Adhyaya 242
धृतराष्ट्रस्य क्रतु-प्रवर्तनम् तथा पाण्डवानां निमन्त्रण-प्रतिवचनम् (Dhṛtarāṣṭra’s Sacrifice Commences and the Pandavas’ Reply to the Invitation)
Upa-parva: Dvāitavana-prasaṅga (Invitation to the Kaurava Sacrifice Episode)
Vaiśaṃpāyana reports that artisans, senior ministers, and Vidura inform Dhṛtarāṣṭra that the planned sacrifice is prepared, including a splendid golden plough. Dhṛtarāṣṭra orders the rite’s commencement; the yajña proceeds with abundant, well-prepared provisions, and Gāndhārī undergoes consecration according to śāstra and sequence. Envoys are dispatched swiftly to invite kings and Brahmins. At Duryodhana’s prompting, one messenger is directed to Dvāitavana to invite the Pandavas and resident Brahmins. The envoy delivers the invitation, framing the sacrifice as supported by acquired wealth and attended by many. Yudhiṣṭhira responds with formal approval yet declines immediate participation, citing the necessity of preserving the thirteen-year term. Bhīma adds a restrained but explicit future-oriented warning: after the vow’s completion, the Pandava will return as a force of retribution in a battle-setting. The remaining Pandavas avoid harsh speech; the envoy reports back. Guests assemble at Dhṛtarāṣṭra’s city and are honored by rule and rank. Dhṛtarāṣṭra instructs Vidura to ensure universal satisfaction and adequate food; Vidura administers hospitality with offerings, garlands, fragrances, and garments. After the avabhṛtha and distribution of wealth, the king dismisses the rulers and Brahmins, then re-enters Hastināpura with his brothers and allies (including Karṇa and Śakuni).
Chapter Arc: गन्धर्वों द्वारा कौरव-सेना का मार्ग रोके जाने पर धृतराष्ट्रपुत्र दुर्योधन का अहंकार और अमर्ष भड़क उठता है; वह वन में अपनी शक्ति का प्रदर्शन करना चाहता है। → दुर्योधन गन्धर्वों को ‘अधर्मज्ञ’ कहकर दण्ड देने की धमकी देता है और उनकी वाणी/समझाइश को तुच्छ मानकर आगे बढ़ता है। गन्धर्व चित्रसेन को सूचना देते हैं; कौरव-सेना को बार-बार रोका जाता है, पर दुर्योधन और उसके साथियों का हठ बढ़ता जाता है। → गन्धर्वराज चित्रसेन क्रोध में उठकर निर्णायक आक्रमण करता है; कौरव सैनिक दुर्योधन के देखते-देखते दिशाओं में भागते हैं। कर्ण भी तलवार-ढाल लेकर विकर्ण के रथ पर चढ़कर ‘मोक्ष’ (बच निकलने) हेतु घोड़े दौड़ाता है—कौरव पक्ष की प्रतिष्ठा का चरम पतन। → गन्धर्वों की संगठित शक्ति के सामने कौरव-सेना तितर-बितर हो जाती है; दुर्योधन का दर्प चूर होता है और कौरव पक्ष पराजय/अव्यवस्था में चला जाता है। अध्याय का स्वर ‘कर्णपराभव’ की ओर संकेत करता है—कौरवों की हार को स्थिर निष्कर्ष की तरह बैठाता है। → कौरवों की इस पराजय के बाद दुर्योधन का क्या होगा—क्या वह पकड़ा जाएगा, कौन उसे छुड़ाएगा, और यह अपमान आगे के वैर को कैसे भड़काएगा?
