Shloka 22

Devanagari script

पुष्पितोपवनोपेतां सालचम्पकशोभिताम्।।3.75.22।।षट्पदौघसमाविष्टां श्रीमतीमतुलप्रभाम्।स्फटिकोपमतोयाढ्यां श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्।।3.75.23।।स तां दृष्ट्वा पुनः पम्पां पद्मसौगन्घिकैर्युताम्।इत्युवाच तदा वाक्यं लक्ष्मणं सत्यविक्रमः।।3.75.24।।

Transliteration

puṣpitopavanopetāṃ sālacampakaśobhitām || 3.75.22 ||

ṣaṭpadaughasamāviṣṭāṃ śrīmatīm atulaprabhām |

sphaṭikopamatoyāḍhyāṃ ślakṣṇavālukasantatām || 3.75.23 ||

sa tāṃ dṛṣṭvā punaḥ pampāṃ padmasaugandhikair yutām |

ity uvāca tadā vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavikramaḥ || 3.75.24 ||

Translation

បឹងបម្បា ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយឧទ្យានរីកផ្កា ងាមដោយដើមសាល និងចម្បក; ពោរពេញដោយហ្វូងឃ្មុំ ឆើតឆាយរុងរឿងដោយពន្លឺមិនអាចប្រៀបបាន; សម្បូរទៅដោយទឹកថ្លាដូចកញ្ចក់ និងមានខ្សាច់រលោងទន់លាតសន្ធឹងតាមឆ្នេរ។ ព្រះរាមបានទតឃើញបម្បាឡើងវិញ—ក្រអូបដោយផ្កាឈូក—ហើយព្រះអង្គដែលវីរភាពតាំងលើសច្ចៈ បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះលក្ខមណៈដូច្នេះ។

Word by Word

• षट्पदौघसमाविष्टाम्: filled with swarms of bees
• षट्पदौघसमाविष्टाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: षट्पद + ओघ + समाविष्ट (सम्+आ+विश् (धातु) + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुषसमास (determinative) = षट्पदानाम् ओघेन समाविष्टा (filled/occupied by swarms of bees); विशेषण (adjective) पम्पाम्/ताम् इत्यस्य

• श्रीमतीम्: splendid, lovely
• श्रीमतीम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: श्रीमन्त् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); विशेषण (adjective) पम्पाम्/ताम् इत्यस्य

• अतुलप्रभाम्: of incomparable radiance
• अतुलप्रभाम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: अतुल + प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); समासः कर्मधारय (descriptive) = अतुला प्रभा यस्याः; विशेषण (adjective) पम्पाम्/ताम् इत्यस्य

• स्फटिकोपमतोयाढ्याम्: rich in crystal-clear water
• स्फटिकोपमतोयाढ्याम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: स्फटिक + उपम + तोय + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); बहुपद-तत्पुरुष (determinative) = स्फटिकोपमेन तोयेन आढ्या (rich in crystal-like water); विशेषण (adjective) पम्पाम्/ताम् इत्यस्य

• श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्: spread with soft sand
• श्लक्ष्णवालुकसन्तताम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Adjective
• Root: श्लक्ष्ण + वालुका + सन्तत (प्रातिपदिक; सम्+तन् (धातु) + क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); तत्पुरुषसमास (determinative) = श्लक्ष्णया वालुकया सन्तता (spread/covered with soft sand); विशेषण (adjective) पम्पाम्/ताम् इत्यस्य

Context

There were lovely pleasure-gardens in full bloom filled with sal and champk trees. Honeybees on flowers looked lovely and bright. The waters were crystal-clear and fragrant with lotuses.The soft sands on the banks of Pampa gleamed. Rama saw them again and again and described them to Lakshmana.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• Pampā (lake)
• padma (lotus)
• ṣaṭpada (bees)
• sāla
• campaka

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truth as the foundation of strength: the epithet satyavikrama highlights that righteous power is anchored in Satya, not mere force.

What is the narrative situation?

At Lake Pampā, Rāma repeatedly observes its beauty and fragrance and then begins speaking to Lakṣmaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s satya-niṣṭhā (commitment to truth) and attentive, contemplative awareness of his surroundings.