Sarga 103

Verse 1

वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान्दशरथस्य च।अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः।।2.103.1।।

វសិષ્ઠបានដាក់ព្រះមហេសីទាំងឡាយរបស់ទសរថនៅខាងមុខ ហើយចេញដំណើរទៅកាន់ទីនោះ ដោយក្តីប្រាថ្នាខ្លាំងចង់បានទស្សនាព្រះរាម។

Verse 2

राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति।ददृशु स्तत्र तत् तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम्।।2.103.2।।

ព្រះភរិយារបស់ព្រះរាជា ដើរយឺតៗទៅកាន់ទន្លេមន្ទាគិនី ហើយបានឃើញនៅទីនោះ នូវទីរួមទឹកសក្ការៈ (ទីរួមស្នាន) ដែលព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណ៍តែងតែទៅបម្រើ និងប្រើប្រាស់។

Verse 3

कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता।सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्चान्या राजयोषितः।।2.103.3।।

កោសល្យា ដែលព្រះមុខពេញដោយទឹកភ្នែក និងស្រកស្រាយដោយទុក្ខសោក បាននិយាយដោយសោកសៅទៅកាន់ សុមិត្រា និងព្រះមហេសីរាជវង្សផ្សេងៗទៀត។

Verse 4

इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम्।वने प्राक्कलनं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः।।2.103.4।।

នេះហើយជាទីរមណីយដ្ឋានទឹកសក្ការៈ (ទីរថ) នៅក្នុងព្រៃខាងកើត ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកគ្មានទីពឹងទាំងនោះ—ទោះរងទុក្ខក៏មិនធ្លាក់ចុះក្នុងការបំពេញកិច្ច—ដែលត្រូវបានបណ្តេញចេញពីដែនដីរបស់ខ្លួន។

Verse 5

इत स्सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः।स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात्।।2.103.5।।

ឱ សុមិត្រា! ពីទីនេះ កូនប្រុសរបស់អ្នក គឺសោមិត្រី—ជានិច្ចមិនធ្វេសប្រហែស—យកទឹកមកដោយខ្លួនឯងជានិច្ច ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់កូនប្រុសរបស់ខ្ញុំ។

Verse 6

जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान् न तु गर्हितः।भ्रातुर्यदर्थरहितं सर्वं तद् गर्हितंं गुणैः।।2.103.6।।

ទោះបីកូនប្រុសរបស់អ្នកបានធ្វើការងារដែលមើលទៅទាបថោកក៏ដោយ គាត់មិនគួរត្រូវបានបន្ទោសឡើយ; ព្រោះអ្វីៗដែលគាត់ធ្វើដើម្បីប្រយោជន៍របស់បងប្អូន គឺត្រូវបានលើកតម្កើងដោយគុណធម៌។

Verse 7

अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः।नीचानर्थ समाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु।।2.103.7।।

សូម្បីតែថ្ងៃនេះ កូនប្រុសរបស់អ្នក—ដែលមិនសូវស្គាល់ទុក្ខលំបាក ហើយមិនសមគួរទទួលវា—គួរតែបោះបង់ការងារដ៏តឹងរឹង និងបន្ថយកិត្តិយសនេះ ដែលបានដាក់បង្ខំលើគាត់។

Verse 8

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले।पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना।।2.103.8।।

ព្រះនាងកោសល្យា អ្នកមានភ្នែកធំ បានឃើញលើផ្ទៃដី នំកកពីសាច់អិង្គុទី ដែលបានដាក់សម្រាប់ព្រះបិតា លើស្មៅដರ್ಭៈដែលចុងស្មៅបែរទៅទិសខាងត្បូង។

Verse 9

तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा।उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः।।2.103.9।।

ពេលព្រះនាងឃើញថា ព្រះរាមដែលពោរពេញដោយទុក្ខ បានដាក់គ្រឿងបូជានោះលើដីសម្រាប់ព្រះបិតា នាងកោសល្យា ព្រះមហាក្សត្រី បានមានព្រះបន្ទូល ដោយហៅទៅកាន់ភរិយាទាំងអស់របស់ទសរថ។

Verse 10

इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः।राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि।।2.103.10।।

សូមមើលចុះ នេះជាគ្រឿងបូជាដែលរាឃវ (ព្រះរាម) បានថ្វាយដល់ព្រះបិតារបស់ព្រះองค์តាមពិធីត្រឹមត្រូវ—ព្រះទសរថ មហात्मា ជាព្រះអម្ចាស់នៃវង្សអិក្ស្វាគុ។

Verse 11

तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः।नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम्।।2.103.11।।

ខ្ញុំមិនគិតថា អាហារនេះសមរម្យសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រមហात्मានោះទេ ព្រះអង្គដូចទេវតា ហើយធ្លាប់សោយសុខសម្បូរបែបគ្រប់យ៉ាង។

Verse 12

चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः।कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुक्ते वसुधाधिपः।।2.103.12।।

ព្រះអធិរាជដ៏មានអานุភាព ដូចព្រះឥន្ទ្រ ដែលធ្លាប់សោយរាជ្យលើដែនដីទាំងបួនទិស—តើព្រះអម្ចាស់ផែនដីនោះអាចសោយនំធ្វើពីកាកផ្លែអិង្គុទីបានដូចម្តេច?

