Home›Narada Purana›Purva Bhaga›Second Quarter›Adhyaya 54›Shloka 94
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 94

Jyotiṣa-śāstra Saṅgraha: Threefold Division, Gaṇita Methods, Muhūrta, and Planetary Reckoning

Devanagari script

तद्गुमज्या त्रिजिवाप्ता तञ्चापं क्रांतिरुच्यते । ग्रहं संशोध्य मंदोञ्चत्तथा शीघ्नाद्विशोध्य च ॥ ९४ ॥

Transliteration

tadgumajyā trijivāptā tañcāpaṃ krāṃtirucyate | grahaṃ saṃśodhya maṃdoñcattathā śīghnādviśodhya ca || 94 ||

Translation

«គុមជ្យា» ដែលគណនាបាន ពេលភ្ជាប់ជាមួយ «ត្រីជីវា» (កាំ) នោះឲ្យបានខ្សែកោង; ខ្សែកោងនោះហៅថា «ក្រាន្តិ» គឺការលំអៀងរបស់ភព។ បន្ទាប់ពីកែតម្រូវទីតាំងភពហើយ ត្រូវបន្ថែមការកែតម្រូវដោយ «មន្ទោច្ច» (អពោជីយ៍យឺត) និងការកែតម្រូវដោយ «ឝីឃ្រ» (អនូមាលីលឿន) ផងដែរ។

Word by Word
तत्that
तत्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; demonstrative pronoun used adjectivally
गुमज्याthe guma-sine (guma chord)
गुमज्या:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootगुम + ज्या (प्रातिपदिक; components)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गुमस्य ज्या)
त्रिजिby the radius (tri-ji)
त्रिजि:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootत्रिजि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; instrumental
अवाप्ताobtained/attained
अवाप्ता:
क्रियाविशेषण/विधेय (Predicate participle)
TypeVerb
Rootअव् + आप् (धातु) → अवाप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; passive/resultative participle agreeing with ‘गुमज्या’
तत्that
तत्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; pronoun used adjectivally
चापम्arc
चापम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootचाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object
क्रान्तिः(it is) the step/advance (krānti)
क्रान्तिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootक्रान्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
उच्यतेis called
उच्यते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)
ग्रहम्the planet/position (graha)
ग्रहम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
संशोध्यhaving corrected
संशोध्य:
पूर्वकाल (Pūrvakāla/Anterior action)
TypeVerb
Rootसम् + शुध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having corrected/verified’
मन्दम्slow (motion)
मन्दम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeAdjective
Rootमन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; used as object/qualifier (slow)
उञ्चत्increasing/adding
उञ्चत्:
क्रियाविशेषण (Adverbial participle)
TypeVerb
Rootउञ्च् (धातु) → उञ्चत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; participle used with ‘मन्दम्’ (raising/adding)
तथाthus/likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; manner-adverb
शीघ्नात्from the fast (motion)
शीघ्नात्:
अपादान (Apādāna/Ablative source)
TypeNoun
Rootशीघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; ablative ‘from the fast (motion)’
विशोध्यhaving adjusted/cleansed
विशोध्य:
पूर्वकाल (Pūrvakāla/Anterior action)
TypeVerb
Rootवि + शुध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having purified/adjusted’
चand
च:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
Speaker

Sanatkumara (teaching Narada technical computation within the broader Moksha-Dharma discourse)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

FAQs

It frames Jyotiṣa as a disciplined, corrective science—refining perception through calculation—supporting dharma by enabling accurate timing and understanding of cosmic order (ṛta).

Indirectly: by teaching precise calendrical and planetary corrections, it underpins proper observance of vows, fasts, and worship timings—practices that nourish steady Viṣṇu-bhakti in daily life.

Vedāṅga Jyotiṣa: converting a sine (jyā) to an arc (cāpa) to obtain krānti (declination), and applying manda-ucca and śīghra corrections for accurate planetary positions (graha-śodhana).

←Previous Verse
Next Verse→