Shlokas
Verse 1
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका ३ श्लोक मिलाकर कुल ३१६ श्लोक हैं) 2.6 03.7 (9) #25-# #55-7 एकचत्वारिशर्दाधिकद्विशततमो< ध्याय: कौरवोंका गन्धवॉंके साथ युद्ध और कर्णकी पराजय वैशम्पायन उवाच ततस्ते सहिता: सर्वे दुर्योधनमुपागमन् । अब्र॒वंश्व महाराज यदूचु: कौरवं प्रति
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ពួកគេទាំងអស់បានប្រមូលគ្នា ហើយចូលទៅជិតទុរយោធន។ ឱ មហារាជ! ពួកគេបានរាយការណ៍ដល់ស្តេចកૌរវៈនោះ តាមពាក្យពេចន៍ទាំងអស់ដែលត្រូវបាននិយាយឲ្យយកទៅប្រាប់។ ឈុតឆាកនេះបង្ហាញថា ក្នុងវិបត្តិរបស់រាជវង្ស សារសំខាន់ៗត្រូវបាននាំទៅជាក្រុម និងជារបៀបការផ្លូវការ ដើម្បីកំណត់ទំនួលខុសត្រូវ និងផលវិបាកក្នុងសង្គ្រាមដែលកំពុងរីករាលដាល។
Verse 2
गन्धर्वर्वारिते सैन्ये धार्तराष्ट्र: प्रतापवान् । अमर्षपूर्ण: सैन्यानि प्रत्यभाषत भारत,भारत! गन्धर्वोद्वारा अपनी सेनाके रोक दिये जानेपर प्रतापी राजा दुर्योधनने अमर्षमें भरकर समस्त सैनिकोंसे कहा--
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ពេលដែលកងទ័ពត្រូវពួកគន្ធព្វរារាំង ព្រះរាជាធារតរាស្ត្រៈដ៏ក្លាហាន (ទុរយោធនៈ) ពោរពេញដោយកំហឹង និងអាម៉ាស់ចិត្ត បានបែរទៅនិយាយទៅកាន់ទ័ពទាំងអស់—ជាការផ្ទុះឡើងនៃមោទនភាពដែលរងរបួស។
Verse 3
शासतैनानधर्मज्ञान् मम विप्रियकारिण: । यदि प्रक्रीडते सर्वैर्देवे: सह शतक्रतुः
វាបាននិយាយថា៖ «ចូរផ្តន្ទាទោសមនុស្សទាំងនេះ ដែលមិនដឹងធម៌ ហើយធ្វើអំពើផ្ទុយនឹងបំណងខ្ញុំ។ ទោះបីជា សតក្រតុ (ឥន្ទ្រ) មកទីនេះលេងកម្សាន្តជាមួយទេវទាំងអស់ក៏ដោយ ពួកគេក៏នឹងត្រូវរាប់ជាអ្នកធ្វើអំពើមិនពេញចិត្តខ្ញុំដែរ។ ដូច្នេះ ចូរដាក់ទណ្ឌកម្មលើពួកបាបជនទាំងនេះ!»
