Sarga 38
अयोध्याकाण्डे अष्टत्रिंशः सर्गः — Sita in Bark Garments; Public Outcry and Dasaratha’s Lament
अयोध्याकाण्ड
សರ್ಗនេះបង្ហាញពេលវេលានៃការចាកចេញទៅព្រៃតាមរយៈសាក្សីរួមរបស់ប្រជាជន និងការបាក់បែកនៃចិត្តបិតា។ ប្រជាពលរដ្ឋឃើញព្រះនាងសីតាស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ពីសំបកឈើ ទោះបីស្ថិតក្រោម ‘ការការពារ’ របស់ស្វាមីក៏ដោយ ក៏ស្រែកយំតវ៉ាចោទប្រកាន់ព្រះបាទទសរថ ធ្វើឲ្យសេចក្តីសម្រេចក្នុងព្រះរាជវាំងដែលជារឿងផ្ទាល់ខ្លួន ក្លាយជាការវិនិច្ឆ័យសីលធម៌សាធារណៈ។ សំឡេងអ៊ូអរនោះធ្វើឲ្យចិត្តព្រះរាជាខ្សោយចុះ បាត់បង់ទំនុកចិត្តលើជីវិត និងធម៌។ បន្ទាប់មក ព្រះបាទទសរថមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់កៃកេយីដោយហេតុផលធម៌កាន់តែតឹងរឹងថា ព្រះនាងសីតា កូនស្រីព្រះជនក មិនបានធ្វើអំពើអាក្រក់ដល់អ្នកណាទេ មិនគួរឲ្យពាក់វេសនៃអ្នកបួសឡើយ។ ព្រះองค์ស្នើឲ្យនាងទៅជាមួយគ្រឿងអលង្ការ និងសម្ភារៈចាំបាច់ ដោយបំបែកព្រះសច្ចាប្រណិធានដើមចេញពីភាពសាហាវបច្ចុប្បន្ន។ ព្រះองค์សួរថា សីតាមានកំហុសអ្វី ហើយទោសទណ្ឌនាការធ្វើ ‘អំពើបាបធ្ងន់’ លើសពីការបញ្ជូនព្រះរាមទៅព្រៃ។ ព្រះបាទទសរថត្រូវទុក្ខលើសលប់ មិនឃើញទីបញ្ចប់នៃសោកសៅ ហើយដួលសន្លប់លើដី។ ខណៈព្រះរាមត្រៀមចេញដំណើរ ព្រះองค์ត្រឡប់មកទូលណែនាំបិតាឲ្យគោរព និងថែរក្សាព្រះនាងកោសល្យា ដែលចាស់ជរា មានកិត្តិយស និងមិនបានបន្ទោសព្រះរាជា ដើម្បីឲ្យនាងអាចរស់រានមានជីវិតក្នុងការបែកបាក់ និងមិនត្រូវសោកសៅដោយទុក្ខកូនបំផ្លាញ។ សರ್ಗនេះដាក់ជាប់គ្នាទាំងសីលធម៌សាធារណៈ រាជធម៌ (ពាក្យសច្ចៈនឹងមេត្តាករុណា) និងការណែនាំនៃកតញ្ញូរបស់កូន។
Shlokas
Verse 1
तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत्।प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति।।।।
កាលណាសីតា—ទោះមានព្រះស្វាមីជានាថ—ត្រូវបានឃើញស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ពីសំបកឈើ ដូចជាអ្នកគ្មានទីពឹង ប្រជាជនទាំងអស់បានស្រែករំជួលថា «អាម៉ាស់ណាស់លើអ្នក ឱ ទសរថ!»
