
सीताया वनगमननिश्चयः (Sita’s Resolve to Accompany Rama to the Forest)
अयोध्याकाण्ड
សರ್ಗ ២៧ កត់ត្រាចម្លើយដ៏យូរ និងមាំមួនរបស់នាងសីតា ចំពោះព្រះរាម បន្ទាប់ពីព្រះអង្គមានព្រះបន្ទូលក្នុងរបៀបដែលនាងយល់ថាបានមើលរំលងសិទ្ធិដ៏សមរម្យរបស់នាងក្នុងការចូលរួមវនវាស។ នាងអះអាងថា ភរិយាតែមួយគត់ជាអ្នកចែករំលែកវាសនារបស់ស្វាមី (bhartṛ-bhāgya) ហើយស្វាមីជាទីពឹងដ៏ថេររបស់ស្ត្រីទាំងក្នុងលោកនេះ និងលោកក្រោយ។ នាងបញ្ជាក់ថា បានទទួលការបង្រៀនធម៌ពីឪពុកម្តាយរួចហើយ ដូច្នេះមិនចាំបាច់មានការណែនាំបន្ថែមអំពីអាកប្បកិរិយាទៀតឡើយ។ នាងសីតាស្បថថា នាងនឹងចូលទៅក្នុងព្រៃដ៏លំបាក និងស្ងាត់ស្ងៀមមុនព្រះរាម សូម្បីតែបំបាក់មែកមុតៗ និងកន្ទុយមុតៗ ដើម្បីឲ្យផ្លូវព្រះអង្គងាយស្រួល។ នាងសន្យាថានឹងរស់ដោយវិន័យ បរិភោគផ្លែឈើ និងឫសឈើ ហើយមិនធ្វើជាបន្ទុកឡើយ។ នៅទីនេះ ការពិភាក្សាពីហេតុផលបែបច្បាប់ ប្រែទៅជាការប្តេជ្ញាចិត្តដោយសេចក្តីស្រឡាញ់៖ ការបែកពីព្រះរាមគឺមិនអាចទ្រាំទ្រ—សូម្បីសួគ៌បើគ្មានព្រះរាមក៏នាងបដិសេធ។ នាងស្រមៃជីវិតព្រៃជាការរួមដំណើរដ៏រីករាយមធ្យមទន្លេ ភ្នំ បឹងផ្កាឈូក និងសត្វព្រៃ។ ប៉ុន្តែចុងសರ್ಗ ទោះនាងអង្វរក៏ដោយ ព្រះរាមនៅតែស្ទាក់ស្ទើរ ហើយចាប់ផ្តើមពណ៌នាពីការលំបាកនៃការរស់នៅព្រៃ ដើម្បីបញ្ឈប់នាង បង្កើតមូលដ្ឋានសម្រាប់ការជជែកបន្តនៅសರ್ಗបន្ទាប់។
Verse 1
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।।।
ពេលបានឮដូច្នោះ វៃទេហី—អ្នកគួរឲ្យស្រឡាញ់ និងមានពាក្យពេចន៍ទន់ភ្លន់—ខឹងឡើងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់តែប៉ុណ្ណោះ ហើយបាននិយាយពាក្យនេះទៅកាន់ស្វាមីរបស់នាង។
Verse 2
किमिदं भाषसे राम वाक्यं लघुतया ध्रुवम्।त्वया यदपहास्यं मे श्रुत्वा नरवरात्मज।।।।
ហេតុអ្វីបានជា ព្រះរាមអើយ ព្រះអង្គនិយាយពាក្យទាំងនេះដោយស្រាលៗ ប៉ុន្តែដូចជាមានភាពប្រាកដច្បាស់ដូច្នេះ? ឱ ព្រះរាជបុត្រនៃព្រះមហាក្សត្រ ប្រសិនបើព្រះអង្គបានឮពាក្យដូចគ្នានេះនិយាយចំពោះព្រះអង្គ ព្រះអង្គនឹងឃើញថាវាគួរឲ្យសើចជាក់ជាមិនខាន។
Verse 3
आर्यपुत्र पिता माता भ्राता पुत्रस्तथा स्नुषा।स्वानि पुण्यानि भुञ्जानाः स्वं स्वं भाग्यमुपासते।।।।
ឱ ព្រះរាជបុត្រដ៏ប្រសើរ បិតា មាតា បងប្អូន បុត្រ ហើយសូម្បីតែកូនប្រសារស្រី ក៏សុទ្ធតែទទួលរង់ចាំ និងសោយផលនៃបុណ្យ (ពុណ្យ) របស់ខ្លួនៗ ហើយម្នាក់ៗបានទទួលតែភាគវាសនារបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។