Verse 4
दुर्योधनवच: श्रुत्वा धार्तराष्ट्रा महाबला: । सर्व एवाभिसंनद्धा योधाश्वापि सहस्रश:,दुर्योधनकी यह बात सुनकर महाबली कौरव और उनके सहसौ्रों योद्धा सब-के-सब युद्धके लिये कमर कसकर तैयार हो गये
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ពេលបានឮពាក្យទុរយោធនៈ កូនៗធ្រិតរាស្ត្រៈដ៏មហាបល និងយោធាជាច្រើនពាន់របស់ពួកគេ ក៏សព្វគ្នាស្លៀកពាក់អាវុធ ត្រៀមខ្លួន និងរឹតបន្តឹងចិត្តសម្រាប់សង្គ្រាមភ្លាមៗ។
Verse 5
ततः प्रमथ्य सर्वास्तांस्तद् वनं विविशुर्बलात् | सिंहनादेन महता पूरयन्तो दिशो दश,तदनन्तर वे अपने महान् सिंहनादसे दसों दिशाओंको गुँजाते हुए उन समस्त गन्धर्वोको रौंदकर बलपूर्वक द्वैतवनमें घुस गये
បន្ទាប់មក ពួកគេបានរុញរំលោភ និងកម្ទេចគន្ធព្វទាំងអស់ដោយកម្លាំង ហើយចូលទៅក្នុងព្រៃនោះ។ ដោយសម្លេងគំហុកដូចសត្វសិង្ហដ៏ធំ ពួកគេធ្វើឲ្យទិសទាំងដប់ក្រហមក្រអូប។
Verse 6
ततो<परैरवार्यन्त गन्धर्वै: कुरुसैनिका: । ते वार्यमाणा गन्धर्वै: साम्नैव वसुधाधिप
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក កងទ័ពកុរុត្រូវគន្ធព្វក្រុមផ្សេងៗមករារាំង។ ទោះជាគន្ធព្វទាំងនោះនិយាយដោយពាក្យសន្តិភាព និងសម្រួលក៏ដោយ កងទ័ពនោះមិនគោរពការព្រមាន ហើយបន្តចូលទៅមុខ។ ពេលកៅរវទាំងអស់ រួមទាំងព្រះបាទទុរយោធនៈ មិនឈប់ទោះត្រូវហាមដោយពាក្យសម្តី ក៏ពួកគន្ធព្វដែលហោះហើរនៅលើមេឃទាំងអស់ បានទៅរាយការណ៍រឿងទាំងមូលដល់ព្រះបាទចិត្រសេន។
Verse 7
ताननादृत्य गन्धर्वास्तद् वनं विविशुर्महत् । यदा वाचा न तिष्ठन्ति धार्तराष्ट्रा: सराजका:
ដោយមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះពួកគេ ពួកគន្ធព៌ (Gandharva) បានចូលទៅក្នុងព្រៃធំទូលាយនោះ។ ព្រោះនៅពេលកូនចៅធ្រិតរាស្ត្រ (Dhārtarāṣṭra) ព្រមទាំងព្រះមហាក្សត្ររបស់ពួកគេ មិនស្តាប់ពាក្យមានហេតុផលទេ នោះពួកគេក្លាយជាមិនអាចទប់ស្កាត់បាន ហើយរត់ទៅមុខទោះមានការណែនាំក៏ដោយ។
Verse 8
गन्धर्वराजस्तान् सर्वनत्रवीत् कौरवान् प्रति
វៃសម្បាយនៈ (Vaiśampāyana) បាននិយាយថា៖ ព្រះមហាក្សត្រនៃពួកគន្ធព៌ បានធ្វើឲ្យពួកគេទាំងអស់ភ័យខ្លាច ហើយបង្វែរកម្លាំងគំរាមកំហែងរបស់ព្រះអង្គទៅលើពួកកౌរវៈ (Kaurava)។ ទិដ្ឋភាពនេះបង្ហាញថា មោទនភាព និងការឈ្លានពាន អាចនាំមកនូវការប្រែប្រួលយ៉ាងឆាប់រហ័ស ពេលអំណាចក្រៅការគ្រប់គ្រងរបស់ពួកកૌរវៈ មកទប់ស្កាត់អាកប្បកិរិយារបស់ពួកគេ និងបង្ហាញភាពងាយរងគ្រោះ។
Verse 9
