत्तमम्।ब्रूहि शेषं पुनरिति राजा वचनमब्रवीत्।।2.59.1।।

នៅពេលសុមន្ត្រា អ្នកបើករថ និងជាអមាត្យដ៏ប្រសើរ កំពុងនិយាយដូច្នោះ ព្រះរាជាក៏មានព្រះបន្ទូលថា៖ «ចូរប្រាប់អ្វីដែលនៅសល់ម្តងទៀត»។

Verse 2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सुमन्त्रो बाष्पविक्लबः।कथयामास भूयोऽपि रामसन्देशविस्तरम्।।2.59.2।।

ពេលបានស្តាប់ពាក្យនោះ សុមន្ត្រៈក៏ស្រក់ទឹកភ្នែករហូតស្ទើរនិយាយមិនរួច ហើយបានពោលរៀបរាប់សារដែលព្រះរាមបានផ្ញើមកម្តងទៀតដោយលម្អិតជាងមុន។

Verse 3

जटाः कृत्वा महाराज चीरवल्कलधारिणौ।गङ्गामुत्तीर्य तौ वीरौ प्रयागाभिमुखौ गतौ।।2.59.3।।

ឱ មហារាជ! វីរបុរសទាំងពីរនោះ បានធ្វើជដា និងស្លៀកពាក់សំពត់សំបកឈើ; ពួកគេឆ្លងទន្លេគង្គា ហើយដំណើរទៅមុខមុខកាន់ព្រាយាគ។

Verse 4

अग्रतो लक्ष्मणो यातः पालयन्रघुनन्दनम्।तांस्तथा गच्छतो दृष्ट्वा निवृत्तोऽस्म्यवशस्तदा।।2.59.4।।

ព្រះលក្ខ្មណ៍បានដើរនាំមុខ ការពារព្រះរាម ជាព្រះអង្គជាទីរីករាយនៃវង្សរាឃុ។ ពេលឃើញព្រះអង្គទាំងនោះចេញដំណើរដូច្នោះ ខ្ញុំក៏ត្រូវតែត្រឡប់ក្រោយនៅពេលនោះ ដោយអស់អំណាច។

Verse 5

ममत्वश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि।उष्णमश्रु प्रमुञ्चन्तो रामे सम्प्रस्थिते वनम्।।2.59.5।।

ពេលព្រះរាមបានចេញទៅព្រៃ ហើយខ្ញុំត្រឡប់ក្រោយ សេះរបស់ខ្ញុំមិនព្រមទៅតាមផ្លូវទេ ដោយបង្ហូរទឹកភ្នែកក្តៅៗ។

Verse 6

उभाभ्यां राजपुत्राभ्यामथ कृत्वाहमञ्जलिम्।प्रस्थितो रथमास्थाय तद्दुःखमपि धारयन्।।2.59.6।।

បន្ទាប់មក ខ្ញុំបានប្រណមដៃគោរពចំពោះព្រះរាជបុត្រទាំងពីរ ហើយឡើងលើរទេះចេញដំណើរ ដោយទប់ទល់ទុក្ខសោកក្នុងចិត្ត។

Verse 7

गुहेन सार्धं तत्रैव स्थितोऽस्मि दिवसान्बहून्।आशया यदि मां रामः पुन श्शब्दापयेदिति।।2.59.7।।

ជាមួយគុហៈ ខ្ញុំបានស្នាក់នៅទីនោះជាច្រើនថ្ងៃ ដោយមានសេចក្តីសង្ឃឹមថា «ប្រហែលព្រះរាមនឹងហៅខ្ញុំត្រឡប់មកវិញម្តងទៀត»។

Verse 8

विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः।अपि वृक्षाः परिम्लानास्सपुष्पाङ्कुरकोरकाः।।2.59.8।।

ឱ មហារាជា! ទូទាំងដែនដីរបស់ព្រះองค์ ដោយវិបត្តិដែលបានកើតលើព្រះរាម សូម្បីតែដើមឈើដែលមានផ្កា ពន្លក និងកុមារផ្កា ក៏ស្រកស្រាយរលួយទៅ។

Verse 9

उपतप्तोदका नद्यः पल्वलानि सरांसि च।परिशुष्कपलाशानि वनान्युपवनानि च।।2.59.9।।

ទន្លេៗមានទឹកក្តៅរំអិល; បឹង ត្រពាំង និងស្រះក៏រងផលដូចគ្នា; ព្រៃ និងឧទ្យានទាំងឡាយ ស្លឹកឈើស្រកស្រាយស្ងួតក្រហម។

