Shloka 1

Devanagari script

ततः पञ्चवटीं गत्वा नानाव्यालमृगायुताम्।उवाच भ्रातरं रामस्सौमित्रिं दीप्ततेजसम्।।।।

Transliteration

tataḥ pañcavaṭīṃ gatvā nānāvyālamṛgāyutām |

uvāca bhrātaraṃ rāmaḥ saumitriṃ dīptatejasam || 3.15.1 ||

Translation

បន្ទាប់មក ព្រះរាម ទៅដល់ បញ្ចវដី ដែលពោរពេញដោយសត្វសាហាវនានាប្រភេទ ហើយព្រះអង្គបានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ព្រះអនុជ សោមិត្រី (លក្ខមណៈ) អ្នកមានតេជៈភ្លឺចែងចាំង។

Word by Word

• ततः: then, thereafter
• ततः: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tatas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (indeclinable adverb); अर्थे: तस्मात्/अनन्तरम् (then/thereafter)

• पञ्चवटीम्: Pañcavaṭī
• पञ्चवटीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: pañcavaṭī (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (accusative), एकवचन; समासः: पञ्चानां वटानां समाहारः/स्थानम् (pañca+vaṭī)

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: gam (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), परस्मैपदी; अर्थः: गमनं कृत्वा (having gone)

• नाना-व्याल-मृग-आयुताम्: filled with various fierce beasts and animals
• नाना-व्याल-मृग-आयुताम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: nānā (अव्यय) + vyāla (प्रातिपदिक) + mṛga (प्रातिपदिक) + āyutā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् पञ्चवटीम्; समासः: नानाविधैः व्यालैः मृगैश्च आयुता (युक्ता/सम्पन्ना)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थः: said/spoke

• भ्रातरम्: brother
• भ्रातरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: bhrātṛ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāma (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (nominative), एकवचन

• सौमित्रिम्: Saumitri (Lakshmana)
• सौमित्रिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: saumitri (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषनाम (Lakṣmaṇa)

• दीप्ततेजसम्: of blazing splendor
• दीप्ततेजसम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dīpta (कृदन्त-प्रातिपदिक) + tejas (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् सौमित्रिम्; समासः: दीप्तं तेजो यस्य (radiant in energy)

Context

O Rama among the lords of all beings the first was Kardama, the next was Vikritha, followed by Sesha, Samsrya Bahuputra, Sthanu, Mareechi, Atri and mighty Kratu, Pulastya, Angirasa, Pracheta, similarly Pulaha and Daksha.Following them were Vivasvan, Arishtanemi and the very glorious Kasyapa who was the last ruler.

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa (Saumitri)
• Pañcavaṭī

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as vigilant settlement: even when choosing a residence, one must recognize danger and act responsibly within a threatening environment.

What is the narrative situation?

Rāma and Lakṣmaṇa arrive at Pañcavaṭī, a forest region with dangerous animals, and Rāma begins instructing Lakṣmaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Lakṣmaṇa’s readiness and strength in service, indicated by “dīptatejas”—his energetic preparedness to support Rāma’s righteous mission.