Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 12
Saṃsāra-duḥkha: Karmic Descent, Garbhavāsa, Life’s Anxieties, Death, and the Call to Jñāna-Bhakti
मासे द्वितीये पूर्णे पुरुषाकारमात्रतामुपगमय मासत्रितये पूर्णे करचरणाद्यवयवभावमुपगम्य चतुर्षु मासेषु गतेषु सर्वावयवानां संधिभेदपरिज्ञानं पंचस्वतीतेषु नखानामभिव्यंजककता षट्स्वतीतेषु नखसंधिपरिस्फुटतामुपगम्य नाभिसूत्रेण पुष्यमाणममेध्यमूत्रसिक्तांगं जरायुणा बंधितरक्तास्थिक्रिमिवसामज्जास्नायुकेशादिदूषिते कुत्सिते शरीरे निवासिनं स्वयमप्येवं परिदूषितदेहं मातुश्च कट्वम्ललवणात्युष्णभुक्तदह्यमात्मानं दृष्ट्वा देही पूर्वजन्मस्मरणानुभावात्पूर्वानुभूतनरकदुःथानि च स्मृत्वांतर्दुःखेन च परिदह्यमानो मातुर्देहातिमूत्रादिरुक्षेण दह्यमान एवं मनसि प्रलयति ॥ १२ ॥
māse dvitīye pūrṇe puruṣākāramātratāmupagamaya māsatritaye pūrṇe karacaraṇādyavayavabhāvamupagamya caturṣu māseṣu gateṣu sarvāvayavānāṃ saṃdhibhedaparijñānaṃ paṃcasvatīteṣu nakhānāmabhivyaṃjakakatā ṣaṭsvatīteṣu nakhasaṃdhiparisphuṭatāmupagamya nābhisūtreṇa puṣyamāṇamamedhyamūtrasiktāṃgaṃ jarāyuṇā baṃdhitaraktāsthikrimivasāmajjāsnāyukeśādidūṣite kutsite śarīre nivāsinaṃ svayamapyevaṃ paridūṣitadehaṃ mātuśca kaṭvamlalavaṇātyuṣṇabhuktadahyamātmānaṃ dṛṣṭvā dehī pūrvajanmasmaraṇānubhāvātpūrvānubhūtanarakaduḥthāni ca smṛtvāṃtarduḥkhena ca paridahyamāno māturdehātimūtrādirukṣeṇa dahyamāna evaṃ manasi pralayati || 12 ||
នៅពេលខែទីពីរពេញលេញ អំប្រ៊ីយ៉ុងមានត្រឹមតែរូបរាងជាមនុស្ស។ នៅខែទីបី វាមានអវយវៈដូចជាដៃនិងជើង។ នៅខែទីបួន វាដឹងពីសន្លាក់។ នៅខែទីប្រាំ ក្រចកចាប់ផ្តើមលេចឡើង។ នៅខែទីប្រាំមួយ សន្លាក់ក្រចកច្បាស់លាស់។ ដោយត្រូវបានចិញ្ចឹមតាមរយៈទבור វាស្ថិតនៅក្នុងរាងកាយដែលពោរពេញដោយទឹកនោម ឈាម ដង្កូវ និងខ្លាញ់។ ដោយឃើញខ្លួនឯងនៅក្នុងរាងកាយដ៏កខ្វក់ និងឃើញម្តាយរងទុក្ខដោយសារអាហារហឹរនិងក្តៅ ព្រលឹងក៏នឹកឃើញដល់ទុក្ខវេទនានៅក្នុងនរកពីអតីតកាល ហើយឆេះរលាកដោយសេចក្តីទុក្ខនិងទឹកនោមរបស់ម្តាយ រហូតដល់សន្លប់បាត់ស្មារតី។
Suta (narrating Purāṇic teaching; speaker not explicitly marked in this verse)
Vrata: none
Primary Rasa: karuna
Secondary Rasa: bibhatsa
FAQs
It uses garbha-duḥkha (suffering in the womb) to awaken vairāgya: the jīva’s embodiment is shown as impure and painful, prompting remembrance of karmic bondage and the need for liberation-oriented life.
By exposing the misery and helplessness of embodied existence, it implicitly turns the mind toward taking refuge in the Divine; bhakti is supported by such dispassion (vairāgya) and awareness of samsāra’s defects.
Primarily śāstric anatomy/embryology used for dharma-teaching rather than a Vedāṅga technical topic; the practical takeaway is contemplative discipline—meditating on bodily impurity and karmic causality to strengthen renunciation.