अनुज्ञाताश्च गन्धर्वश्षित्रसेनेन भारत
វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ «ឱ ភារត (Bhārata) អើយ ពួកគន្ធព៌ក៏ត្រូវបានចិត្រាសេន (Citraseṇa) អនុញ្ញាតឲ្យចាកចេញដែរ»។
Verse 10
तान् दृष्टवा पततः शीघ्रान् गन्धर्वनिद्यतायुधान्
ឃើញពួកគេធ្លាក់ចុះមកយ៉ាងលឿន—កាន់អាវុធដែលល្បីល្បាញ និងគួរឲ្យកោតសរសើរនៅក្នុងចំណោមពួកគន្ធព៌—វៃសម្បាយនៈបានបង្ហាញថា នេះជាការកើនឡើងភ្លាមៗដ៏គួរឲ្យខ្លាច ដែលសមត្ថភាព និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះក្នុងអាវុធ ក្លាយជាសម្ពាធសីលធម៌ភ្លាមៗលើអ្នកមើល ឲ្យឆ្លើយតបដោយក្លាហាន និងការអត់ធ្មត់។
Verse 11
तान् दृष्टवा द्रवत:सर्वान् धार्तराष्ट्रानू पराड्मुखान्
ឃើញកូនចៅធ្រិតរាស្ត្រទាំងអស់រត់គេចយ៉ាងប្រញាប់ ដោយបែរមុខចេញទៅក្រោយ វៃសម្បាយនៈបានពិពណ៌នាថា នេះជាពេលនៃការប្រែប្រួលភ្លាមៗ—ដែលការភ័យខ្លាច និងការបាត់បង់សេចក្តីមុតមាំ បានលើកលែងមោទនភាព ហើយផលវិបាកនៃជម្រើសមុនៗ ចាប់ផ្តើមបង្ហាញខ្លួនក្នុងការរត់គេច មិនមែនក្នុងការឈរមាំទេ។
Verse 12
राधेयस्तु तदा वीरो नासीत् तत्र पराड्मुख: । धृतराष्ट्रके सब पुत्रोंको युद्धसे विमुख हो भागते देखकर भी राधानन्दन वीर कर्णने वहाँ पीठ नहीं दिखायी ।। आपततन्तीं तु सम्प्रेक्ष्य गन्धर्वाणां महाचमूम्
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ នៅពេលនោះ វីរបុរស រាធេយៈ (កರ್ಣ) មិនបានបែរខ្នងថយក្រោយឡើយ។ ទោះបានឃើញកូនៗរបស់ ធ្រឹតរាស្ត្រ បោះបង់សង្គ្រាមហើយរត់គេច ក៏កូនប្រុសរបស់ រាធា អ្នកក្លាហាន មិនបានបង្ហាញខ្នងនៅទីនោះទេ។ ហើយពេលបានមើលឃើញកងទ័ពធំរបស់ គន្ធರ್ವៈ កំពុងវាយប្រហារចូលមក គាត់ឈររឹងមាំ មិនរអាក់រអួល។
Verse 13
क्षुरप्रैविशिखैर्भल्लैर्वत्सदन्तैस्तथा55यसै:
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ «ដោយព្រួញមុខមុតដូចកាំបិត, ដោយព្រួញមានចុងកោងមានមេឃ្លី, ដោយព្រួញក្បាលទូលាយ, ដោយអាវុធមានធ្មេញដូចធ្មេញកូនគោ និងដោយអាវុធដែក»—ដូច្នេះហើយ ការបាញ់ប្រហារដ៏សាហាវបានធ្លាក់ចុះដូចភ្លៀងលើសមរភូមិ។
Verse 14
पातयजन्नुत्तमाड्नि गन्धर्वाणां महारथ:
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ មហារថី អ្នកជិះរទេះដ៏អស្ចារ្យ បានវាយទម្លាក់គន្ធರ್ವៈដែលលេចធ្លោជាងគេ ហើយបន្តកាប់បោកទម្លាក់ពួកគេនៅក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 15
ते वध्यमाना गन्धर्वा: सूतपुत्रेण धीमता