Verse 10

न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्यासा न प्रचरन्ति च।रामशोकाभिभूतं तन्निष्कूजमभवद्वनम्।।2.59.10।।

សត្វទាំងឡាយមិនរអិលរអួលឡើយ ហើយសត្វព្រៃក៏មិនដើរល្បាតទៀត។ ព្រៃនោះដូចជាត្រូវទុក្ខសោកព្រះរាមគ្របដណ្ដប់ ក្លាយជាស្ងាត់ស្ងៀមឥតសំឡេង។

Verse 11

लीनपुष्करपत्राश्च नरेन्द्र कलुषोदकाः।सन्तप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहङ्गमाः।।2.59.11।।

ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ស្រះបុស្ករ(ស្រះបូក)ទាំងឡាយមានទឹកកខ្វក់ ស្លឹកបូកខៀវលិចហើយរួញស្រក ផ្កាបូកត្រូវកម្តៅឆេះស្រកស្រាយ ហើយត្រីនិងបក្សីទឹកក៏លាក់ខ្លួន។

Verse 12

जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च।नाद्य भान्त्यल्पगन्धीनि फलानि च यथापुरम्।।2.59.12।।

ផ្កាដែលកើតក្នុងទឹក និងកម្រងផ្កាដែលកើតលើដី សូម្បីតែផ្លែឈើក៏មិនភ្លឺរលោងដូចមុនទេនៅថ្ងៃនេះ; ក្លិនក្រអូបស្រាល និងសោភ័ណភាពក៏ថយចុះ។

Verse 13

अत्रोद्यानानि शून्यानि प्रलीनविहगनि च।न चाभिरामा नारामान्पश्यामि मनुजर्षभ।।2.59.13।।

នៅទីនេះ ឧទ្យានទាំងឡាយក្លាយជាវាលស្ងាត់ ហើយបក្សីក៏លាក់ខ្លួនបាត់ទៅ។ ឱ មនុស្សប្រសើរបំផុត! ខ្ញុំមិនឃើញសួនអារាមទាំងនោះស្រស់ស្អាតដូចមុនទៀតឡើយ។

Verse 14

प्रविशन्तमयोध्यां मां न कश्चिदभिनन्दति।नरा राममपश्यन्तो निश्श्वसन्ति मुहुर्मुहुः।।2.59.14।।

ពេលខ្ញុំចូលទៅកាន់អយោធ្យា គ្មាននរណាមកស្វាគមន៍ខ្ញុំឡើយ។ ប្រជាជនមិនបានឃើញព្រះរាម ទើបដកដង្ហើមធំៗម្តងហើយម្តងទៀត។

Verse 15

देव राजरथं दृष्ट्वा विना राममिहागतम्।दुःखादश्रुमुखस्सर्वो राजमार्गगतो जनः।।2.59.15।।

បពិត្រព្រះអម្ចាស់! ពេលឃើញរថរាជវង្សមកដល់ទីនេះដោយគ្មានព្រះរាម ប្រជាជនទាំងអស់ដែលឈររង់ចាំតាមផ្លូវរាជមាគ៌ា ក៏ទុក្ខសោកខ្លាំង មុខសើមដោយទឹកភ្នែក។

Verse 16

हर्म्यैर्विमानैः प्रासादैरवेक्ष्यरथमागतम्।हाहाकारकृतानार्यो रामादर्शनकर्शिताः।।2.59.16।।

ពីគ្រឹហាស្ថាន អគារខ្ពស់ៗ និងព្រះរាជវាំង នារីទាំងឡាយបានឃើញរថមកដល់; ព្រោះមិនបានឃើញព្រះរាម នាងៗទាំងនោះរងទុក្ខយ៉ាងខ្លាំង ហើយស្រែករំលែកទុក្ខថា «អូយ! អូយ!»