Verse 4
भर्तुर्भाग्यं तु भार्यैका प्राप्नोति पुरुषर्षभ।अतश्चैवाहमादिष्टा वने वस्तव्यमित्यपि।।।।
ឱ បុរសដ៏ប្រសើរ! ភរិយាតែមួយគត់ដែលចែករំលែកវាសនារបស់ស្វាមី។ ដូច្នេះ ខ្ញុំក៏ត្រូវបានបង្គាប់ឲ្យស្នាក់នៅក្នុងព្រៃដែរ; ព្រះបញ្ជារបស់លោកក៏ជាកាតព្វកិច្ចលើខ្ញុំផង។
Verse 5
न पिता नात्मजो नात्मा न माता न सखीजनः।इह प्रेत्य च नारीणां पतिरेको गतिस्सदा।।।।
សម្រាប់នារី មិនមែនឪពុក មិនមែនកូនប្រុស មិនមែនសូម្បីតែខ្លួនឯង មិនមែនម្តាយ ឬមិត្តភក្តិទេ ដែលជាទីពឹងថេរ; ទាំងនៅលោកនេះ និងលោកក្រោយ ស្វាមីតែមួយគត់ជាគោលដៅ និងទីពឹងជានិច្ច។
Verse 6
यदि त्वं प्रस्थितो दुर्गं वनमद्यैव राघव।अग्रतस्ते गमिष्यामि मृद्नन्ती कुशकण्टकान्।।।।
បើលោកចេញដំណើរនៅថ្ងៃនេះទៅកាន់ព្រៃដ៏គ្រោះថ្នាក់ និងលំបាកឆ្លងកាត់ ឱ រាឃវៈ ខ្ញុំនឹងទៅមុខលោក ដើរជាន់លើស្មៅគុសៈ និងមែកមុតឲ្យរាប។
Verse 7
ईर्ष्यारोषौ बहिष्कृत्य भुक्तशेषमिवोदकम्।नय मां वीर विस्रब्धः पापं मयि न विद्यते।।।।
សូមបោះចោលការច嫉 និងកំហឹង ដូចទឹកដែលនៅសល់ក្រោយពេលផឹកហើយ។ ឱ វីរបុរស សូមនាំខ្ញុំទៅដោយទុកចិត្ត មិនត្រូវសង្ស័យទេ ព្រោះមិនមានអំពើបាប ឬកំហុសណាមួយនៅក្នុងខ្ញុំឡើយ។
Verse 8
प्रासादाग्रैर्विमानैर्वा वैहायसगतेन वा।सर्वावस्थागता भर्तुः पादच्छाया विशिष्यते।।।।
មិនថានៅលើកំពូលប្រាសាទ ក្នុងវិមានដ៏រុងរឿង ឬសូម្បីតែធ្វើដំណើរតាមអាកាស ក្នុងគ្រប់ស្ថានភាព ទ្រនំជ្រកក្រោមស្រមោលជើងរបស់ស្វាមី ត្រូវបានគេចាត់ទុកថាខ្ពង់ខ្ពស់បំផុត។
Verse 9
अनुशिष्टाऽस्मि मात्रा च पित्रा च विविधाश्रयम्।नाऽस्मि सम्प्रति वक्तव्या वर्तितव्यं यथा मया।।।।
មាតា និងបិតា បានអប់រំខ្ញុំអំពីកាតព្វកិច្ចជាច្រើន និងរបៀបប្រព្រឹត្តដ៏ត្រឹមត្រូវ; ដូច្នេះឥឡូវនេះ មិនចាំបាច់មានអ្នកណាមកប្រាប់ថាខ្ញុំគួរប្រព្រឹត្តយ៉ាងដូចម្តេចទៀតឡើយ។
Verse 10
अहं दुर्गं गमिष्यामि वनं पुरुषवर्जितम्।नानामृगगणाकीर्णं शार्दूलवृकसेवितम्।।।।
«ខ្ញុំក៏នឹងទៅកាន់ព្រៃដ៏លំបាកឆ្លងកាត់ ដែលគ្មានមនុស្សរស់នៅ; ពោរពេញដោយហ្វូងសត្វព្រៃជាច្រើនប្រភេទ ហើយមានខ្លា និងចចកចេញចូលជាញឹកញាប់»។
Verse 11
सुखं वने निवत्स्यामि यथैव भवने पितुः।अचिन्तयन्ती त्रीन्लोकांश्च्चिन्तयन्ती पतिव्रतम्।।।।
«ខ្ញុំនឹងរស់នៅក្នុងព្រៃដោយសុខសាន្ត ដូចរស់នៅក្នុងព្រះរាជវាំងរបស់បិតា; មិនព្រួយបារម្ភអំពីត្រៃលោកទេ គិតតែអំពី “បតិវ្រតា” គឺវត្ដសេចក្តីស្មោះត្រង់ចំពោះស្វាមី»។