Verse 13

अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित्प्रतिभाति मा।यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदिक्षोदमृद्धिमान्।।2.103.13।।

ក្នុងលោកនេះ គ្មានអ្វីឈឺចាប់លើសពីនេះសម្រាប់ខ្ញុំទេ៖ ព្រះរាម ដែលធ្លាប់សម្បូរបែប ត្រូវយកនំធ្វើពីអិង្គុទីដែលកិនបុក ទៅថ្វាយព្រះបិតា។

Verse 14

रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे।कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा।।2.103.14।।

ពេលខ្ញុំឃើញព្រះរាមថ្វាយដល់ព្រះបិតា នំសាមញ្ញធ្វើពីកាកអិង្គុទី—ហេតុអ្វីបេះដូងខ្ញុំមិនបែកបាក់ជាពាន់ផ្នែកដោយទុក្ខសោក?

Verse 15

श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा।यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः।।2.103.15।।

ឥឡូវនេះ ពាក្យសុភាសិតរបស់លោកីយ៍មួយ ហាក់ពិតសម្រាប់ខ្ញុំ៖ មនុស្សរស់នៅដោយអាហារណា ទេវតាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងគាត់ ក៏ទទួលសោយអាហារនោះដែរ។

Verse 16

एवमार्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा।ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम्।।2.103.16।।

បន្ទាប់ពីបានលួងលោមព្រះនាងកោសល្យា ដែលកំពុងទុក្ខសោកហើយ ព្រះមហេសីរួមទាំងឡាយក៏បន្តដំណើរ; នៅអាស្រម ពួកនាងបានឃើញព្រះរាម ដូចទេវតាដែលធ្លាក់ចុះពីសួគ៌។

Verse 17

सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः।आर्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः।।2.103.17।।

ពេលព្រះមាតាទាំងឡាយបានឃើញព្រះរាម ដែលត្រូវបានបោះបង់ចោលពីសុខសម្បទារបស់រាជវាំងទាំងអស់ នាងទាំងឡាយដែលត្រូវទុក្ខសោកកិនខ្សោយ បានយំស្រែកខ្លាំង ហើយបង្ហូរទឹកភ្នែក។

Verse 18

तासां रामस्समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान्।मात्रूणां मनुजव्याघ्रस्सर्वासां सत्यसङ्गरः।।2.103.18।।

បន្ទាប់មក ព្រះរាម—ជាវីរបុរសដ៏ប្រសើរនៅក្នុងមនុស្ស និងមាំមួនក្នុងសច្ចៈ—បានក្រោកឡើង ហើយកាន់ព្រះបាទដ៏មង្គលរបស់ព្រះមាតាទាំងអស់ ដោយក្តីគោរព។

Verse 19

ताः पाणिभि स्सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलै श्शुभैः।प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः।।2.103.19।।

ព្រះមហេសីទាំងឡាយដែលមានភ្នែកធំទូលាយនោះ បានប្រើដៃដ៏មង្គល ទន់ភ្លន់ មានម្រាមដៃល្មម និងសម្បុរស្បែកទន់ស្រួលប៉ះ ដើម្បីជូតធូលីចេញពីខ្នងព្រះរាម។

Verse 20

सौमित्रिरपि ता स्सर्वा मातृ़स्सम्प्रेक्ष्य दुःखितः।अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम्।।2.103.20।।

ព្រះលក្ខ្មណ៍ កូនប្រុសព្រះសុមិត្រា ក៏បានឃើញព្រះមាតាទាំងអស់នោះ ហើយពោរពេញដោយទុក្ខសោក; ដើរតាមក្រោយព្រះរាមយឺតៗ ហើយបានថ្វាយបង្គំជូនព្រះមាតាទាំងឡាយដោយសេចក្តីសទ្ធា និងគោរព។

Verse 21

यथा रामे तथा तस्मिन्सर्वा ववृतिरे स्त्रियः।वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे।।2.103.21।।

ដូចដែលព្រះរាមត្រូវបានគេគោរពស្រឡាញ់យ៉ាងណា ព្រះមហេសីទាំងអស់ក៏បានប្រព្រឹត្តចំពោះព្រះលក្ខមណៈ—ព្រះរាជបុត្រានៃទសរថ មានលក្ខណៈមង្គល—ដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងការគោរពដូចគ្នានោះ។

Verse 22

सीताऽपि चरणांस्तासामुपसङ्गृह्य दुःखिता।श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता।।2.103.22।।

ព្រះសីតាក៏ដូចគ្នា ដោយទុក្ខសោក បានចាប់កាន់ជើងរបស់ព្រះមាតាក្មេកទាំងឡាយ; ភ្នែកពេញដោយទឹកភ្នែក នាងឈរនៅមុខពួកទ្រង់។

Verse 23

तां परिष्वज्य दुःखार्तां माता दुहितरं यथा।वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत्।।2.103.23।।

ព្រះនាងកោសល្យា បានអោបព្រះសីតា ដែលទុក្ខវេទនា សោកស្តាយ និងស្គមស្គាំងដោយការរស់នៅព្រៃ; ហើយបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់នាង ដូចម្តាយនិយាយទៅកាន់កូនស្រីរបស់ខ្លួន។

Verse 24

विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च।रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने।।2.103.24।।

នាង—ជាព្រះរាជកញ្ញានៃព្រះរាជាវិទេហៈ ជាព្រះស្នូសារបស់ទសរថ និងជាព្រះភរិយារបស់ព្រះរាម—ហេតុអ្វីបានជាបានជួបទុក្ខវេទនានៅក្នុងព្រៃស្ងាត់ឯកោដូចនេះ?