Verse 2
तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः।चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः।।।।
ដោយសារសំឡេងហៅរំពងនៅទីនោះ ព្រះមហាក្សត្រដែលពោរពេញដោយទុក្ខ បានបាត់បង់សេចក្តីជឿលើជីវិត ទាំងលើធម៌របស់ព្រះអង្គ និងលើកិត្តិយសរបស់ព្រះអង្គផងដែរ។
Verse 3
स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत्।कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति।।।।
ព្រះមហាក្សត្រវង្សអិក្ស្វាគុ ដកដង្ហើមធ្ងន់ក្តៅៗ ហើយមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះមហេសីថា៖ «ឱ កៃកេយី! ព្រះនាងសីតា មិនសមគួរត្រូវចាកចេញ ដោយស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់ធ្វើពីស្មៅកុសៈឡើយ»
Verse 5
इयं हि कस्यापकरोति किञ्चित्तपस्विनी राजवरस्य कन्या।या चीरमासाद्य जनस्य मध्येस्थिता विसंज्ञाश्रमणीव काचित्।।।।
នាងបានធ្វើអាក្រក់ដល់អ្នកណាម្តងទេឬ—ព្រះរាជកុមារីអ្នកមានតបស្យា កូនស្រីនៃព្រះមហាក្សត្រល្អឥតខ្ចោះ—ដែលពាក់សម្លៀកបំពាក់សំបកឈើ ហើយឈរនៅកណ្ដាលមនុស្សទាំងឡាយ ដូចជាសមណីចរណ៍ម្នាក់ដែលសន្លប់ស្មារតី?
Verse 6
चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्यानेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा।यथासुखं गच्छतु राजपुत्रीवनं समग्रा सह सर्वरत्नैः।।।।
សូមឲ្យព្រះនាង កូនស្រីព្រះជនក បោះចោលសម្លៀកបំពាក់សំបកឈើទាំងនេះចេញ; នេះមិនមែនជាពាក្យសន្យាដែលខ្ញុំធ្លាប់បានប្រគល់ពីមុនឡើយ។ សូមឲ្យព្រះរាជកុមារីចូលព្រៃដោយសុខសាន្ត សព្វគ្រប់ទាំងអស់ ព្រមទាំងគ្រឿងរតនៈទាំងមូល។
Verse 7
अजीवनार्हेण मया नृशंसाकृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत्।तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत्तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम्।।।।
ដោយពាក្យសន្យាដ៏ឃោរឃៅនេះ ដែលត្រូវបានចងក្រងដោយវត្ដនិយម ខ្ញុំបានធ្វើខ្លួនឯងឲ្យមិនសមរស់។ អ្នកបានទាមទារវាតាំងពីក្មេងដោយការទទូចដូចកុមារ; ឥឡូវវាកំពុងដុតខ្ញុំ ដូចដើមឫស្សីដែលត្រូវផ្ការបស់ខ្លួនឯងឆេះបំផ្លាញ។
Verse 8
रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम्।अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे।।।।
ឱ នាងមានបាប! ប្រសិនបើព្រះរាមបានធ្វើអ្វីមួយមិនសមរម្យចំពោះអ្នក សូមប្រាប់មក។ តែឱ នាងទាបថោក! នៅទីនេះ ព្រះនាងវៃទេហី បានបង្ហាញកំហុស ឬការប្រមាថអ្វីចំពោះអ្នកដែរ?
Verse 9
मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी।अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा।।।।
នៅទីនេះ កូនស្រីរបស់ព្រះជនក គឺនាងសីតា—មានភ្នែកធំភ្លឺដូចក្តាន់ សុភាពទន់ភ្លន់ និងគួរឲ្យអាណិតមេត្តា—បានធ្វើអំពើអាក្រក់អ្វីដល់អ្នកដែរ?
Verse 10
ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम्।किमेभिः कृपणैर्भूय: पातकैरपि ते कृतैः।।।।
ឱ ស្ត្រីអាក្រក់! តើការបណ្តេញព្រះរាមទៅព្រៃមិនគ្រប់គ្រាន់សម្រាប់អ្នកទេឬ? ហេតុអ្វីអ្នកនៅតែប្រព្រឹត្តអំពើទាបថោក និងបាបកម្មដ៏អាក្រក់ទាំងនេះទៀត?