Verse 12
शुश्रूषमाणा ते नित्यं नियता ब्रह्मचारिणी।सह रंस्ये त्वया वीर वनेषु मधुगन्धिषु।।।।
ខ្ញុំនឹងបម្រើព្រះអង្គជានិច្ច ដោយសម្របសម្រួលខ្លួន និងតាំងខ្លួនក្នុងវិន័យព្រហ្មចរិយា។ ឱ វីរបុរស ខ្ញុំនឹងដើរព្រៃជាមួយព្រះអង្គ ក្នុងព្រៃដែលក្រអូបផ្អែមដូចក្លិនទឹកឃ្មុំ។
Verse 13
त्वं हि शक्तो वने कर्तुं राम सम्परिपालनम्।अन्यस्यापि जनस्येह किं पुनर्मम मानद।।।।
ព្រះរាមអើយ ព្រះអង្គអាចការពារបានពេញលេញនៅក្នុងព្រៃ សូម្បីតែសម្រាប់អ្នកដទៃ; ដូច្នេះសម្រាប់ខ្ញុំ ឱ អ្នកប្រទានកិត្តិយស នឹងកាន់តែងាយជាងនោះ។
Verse 14
सह त्वया गमिष्यामि वनमद्य न संशयः।नाहं शक्या महाभाग निवर्तयितुमुद्यता।।।।
គ្មានសង្ស័យទេ ថ្ងៃនេះខ្ញុំនឹងទៅព្រៃជាមួយព្រះអង្គ។ ឱ ព្រះអង្គដ៏មានភាគ្យល្អ ពេលខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តហើយ គេមិនអាចបង្វែរខ្ញុំឲ្យត្រឡប់វិញបានទេ។
Verse 15
फलमूलाशना नित्यं भविष्यामि न संशयः।न ते दुःखं करिष्यामि निवसन्ती सह त्वया।।।।
គ្មានសង្ស័យទេ ខ្ញុំនឹងរស់នៅជានិច្ចដោយបរិភោគផ្លែឈើ និងឫសឈើ។ នៅជាមួយព្រះអង្គ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើឲ្យព្រះអង្គទទួលទុក្ខលំបាកឡើយ។
Verse 16
इच्छामि सरितश्शैलान्पल्वलानि वनानि च।द्रष्टुं सर्वत्र निर्भीता त्वया नाथेन धीमता।।।।
ដោយមានព្រះអង្គ—ឱ នាថៈដ៏ប្រាជ្ញា—ជាអ្នកអភ័យរក្សា ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ដើរទស្សនាដោយមិនភ័យ ហើយឃើញគ្រប់ទីទាំងទន្លេ ភ្នំ បឹង និងព្រៃព្រឹក្សា។
Verse 17
हंसकारण्डवाकीर्णाः पद्मिनीस्साधुपुष्पिताः।इच्छेयं सुखिनी द्रष्टुं त्वया वीरेण सङ्गता।।।।
ដោយមានសេចក្តីសុខក្នុងសហគមន៍ជាមួយព្រះអង្គ ឱ វីរបុរស ខ្ញុំប្រាថ្នាចង់ឃើញស្រះបុប្ផាបទុមដែលរីកស្រស់ស្អាត ពោរពេញដោយហង្ស និងទាក។
Verse 18
अभिषेकं करिष्यामि तासु नित्यं यतव्रता।सह त्वया विशालाक्ष रंस्ये परमनन्दिनी ।।।।
ឱ ព្រះអង្គមានភ្នែកធំទូលាយ ខ្ញុំនឹងរក្សាវ្រតៈរបស់ខ្ញុំ ហើយងូតទឹកក្នុងស្រះបុប្ផាបទុមទាំងនោះរៀងរាល់ថ្ងៃ; ហើយជាមួយព្រះអង្គ ខ្ញុំនឹងលេងរីករាយ ដោយពោរពេញដោយអានន្ទដ៏ប្រសើរ។
Verse 19
एवं वर्षसहस्राणां शतं वाऽहं त्वया सह।व्यतिक्रमं न वेत्स्यामि स्वर्गोऽपि न हि मे मतः।।।।
ដូច្នេះ ទោះបីខ្ញុំរស់នៅជាមួយព្រះអង្គមួយពាន់ឆ្នាំ—ឬសូម្បីមួយសែនឆ្នាំ—ខ្ញុំក៏មិនដឹងសោះថាពេលវេលាបានកន្លងផុត; សម្រាប់ខ្ញុំ សួគ៌ក៏មិនមែនជាអ្វីដែលប្រាថ្នាទេ។
