Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Brahmā’s Discourse to Mohinī

Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada

अस्थिपंजरमेतद्धि चर्ममांसावृतं त्विति । वसा मेदोऽथ नयने सोज्वले स्त्रीषु संस्थिते ॥ २३ ॥

asthipaṃjarametaddhi carmamāṃsāvṛtaṃ tviti | vasā medo'tha nayane sojvale strīṣu saṃsthite || 23 ||

តាមពិតទៅ នេះគ្រាន់តែជាទ្រុងឆ្អឹង ដែលគ្របដណ្ដប់ដោយស្បែក និងសាច់ប៉ុណ្ណោះ។ ខាងក្នុងមានខ្លាញ់ និងខួរឆ្អឹង ហើយភ្នែកទាំងពីរដែលភ្លឺចែងចាំង គឺមាននៅលើស្ត្រី។

अस्थि-पंजरम्a skeleton/bony cage
अस्थि-पंजरम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्थि (प्रातिपदिक) + पंजर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः): अस्थ्नाम् पंजरम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
एतत्this
एतत्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; निर्देशार्थक (this)
हिindeed
हि:
Vākya-nipāta (वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थक-निपात (indeed/for)
चर्म-मांस-आवृतम्covered with skin and flesh
चर्म-मांस-आवृतम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचर्म (प्रातिपदिक) + मांस (प्रातिपदिक) + आवृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समासः (instrumental sense): चर्ममांसाभ्याम् आवृतम्; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifies एतत्/अस्थिपंजरम्)
तुbut/indeed
तु:
Vākya-nipāta (वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विशेषार्थक-निपात (but/indeed)
इतिthus
इति:
Vākya-nipāta (वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-उद्धरण/समाप्तिसूचक (quotative)
वसाfat
वसा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
मेदःmarrow/fat
मेदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेदस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अथthen
अथ:
Vākya-nipāta (वाक्य-निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनन्तरार्थक/प्रसङ्गार्थक (then/and further)
नयनेthe two eyes
नयने:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनयन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्
स-उज्वलेbright
स-उज्वले:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउज्वल (प्रातिपदिक) + स (पूर्वपद)
Formअव्ययीभाव-समासः: स + उज्वल; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम् (qualifies नयने)
स्त्रीषुin women
स्त्रीषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), बहुवचनम्
संस्थितेsituated/placed
संस्थिते:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम् + स्था (धातु) → संस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्तिः, द्विवचनम्; विशेषणम् (qualifies नयने)

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bibhatsa","emotional_journey":"A clinical deconstruction of bodily beauty into bones, skin, flesh, fat, and marrow—turning attraction into dispassion through mild revulsion."}

N
Narada
S
Sanatkumara

FAQs

It trains discrimination (viveka) by reframing the body as perishable matter—bones, flesh, fat—so the mind loosens attachment and turns toward moksha-oriented values.

By reducing fascination with external beauty, it supports inner purity and steadiness; such restraint helps a devotee redirect attention from sense-craving to sustained remembrance and worship.

No specific Vedanga (like Vyakarana or Jyotisha) is taught here; the practical takeaway is ethical self-discipline—using contemplation on the body’s composition to curb kama and strengthen vairagya.