Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 46

Devanagari script

गतिस्तीक्ष्णाजचरणाहिर्बुघ्न्यभाश्रिभेषुया । योमातिकातिविश्वांबुमूलमत्स्यैन्यजस्य च ॥ ४६ ॥

Transliteration

gatistīkṣṇājacaraṇāhirbughnyabhāśribheṣuyā | yomātikātiviśvāṃbumūlamatsyainyajasya ca || 46 ||

Translation

«គតិ», «ទីក្ស្ណា», «អជ», «ចរណ», «អហិរ», «បុឃ្ន្យា», «ភា», «ស្រី», «ភេសុយា» ហើយក៏មាន «យោ», «មាតិកា», «អតិ», «វិશ્વាំបុ», «មូល», «មត្ស្យ», «ឯន្យជ»—ទាំងនេះជានាមអាថ៌កំបាំង ដែលគួរត្រូវសមាធិគិតគូរ ជាព្រះនាមបរិសុទ្ធនៃព្រះអធិទេវ។

Word by Word

• गतिḥ: (a) motion/transition (gati)
• गतिḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तीक्ष्णा: sharp, intense
• तीक्ष्णा: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तीक्ष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifier)

• अज-चरण-आहिḥ: the serpent of the goat’s feet (name/epithet)
• अज-चरण-आहिḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक) + चरण (प्रातिपदिक) + आहि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive-determinative)

• बुघ्न्य-भा-श्री-भेषुया: by/with (the) Bughnya-splendour-prosperity-(named) Bhēṣuyā (epithet/name)
• बुघ्न्य-भा-श्री-भेषुया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: बुघ्न्य (प्रातिपदिक) + भा (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक) + भेषुया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; समासान्त-प्रयोगः (name-like compound used instrumentally)

• yaḥ: who
• yaḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्ध-सूचकः (relative pronoun)

• मातिका: Mātikā (name)
• मातिका: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मातिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; नाम (proper/name-like)

• अति-विश्व-अम्बु-मूल-मत्स्य-एन्यजस्य: of Ati-viśva-ambu-mūla-matsya-enyaja (name/epithet)
• अति-विश्व-अम्बु-मूल-मत्स्य-एन्यजस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अति (अव्यय) + विश्व (प्रातिपदिक) + अम्बु (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक) + मत्स्य (प्रातिपदिक) + एन्यज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (multi-member determinative compound)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-Dharma context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Vishnu

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

This verse functions as a list of sacred epithets—symbolic ‘names’—meant for contemplative remembrance, aligning the mind with the Supreme (commonly understood as Vishnu) through nāma-based upāsanā.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By presenting multiple divine designations (radiance, auspiciousness, origin, transcendence, healing power, etc.), the verse supports bhakti as constant recollection: devotion deepens when the devotee meditates on the Lord through meaningful names and attributes.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vyākaraṇa and Nirukta-style practice is implied: these compact Vedic epithets invite careful parsing of words and meanings, a traditional method used to support mantra-recitation, correct understanding, and meditative application.