Verse 17

आयतैर्विमलैर्नेत्रैरश्रुवेगपरिप्लुतैः।अन्योन्यमभिवीक्षन्तेऽव्यक्तमार्ततराः स्त्रियः।।2.59.17।।

នារីទាំងឡាយដែលទុក្ខកាន់តែជ្រាលជ្រៅ បានសម្លឹងមើលគ្នាទៅវិញទៅមកដោយស្ងៀមស្ងាត់; ភ្នែកធំថ្លារបស់នាងៗពោរពេញដោយទឹកភ្នែកហូរលាន់។

Verse 18

नामित्राणां न मित्राणामुदासीनजनस्य च।अहमार्ततया किञ्चिद्विशेषमुपलक्षये।।2.59.18।।

ក្នុងទុក្ខវេទនានោះ ខ្ញុំមិនអាចសម្គាល់ភាពខុសគ្នាបានសូម្បីតែបន្តិចទេ៖ ទាំងសត្រូវ ទាំងមិត្ត និងអ្នកមិនពាក់ព័ន្ធ ក៏មានទុក្ខសោកដូចគ្នាទាំងអស់។

Verse 19

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरङ्गमा।आर्तस्वरपरिम्लाना विनिश्श्वसितनिस्स्वना।।2.59.19।।निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा।कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा।।2.59.20।।

ប្រជាជននៅទីនោះគ្មានសេចក្តីរីករាយ សូម្បីដំរី និងសេះក៏ស្រងូតស្រងាត់ឥតកម្លាំង។ នគរនោះហាក់ដូចជាស្រកស្រាយដោយសម្លេងគ្រោះទុក្ខ ហើយលាន់ឮដោយដង្ហើមវែងៗពោរពេញដោយភាពអស់សង្ឃឹម។

Verse 20

अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरङ्गमा।आर्तस्वरपरिम्लाना विनिश्श्वसितनिस्स्वना।।2.59.19।।निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुरा।कौसल्या पुत्रहीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा।।2.59.20।।

ឱ មហារាជ! អយោធ្យានេះគ្មានសេចក្តីរីករាយ ហើយរងទុក្ខដោយការបណ្តេញព្រះរាមចេញទៅ។ ចំពោះខ្ញុំ វាហាក់ដូចជាព្រះនាងកោសល្យា​ផ្ទាល់—ដូចជាត្រូវបាត់បង់ព្រះបុត្រា។

Verse 21

सूतस्य वचनं श्रुत्वा वाचा परमदीनया।बाष्पोपहतया राजा तं सूतमिदमब्रवीत्।।2.59.21।।

ពេលព្រះរាជាស្តាប់ពាក្យសារថីហើយ ដោយសំឡេងសោកស្តាយយ៉ាងខ្លាំង ដែលត្រូវទឹកភ្នែករាំងស្ទះ ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នេះទៅកាន់សុមន្ត្រ។

Verse 22

कैकेय्या विनियुक्तेन पापाभिजनभावया।मया न मन्त्रकुशलैर्वृद्धैस्सह समर्थितम्।।2.59.22।।

ដោយត្រូវកៃកេយី—អ្នកមានចេតនានិងសម្ព័ន្ធភាពអាក្រក់—ជំរុញឲ្យធ្វើ ខ្ញុំមិនបានពិគ្រោះ និងមិនបានទទួលការយល់ព្រមជាមួយព្រឹទ្ធាចារ្យដែលជំនាញក្នុងរដ្ឋនីតិ។

Verse 23

न सुहृद्भिर्नचामात्यैर्मन्त्रयित्वा न नैगमैः।मयायमर्थस्सम्मोहात् स्त्रीहेतो स्सहसा कृतः।।2.59.23।।

ដោយមិនបានពិគ្រោះជាមួយមិត្តសហាយ មិនបានពិគ្រោះជាមួយអាមាត្យ និងមិនបានពិគ្រោះជាមួយពលរដ្ឋអ្នកមានប្រាជ្ញា ខ្ញុំបានធ្វើរឿងនេះក្នុងភាពវង្វេង—ដោយប្រញាប់ប្រញាល់ ព្រោះហេតុនៃស្ត្រីម្នាក់។

Verse 24

भवितव्यतया नूनमिदं वा व्यसनं महत्।कुलस्यास्य विनाशाय प्राप्तं सूत यदृच्छया।।2.59.24।।

ពិតប្រាកដណាស់ ដោយអំណាចវាសនា វិបត្តិដ៏ធំនេះបានមកដល់ហើយ ឱ សារថី—ដូចជាមកដោយចៃដន្យ ដើម្បីនាំឲ្យវង្សត្រកូលនេះវិនាស។

Verse 25

सूत यद्यस्ति ते किञ्चिन्मया तु सुकृतं कृतम्।त्वं प्रापयाऽऽशु मां रामं प्राणास्सन्त्वरयन्तिमाम्।।2.59.25।।

