Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 24

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

अयनक्षणघस्रर्तुमासार्द्धशरदो रवेः । कटुतिक्तक्षारमिश्रमधुराम्लकषायकाः ॥ २४ ॥

Transliteration

ayanakṣaṇaghasrartumāsārddhaśarado raveḥ | kaṭutiktakṣāramiśramadhurāmlakaṣāyakāḥ || 24 ||

Translation

សម្រាប់ព្រះអាទិត្យ (រវិ) មានការបែងចែកពេលវេលា៖ អយន ក្ខណ ថ្ងៃ រដូវ ខែ និងពាក់កណ្ដាលឆ្នាំ; ហើយដូចគ្នានេះ រសជាតិត្រូវបានចាត់ថ្នាក់ជា ហឹរ ជូរចត់ ខ្សារ/ប្រៃ លាយ ផ្អែម ជូរ និងស្រួយស្រាល (កសាយ)។

Word by Word

• अयन: solstice/ayana
• अयन: Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: अयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• क्षण: moment
• क्षण: Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• घस्र: day
• घस्र: Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: घस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (प्रयोगानुसार), प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग; ‘day’

• ऋतु: season
• ऋतु: Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: ऋतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• मास: month
• मास: Viśeṣya (विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: मास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• अर्द्ध: half
• अर्द्ध: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अर्द्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• शरदः: autumns/Śarads
• शरदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शरद् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (nominative plural)

• रवेः: of the Sun
• रवेः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन (genitive singular)

• कटु: pungent
• कटु: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कटु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासाङ्ग

• तिक्त: bitter
• तिक्त: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तिक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासाङ्ग

• क्षार: alkaline/salty
• क्षार: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: क्षार (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासाङ्ग

• मिश्र: mixed
• मिश्र: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मिश्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासाङ्ग

• मधुर: sweet
• मधुर: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासाङ्ग

• अम्ल: sour
• अम्ल: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अम्ल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासाङ्ग

• कषायकाः: astringent (tastes/qualities)
• कषायकाः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कषाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (nominative plural); ‘astringent’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-dharma discourse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Ravi (Surya)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links sacred practice to cosmic order by presenting Surya as the regulator of time-divisions, implying that dharma, vrata-timing, and disciplined life align with an intelligible, divinely governed rhythm.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While not directly prescribing bhakti, it supports devotional discipline by grounding worship, fasts, and observances in proper kala (time-reckoning), a key aid to steady, rule-based devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedanga Jyotisha (time calculation) is indicated through ayana/ṛtu/māsa divisions governed by Surya; it is the practical basis for calendrical decisions in Narada Purana rituals and vrata schedules.