Previous Verse
Next Verse

Shloka 72

Qualities of the Five Great Elements; Description of Sudarśana-dvīpa and Mount Meru

भूतान्युपनिविष्टानि गतिमंति ध्रुवाणि च । तेषामृद्धिर्बहुविधा दृश्यते देवमानुषा

bhūtānyupaniviṣṭāni gatimaṃti dhruvāṇi ca | teṣāmṛddhirbahuvidhā dṛśyate devamānuṣā

សត្វលោកទាំងឡាយតាំងស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពរបស់ខ្លួន; ខ្លះមានចលនា ខ្លះថេរដូចបង្គោល។ សេចក្តីរុងរឿងរបស់ពួកគេឃើញមានច្រើនប្រភេទ ទាំងក្នុងចំណោមទេវតា និងមនុស្ស។

भूतानिbeings
भूतानि:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
उपनिविष्टानिsettled/established
उपनिविष्टानि:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootउप-नि-विश् (धातु)
Formभूतकृत् (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
गतिमन्तिhaving movement
गतिमन्ति:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootगतिमत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
ध्रुवाणिfixed, stable
ध्रुवाणि:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural)
ऋद्धिःprosperity, increase
ऋद्धिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
बहुविधाmanifold
बहुविधा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootबहुविध (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular); कर्मधारय: बहु + विध (many-kinded)
दृश्यतेis seen
दृश्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular)
देवमानुषाःO gods and humans
देवमानुषाः:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative address)
TypeNoun
Rootदेव + मानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन (Plural); इतरेतर-द्वन्द्व: देवाः + मानुषाः

Unspecified narrator (context not provided for the dialogue frame)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes: भूतानि + उपनिविष्टानि → भूतान्युपनिविष्टानि; तेषाम् + ऋद्धिः → तेषामृद्धिः; ऋद्धिः + बहुविधा → ऋद्धिर्बहुविधा (रेफ-सन्धि)।

FAQs

It classifies beings as either mobile (gatimanti) or fixed/stable (dhruvāṇi), while noting that all become established in their respective conditions.

It suggests that prosperity or attainment appears in many forms, varying across different kinds of beings and across divine and human realms.

Since prosperity is “manifold” and differs among beings, the verse supports a reflective view: outcomes vary by condition and realm, encouraging discernment rather than envy or simplistic comparison.