ឱ សារថី បើខ្ញុំធ្លាប់បានធ្វើកុសលដល់អ្នក សូម្បីតែបន្តិចបន្តួច ក៏សូមនាំខ្ញុំទៅកាន់ព្រះរាមឲ្យរហ័ស—ដង្ហើមជីវិតរបស់ខ្ញុំកំពុងរុញខ្ញុំទៅរកមរណភាព។

Verse 26

यद्यद्यापि ममैवाज्ञा निवर्तयतु राघवम्।न शक्ष्यामि विना रामं मुहूर्तमपि जीवितुम्।।2.59.26।।

បើសូម្បីតែឥឡូវនេះ បញ្ជារបស់ខ្ញុំអាចធ្វើឲ្យព្រះរាឃវៈត្រឡប់មកវិញបាន ក៏សូមឲ្យវាធ្វើដូច្នោះ; ព្រោះគ្មានព្រះរាម ខ្ញុំមិនអាចរស់បានសូម្បីតែមួយភ្លែត។

Verse 27

अथवाऽपि महाबाहुर्गतो दूरं भविष्यति।मामेव रथमारोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय।।2.58.27।।

ឬបើវីរបុរសដ៏មានព្រះពាហុធំបានទៅឆ្ងាយហើយ ក៏សូមលើកខ្ញុំឡើងលើរទេះនេះភ្លាមៗ ហើយនាំខ្ញុំទៅឲ្យបានឃើញព្រះរាមដោយរហ័ស។

Verse 27

अथवाऽपि महाबाहुर्गतो दूरं भविष्यति।मामेव रथमारोप्य शीघ्रं रामाय दर्शय।।2.58.27।।

ឬបើវីរបុរសដ៏មានព្រះពាហុធំបានទៅឆ្ងាយហើយ ក៏សូមលើកខ្ញុំឡើងលើរទេះនេះភ្លាមៗ ហើយនាំខ្ញុំទៅឲ្យបានឃើញព្រះរាមដោយរហ័ស។

Verse 28

वृत्तदंष्ट्रो महेष्वासः क्वासौ लक्ष्मणपूर्वजः।यदि जीवामि साध्वेनं पश्येयं सीतया सह।।2.59.28।।

អ្នកធ្នូដ៏អស្ចារ្យ មានធ្មេញស្រស់ស្អាត—ជាបងប្រុសរបស់លក្ខ្មណៈ—គាត់នៅទីណា? បើខ្ញុំនៅរស់ សូមឲ្យខ្ញុំបានឃើញគាត់ដោយសុវត្ថិភាព ជាមួយនាងសីតា។

Verse 29

लोहिताक्षं महाबाहुमामुक्तमणिकुण्डलम्।रामं यदि न पश्येयं गमिष्यामि यमक्षयम्।।2.59.29।।

បើខ្ញុំមិនបានឃើញព្រះរាម—មានភ្នែកក្រហមរំលេច ដៃធំក្លាហាន ពាក់ក្រវិលត្បូងមណី—ខ្ញុំនឹងទៅកាន់លោកយមរាជ ជាទីស្ថាននៃមរណៈ។

Verse 30

अतो नु किं दुःखतरं सोऽहमिक्ष्वाकुनन्दनम्।इमामवस्थामापन्नो नेह पश्यामि राघवम्।।2.59.30।।

តើមានទុក្ខណាធ្ងន់ជាងនេះទៀតឬ—ខ្ញុំធ្លាក់ចូលក្នុងសភាពដូចនេះហើយ ក៏នៅតែមិនបានឃើញព្រះរាឃវៈ ជាកិត្តិយសនៃវង្សឥក្ស្វាគុ។

Verse 31

हा राम रामानुज हा हा वैदेहि तपस्विनि।न मां जानीत दुःखेन म्रियमाणतमनाथवत्।।2.59.31।।

អា ព្រះរាម! អា ប្អូនព្រះរាម! អា វៃទេហី អ្នកបួសស្ត្រីដ៏ទុក្ខទ្រាំ! អ្នកទាំងឡាយមិនដឹងទេថា ដោយសារទុក្ខសោក ខ្ញុំកំពុងស្លាប់ដូចមនុស្សគ្មានទីពឹង។

