Shloka 30

Kāṣṭhīlā-Ākhyāna: Ratnāvalī’s Return, Co-wife Dharma, and the Phālguna Propitiation

Devanagari script

तस्मादिमां सांत्वयित्वा शास्त्रागमविधानतः । देहि विप्राय मां तात पितमन्यं वृणे न च ॥ ३० ॥

Transliteration

tasmādimāṃ sāṃtvayitvā śāstrāgamavidhānataḥ | dehi viprāya māṃ tāta pitamanyaṃ vṛṇe na ca || 30 ||

Translation

ដូច្នេះ សូមលួងលោមនាងតាមវិធាននៃសាស្ត្រ និងអាគមប្រពៃណី ហើយសូមប្រគល់ខ្ញុំ ឱពុកជាទីគោរព ទៅឲ្យព្រាហ្មណ៍មួយ។ ខ្ញុំមិនជ្រើសរើសប្តីផ្សេងទៀតឡើយ។

Word by Word

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (Avyaya), अपादानार्थे/हेतौ—‘therefore/from that’ (तस्मात् इति निपातवत् प्रयोगः)

• इमाम्: this (woman)
• इमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; सर्वनाम-रूप

• सांत्वयित्वा: having consoled
• सांत्वयित्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सांत्वय् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्यय-कृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वक्रिया; धातु: सांत्वय् (to console)

• शास्त्रागमविधानतः: according to scriptural injunctions
• शास्त्रागमविधानतः: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: शास्त्र + आगम + विधान (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्-प्रत्यय)
• Form: समास: शास्त्र-आगम-विधान (तत्पुरुष; ‘scriptural-traditional procedure’) + तसिल् (ablatival adverb) = ‘according to’; अव्यय (adverb)

• देहि: give
• देहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद

• विप्राय: to a brahmin
• विप्राय: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), एकवचन

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष सर्वनाम, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन

• तात: dear father
• तात: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: तात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• पितम्: a husband/lord (lit. protector)
• पितम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; पितृ-शब्दस्य रूप

• अन्यम्: another
• अन्यम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifying ‘पितम्’)

• वृणे: I choose
• वृणे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present/वर्तमान), उत्तम-पुरुष (1st), एकवचन; आत्मनेपद; अर्थ: ‘I choose’

• न: not
• न: Pratishedha (प्रतिषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)
• Form: अव्यय, निषेध-निपात (negation particle)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (निपात)
• Form: अव्यय, समुच्चयार्थक (conjunction)

Speaker

Unspecified (a daughter addressing her father within the narrative)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhakti","emotional_journey":"From firm resolve in dharma to a calm, exclusive choice of husband expressed with filial tenderness."}

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It emphasizes dharma-guided decision-making: personal choice is framed within śāstra–āgama injunctions, showing that life-sacraments (saṁskāras) should be performed according to scriptural order.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly, it supports bhakti by upholding dharmic saṁskāras; in Purāṇic teaching, orderly household dharma sustains sattva and becomes a stable foundation for Vishnu-bhakti and sacred living.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa (ritual procedure) is implied through “śāstra-āgama-vidhānataḥ,” pointing to correct performance of vivāha-saṁskāra according to prescribed rites and customary āgamic conventions.