Verse 25

पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्।काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।।मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्।भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।

ព្រះមុខរបស់នាងហាក់ដូចផ្កាឈូកត្រូវថ្ងៃក្តៅឆេះ ដូចផ្កាឈូកទឹកដែលស្រកស្រាយ; ដូចមាសដែលប្រឡាក់ដោយធូលី ដូចព្រះចន្ទដែលស្រអាប់ដោយពពក។

Verse 26

पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम्।काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः।।2.103.25।।मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम्।भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः।।2.103.26।।

ឱ វៃទេហី! ពេលខ្ញុំមើលឃើញព្រះមុខរបស់អ្នក ទុក្ខសោកក៏ឆេះក្រហាយក្នុងចិត្តខ្ញុំយ៉ាងខ្លាំង ដូចភ្លើងកើតពីឈើអារ៉ានីនៃវិបត្តិ ដែលដុតបំផ្លាញសូម្បីតែទីពឹងរបស់វាផ្ទាល់។

Verse 27

ब्रुवन्त्यामेवमार्तायां जनन्यां भरताग्रजः।पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः।।2.103.27।।

នៅពេលមាតាដែលកំពុងរងទុក្ខបាននិយាយដូច្នោះ រាឃវៈ—បងប្រុសធំរបស់ភរត—បានចូលទៅរក វសិષ્઎្ឋ ហើយកាន់ព្រះបាទទាំងពីរដោយក្តីគោរព។

Verse 28

पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्रमिवामराधिपः।प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसस्सहैव तेनोपविवेश राघवः।।2.103.28।।

បន្ទាប់មក រាឃវៈបានកាន់ព្រះបាទទាំងពីររបស់ព្រះបុរោហិតប្រចាំវង្ស ដែលមានពន្លឺរុងរឿងដូចភ្លើង ហើយអង្គុយនៅជិតទ្រង់ ដូចព្រះឥន្ទ្រា អធិបតីទេវតា អង្គុយក្បែរព្រះព្រហស្បតិ។

Verse 29

ततो जघन्यं सहितै स्समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः।जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरत स्तदाऽग्रजम्।।2.103.29।।

បន្ទាប់មក ភរត ដែលមានធម៌ និងជាអ្នកដឹងធម៌យ៉ាងល្អ បានអង្គុយជិតបងប្រុសធំរបស់ទ្រង់; ខាងក្រោយមានមន្ត្រី អ្នកដឹកនាំទីក្រុង ទាហាន និងមនុស្សដែលចេះធម៌យ៉ាងជ្រាលជ្រៅ អង្គុយជាមួយគ្នា។

Verse 30

उपोपविष्ट स्तु तदा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम्।श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम्।।2.103.30।।

នៅពេលនោះ ព្រះភរតដ៏មានពលានុភាព ឃើញព្រះរាឃវៈស្លៀកពាក់ព្រះវេសដាបស ប៉ុន្តែបំភ្លឺដោយសិរីរុងរឿង ក៏អង្គុយជិតដោយបត់ដៃគោរព—ដូចព្រះមហិន្ទ្រាដែលបានបរិសុទ្ធ អង្គុយជិតព្រះប្រជាបតិ។

Verse 31

किमेष वाक्यं भरतोऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति।इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा।।2.103.31।।

នៅពេលនោះ ក្នុងចំណោមជនជាតិអរិយៈ កើតមានក្តីចង់ដឹងយ៉ាងជ្រាលជ្រៅថា៖ «ថ្ងៃនេះ ព្រះភរតបានក្រាបបង្គំព្រះរាឃវៈ និងបានគោរពសក្ការៈរួចហើយ នឹងទូលពាក្យល្អប្រសើរអ្វីដែរ?»

Verse 32

स राघव स्सत्यधृति श्च लक्ष्मणो महानुभावो भरत श्च धार्मिकः।वृताः सुहृद्भि श्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यै स्सहितास्त्रयोऽग्नयः।।2.103.32।।

ព្រះរាមដែលមាំមួនក្នុងសច្ចៈ ព្រះលក្ខ្មណ៍ដ៏មានអានុភាពធំ និងព្រះភរតអ្នកប្រកាន់ធម៌—ព័ទ្ធជុំវិញដោយមិត្តសុហൃദ—បានភ្លឺរលោងក្នុងពិធីនោះ ដូចភ្លើងយជ្ញាបីដែលមានអ្នកបម្រើពិធីថែរក្សា។