Verse 32

स तेन राजा दुःखेन भृशमर्पितचेतनः।अवगाढस्सुदुष्पारं शोकसागरमब्रवीत्।।2.59.32।।

ដូច្នេះ ព្រះរាជា ដែលចិត្តត្រូវទុក្ខនោះគ្របសង្កត់យ៉ាងខ្លាំង ដូចជាលង់ចូលក្នុងសមុទ្រសោកអសមត្ថឆ្លងកាត់ បានមានព្រះបន្ទូលថា។

Verse 33

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

សមុទ្រនៃទុក្ខសោកនេះមានទំហំធំធេងដោយសេចក្តីសោកស្តាយចំពោះព្រះរាម ហើយឆ្នេរឆ្ងាយគឺការបែកពីនាងសីតា។ រលកនិងវង្វេងទឹកគឺដង្ហើមសូកសៅរបស់ខ្ញុំ ហើយទឹកសមុទ្រនោះត្រូវបានកូរច្របល់ និងស្រអាប់ដោយពពុះទឹកភ្នែក។

Verse 34

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

ហ្វូងត្រីរបស់វា គឺដូចការវាយក្រវ៉ាត់ដៃរបស់ខ្ញុំ; សំឡេងគំហុកដ៏ធំ គឺជាសម្រែករបស់ខ្ញុំ។ សក់រញ៉េរញ៉ៃរបស់ខ្ញុំ គឺជាស្លែរបស់វា ហើយកៃកេយី គឺជាមាត់បឌបា—ភ្លើងសមុទ្រមុខសេះដែលលេបលាន់។

Verse 35

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

ប្រភពរបស់វា គឺជាលំហូរទឹកភ្នែកដ៏ក្រហាយរបស់ខ្ញុំ; ក្រពើធំៗរបស់វា គឺពាក្យសម្តីរបស់នាងខ្នងកោង។ ឆ្នេររបស់វា គឺពររបស់ព្រះមហេសីដ៏សាហាវ ហើយទំហំពាសពេញរបស់វា គឺការបណ្តេញរាមចេញទៅព្រៃ។

Verse 36

रामशोकमहाभोगस्सीताविरहपारगः।श्वसितोर्मि महावर्तो बाष्पफेनजालाविलः।।2.59.33।।बाहुविक्षेपमीनौघो विक्रन्दित महास्वनः।प्रकीर्णकेशशैवालः कैकेयीबडबामुखः।।2.59.34।।ममाश्रुवेगप्रभवः कुब्जावाक्यमहाग्रहः।वरवेलो नृशंसाया रामप्रव्राजनायतः।।2.59.35।।यस्मिन्बत निमग्नोऽहं कौसल्ये राघवं विना।दुस्तरो जीवता देवि मयाऽयं शोकसागरः।।2.59.36।।

អាលាស! ព្រះនាងកោសល្យា ខ្ញុំបានលិចចូលក្នុងសមុទ្រនៃទុក្ខសោកនេះ; ដោយគ្មានរាឃវៈ ឱ ព្រះមហេសី ខ្ញុំមិនអាចឆ្លងកាត់វាបានទេ ខណៈនៅរស់។

Verse 37

अशोभनं योऽहमिहाद्य राघवं दिदृक्षमाणो न लभे सलक्ष्मणम्।इतीव राजा विलपन्महायशाः पपात तूर्णं शयने समूर्छितः।।2.59.37।।

«អកុសលណាស់—ខ្ញុំនៅទីនេះប្រាថ្នាចង់ឃើញរាឃវៈ ប៉ុន្តែមិនអាចបានឃើញព្រះองค์ជាមួយលក្ខ្មណៈឡើយ!» ព្រះរាជាដ៏មានកិត្តិយសបានយំសោកដូច្នេះ ហើយបានដួលចុះលើព្រះសយនៈភ្លាមៗ ដោយសន្លប់។

Verse 38

इति विलपति पार्थिवे प्रणष्टे करुणतरं द्विगुणं च रामहेतोः।वचनमनुनिशम्य तस्य देवी भयमगमत्पुनरेव राममाता।।2.59.38।।

ពេលព្រះមហាក្សត្រយំសោកហើយសន្លប់—ទុក្ខសោកដោយហេតុរាមកាន់តែសង្វេគ និងទ្វេគុណ—ព្រះមាតារបស់រាម គឺព្រះមហេសី បានស្តាប់ពាក្យរបស់ព្រះองค์ ហើយត្រូវភ័យខ្លាចកាន់កាប់ឡើងវិញ។