Verse 20
स्वर्गेऽपि च विना वासो भविता यदि राघव।त्वया मम नरव्याघ्र नाहं तमपि रोचये।।।।
ឱ រាឃវៈ ព្រះអង្គជាព្យាឃ្រក្នុងចំណោមមនុស្ស បើខ្ញុំត្រូវស្នាក់នៅសូម្បីតែនៅសួគ៌ ដោយគ្មានព្រះអង្គ ខ្ញុំក៏មិនប្រាថ្នាសូម្បីសួគ៌នោះដែរ។
Verse 21
अहं गमिष्यामि वनं सुदुर्गमंमृगायुतं वानरवारणैर्युतम्।वने निवत्स्यामि यथा पितुर्गृहेतवैव पादावुपगृह्य संयता।।।।
ខ្ញុំនឹងទៅកាន់ព្រៃដ៏លំបាកឆ្លងកាត់យ៉ាងខ្លាំង ពោរពេញដោយសត្វព្រៃ ហើយមានស្វា និងដំរីចេញចូលជាញឹកញាប់។ នៅក្នុងព្រៃ ខ្ញុំនឹងរស់នៅដោយសម្រិតសម្រាំង ដូចនៅក្នុងផ្ទះបិតារបស់ខ្ញុំ ដោយកាន់យកតែព្រះបាទរបស់ព្រះអង្គជាទីពឹង និងរក្សាចិត្តឲ្យស្ងប់ស្ងាត់។
Verse 22
अनन्यभावामनुरक्तचेतसंत्वया वियुक्तां मरणायनिश्चिताम्।नयस्व मां साधु कुरुष्व याचनाम्न ते मयाऽतो गुरुता भविष्यति।।।।
ចិត្តខ្ញុំមានតែព្រះអង្គតែមួយ គាប់ចិត្តស្រឡាញ់ព្រះអង្គយ៉ាងជាប់ជានិច្ច; ប្រសិនបើត្រូវបំបែកពីព្រះអង្គ ខ្ញុំបានសម្រេចចិត្តទៅរកមរណភាពហើយ។ សូមនាំខ្ញុំទៅផង សូមមេត្តា និងទទួលសំណូមពររបស់ខ្ញុំ; ដោយសារខ្ញុំ ព្រះអង្គនឹងមិនមានភារកិច្ចធ្ងន់ធ្ងរឡើយ។
Verse 23
तथा ब्रुवाणामपि धर्मवत्सलोन च स्म सीतां नृवरो निनीषति।उवाच चैनां बहु सन्निवर्तनेवने निवासस्य च दुःखितां प्रति।।।।
ទោះសីតាបានអង្វរដូច្នេះក៏ដោយ ព្រះរាមា—អ្នកស្រឡាញ់ធម៌—នៅតែមិនព្រមនាំនាងទៅ។ ដើម្បីបញ្ឈប់នាង ព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលយ៉ាងវែងទៅកាន់សីតាដែលកំពុងសោកសៅ អំពីទុក្ខលំបាកជាច្រើននៃការរស់នៅក្នុងព្រៃ។
Verse 24
ខ្ញុំនឹងរស់នៅដោយបរិភោគឫសឈើ និងផ្លែឈើជានិច្ច ដោយគ្មានសង្ស័យឡើយ។ ហើយនៅពេលរស់នៅជាមួយព្រះអង្គ ខ្ញុំនឹងមិនធ្វើឲ្យព្រះអង្គមានទុក្ខសោក ឬការលំបាកណាមួយទេ។
Verse 25
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
ពេលត្រូវបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ វៃទេហី សីតា—អ្នកគួរឲ្យស្រឡាញ់ និងមានពាក្យពេចន៍ទន់ភ្លន់—បានខឹងឡើងដោយសារសេចក្តីស្រឡាញ់តែប៉ុណ្ណោះ ហើយនាងបាននិយាយពាក្យទាំងនេះទៅកាន់ស្វាមីរបស់នាង។
Verse 26
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
ពេលត្រូវបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ វៃទេហី សីតា—អ្នកគួរឲ្យស្រឡាញ់ និងមានពាក្យពេចន៍ទន់ភ្លន់—បានខឹងឡើងដោយសារសេចក្តីស្រឡាញ់តែប៉ុណ្ណោះ ហើយនាងបាននិយាយពាក្យទាំងនេះទៅកាន់ស្វាមីរបស់នាង។