Verse 11
प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता।रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः।।।।
ឱ ទេវី មហេសី! ខ្ញុំបានសន្យាត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ តាមពាក្យដែលខ្ញុំបានឮពីមាត់អ្នក នៅពេលព្រះរាមមកទីនេះដើម្បីពិធីអភិសេក ហើយអ្នកបាននិយាយដូច្នោះទៅកាន់ព្រះអង្គ។
Verse 12
तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि।मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम्।।।।
សូម្បីតែព្រំដែននោះ អ្នកក៏ល تجاوز ហើយឥឡូវអ្នកចង់ទៅនរក—ព្រោះអ្នកប្រាថ្នាចង់ឃើញសូម្បីតែម៉ៃថិលី ក៏ស្លៀកពាក់សំបកឈើដែរ។
Verse 13
इतीव राजा विलपन्महात्माशोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित्।भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौतेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः।।।।
ដូច្នេះ ព្រះរាជាអ្នកមានមហាត្មៈបានយំរំលែក មិនឃើញទីបញ្ចប់នៃទុក្ខសោកសៅសោះ។ ដោយសារតែទុក្ខវេទនាខ្លាំងពីវិបត្តិដែលកើតចំពោះព្រះរាជបុត្រា ព្រះអង្គបានដួលលើដី លង់ចូលក្នុងទុក្ខនោះ។
Verse 14
एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम्।अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत्।।।।
ពេលព្រះបិតាទ្រង់មានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ ព្រះរាមដែលបានត្រៀមចេញទៅព្រៃរួចហើយ ក៏បានទូលព្រះបិតាដែលអង្គុយក្បាលទាប ដោយពាក្យដូចតទៅនេះ។
Verse 15
यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी।वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते।।।।
«ឱ ព្រះអម្ចាស់អ្នកប្រកបដោយធម៌ មាតារបស់ខ្ញុំ ព្រះនាងកោសល្យា អ្នកមានកិត្តិយស ជរា ហើយមានចរិតមិនទាបថោក នាងមិនដែលបន្ទោសព្រះองค์ទេ ឱព្រះដូចទេវតា»។
Verse 16
मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम्।अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि।।।।
«ឱ ព្រះអម្ចាស់អ្នកប្រទានពរ ព្រះនាងដែលត្រូវបែកពីខ្ញុំ ហើយបានស្រឡាញ់ពឹងពាក់ព្រះองค์ មិនធ្លាប់ជួបវេទនាដូចនេះ នឹងធ្លាក់ចូលសមុទ្រនៃទុក្ខសោកមិនធ្លាប់មាន; ដូច្នេះ សូមព្រះองค์អនុគ្រោះថែរក្សានាងឲ្យកាន់តែច្រើន»។
Verse 17
पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता।मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी।।।।
«សូមកុំឲ្យព្រះនាងត្រូវគ្របដណ្តប់ដោយទុក្ខសោកចំពោះកូនប្រុសឡើយ; ប្រសិនបើព្រះនាង—អ្នកគួរឲ្យអាណិតអាសូរ—ត្រូវបានគោរពដោយព្រះองค์អ្នកគួរឲ្យបូជា នាងនឹងរស់បន្ត ដោយគិតនឹកដល់ខ្ញុំជានិច្ច»។
Frequently Asked Questions
The dilemma is the extension of a vow-driven exile into unnecessary cruelty: Daśaratha argues that even if Rāma must go, subjecting Sītā to ascetic deprivation (bark/kuśa garments) is ethically indefensible because she has committed no offence, exposing the tension between rigid promise-keeping and compassionate kingship.
The sarga teaches that dharma is not merely procedural fidelity to a pledge; it includes proportionality, protection of the innocent, and responsibility toward dependents. Rāma’s counsel to care for Kauśalyā reframes duty as sustained caregiving amid loss, not only dramatic renunciation.
The cultural markers are Ayodhyā’s public sphere (citizens as moral auditors), the abhiṣeka institution (coronation as a legitimacy rite), and the forest (vana) as the ascetic-political counter-space; material culture appears through cīra/kuśa garments and sarvaratna (royal ornaments) as symbols of status versus renunciation.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.