Verse 27
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
ពេលត្រូវបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ នាងវៃទេហី សីតា ដែលគួរឲ្យស្រឡាញ់ និងមានពាក្យពេចន៍ទន់ភ្លន់ ក៏ខឹងឡើងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់តែប៉ុណ្ណោះ ហើយបានទូលពាក្យទាំងនេះទៅកាន់ព្រះស្វាមី។
Verse 28
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
ពេលត្រូវបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ នាងវៃទេហី សីតា ដែលគួរឲ្យស្រឡាញ់ និងមានពាក្យពេចន៍ទន់ភ្លន់ ក៏ខឹងឡើងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់តែប៉ុណ្ណោះ ហើយបានទូលពាក្យទាំងនេះទៅកាន់ព្រះស្វាមី។
Verse 29
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
ពេលត្រូវបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ នាងវៃទេហី សីតា ដែលគួរឲ្យស្រឡាញ់ និងមានពាក្យពេចន៍ទន់ភ្លន់ ក៏ខឹងឡើងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់តែប៉ុណ្ណោះ ហើយបានទូលពាក្យទាំងនេះទៅកាន់ព្រះស្វាមី។
Verse 30
एवमुक्ता तु वैदेही प्रियार्हा प्रियवादिनी।प्रणयादेव संक्रुद्धा भर्तारमिदमब्रवीत्।।2.27.1।।
ពេលត្រូវបានមានព្រះបន្ទូលដូច្នោះ នាងវៃទេហី សីតា ដែលគួរឲ្យស្រឡាញ់ និងមានពាក្យពេចន៍ទន់ភ្លន់ ក៏ខឹងឡើងដោយសេចក្តីស្រឡាញ់តែប៉ុណ្ណោះ ហើយបានទូលពាក្យទាំងនេះទៅកាន់ព្រះស្វាមី។
The dilemma is whether Sītā should remain in Ayodhyā for safety and propriety or accompany Rāma into exile; she asserts that marital dharma requires sharing his fate and refuses separation even at the cost of hardship.
The sarga frames dharma as embodied commitment: duty is not merely rule-following but steadfast relational responsibility, where discipline (saṃyama) and love-informed resolve can coexist with renunciation.
The ‘vana’ is mapped through poetic ecology—rivers, mountains, lotus-ponds with swans/ducks, and dangerous fauna (tigers, wolves, monkeys, elephants)—contrasting palace life with a culturally charged forest-as-ashrama landscape.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.