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ ពេលគន្ធರ್ವៈត្រូវបានវាយសម្លាប់ដោយ កರ್ಣ កូនសូត្រ (កូនអ្នកបើករទេះ) អ្នកមានប្រាជ្ញា កងទ័ពរហ័សរហួនខ្លាំងរបស់ ចិត្រាសេនៈ បានរត់មកជាបន្តបន្ទាប់។ កាន់តែត្រូវវាយប្រហារ ពួកគន្ធર્વៈកាន់តែប្រមូលផ្តុំមកទីនោះជារយៗ ជាពាន់ៗ រហូតក្នុងមួយភ្លែត ដីទាំងមូលហាក់ដូចជាពោរពេញទៅដោយគន្ធર્વៈ។
Verse 16
भूय एवाभ्यवर्तन्त शतशो5थ सहस्रश:ः । गन्धर्वभूता पृथिवी क्षणेन समपद्यत
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ ម្តងទៀត ពួកគេបានវាយត្រឡប់មក ដោយរាប់រយ ហើយបន្តទៅរាប់ពាន់; ក្នុងមួយភ្លែត ដីទាំងមូលហាក់ដូចជាប្រែជាពិភពគន្ធರ್ವៈ ពោរពេញដោយសម្លេងរំខាន និងវត្តមានរបស់ពួកគេគ្រប់ទីកន្លែង។
Verse 17
अथ दुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबल:
បន្ទាប់មក ព្រះបាទ ទុរយោធនៈ ព្រមទាំង សកុនិ នៃវង្សសៅបាលៈ ក៏បានចេញដំណើរទៅ—ជាសញ្ញាបង្ហាញថា ចាប់ពីពេលនោះទៅ ពាក្យប្រឹក្សា និងចេតនារបស់ពួកគេ នឹងចាប់ផ្តើមបង្វែរទិសដៅព្រឹត្តិការណ៍ ដោយការគិតគូរយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្ន។
Verse 18
दुःशासनो विकर्णश्न ये चान्ये धृतराष्ट्रजा: । न्यहनंस्तत् तदा सैन्यं रथैर्गरुडनि:स्वनै:
វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ ទុះសាសនៈ វិកರ್ಣ និងកូនប្រុសដទៃទៀតរបស់ ធൃതរाष्ट्र ក៏បានវាយប្រហារបំផ្លាញកងទ័ពនោះ ដោយបើករទេះសង្គ្រាមចូលលុកលុយ ដែលសំឡេងគគ្រឹកគគ្រេងរបស់វា ដូចសំឡេងគ្រុឌ—រូបភាពនៃអំណាចយុទ្ធសាស្ត្រដ៏លើសលប់ ដែលត្រូវបានដោះលែង ដើម្បីបម្រើបុព្វហេតុដែលកំពុងត្រូវប្រកួតប្រជែង។
Verse 19
तदनन्तर राजा दुर्योधन, सुबलपुत्र शकुनि, दुःशासन, विकर्ण तथा अन्य जो धृतराष्ट्रपुत्र वहाँ आये थे, उन सबने गरुड़के समान भयंकर शब्द करनेवाले रथोंपर आखरूढ़ हो गन्धर्वोकी उस सेनाका संहार आरम्भ किया ।।
វៃសម្បាយនៈ បាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ព្រះបាទ ទុរយោធនៈ ព្រមទាំង សកុនិ កូនប្រុសសុបាលៈ ទុះសាសនៈ វិកರ್ಣ និងកូនប្រុសដទៃទៀតរបស់ ធೃತរાષ્ટ્ર ដែលបានមកដល់ទីនោះ បានឡើងជិះរទេះសង្គ្រាមដែលបន្លឺសំឡេងគួរឱ្យខ្លាច ដូចសំឡេងគ្រុឌ ហើយចាប់ផ្តើមសម្លាប់បំផ្លាញកងទ័ពគន្ធព្វ។ ពួកគេបានជំរុញការប្រយុទ្ធឡើងវិញ ដោយដាក់ កರ್ಣ នៅខាងមុខ ហើយមានក្រុមរទេះ និងអ្នកបើករទេះជាច្រើនធំធេងគាំទ្រផងដែរ។
Verse 20
तत: संन्यपतन् सर्वे गन्धर्वा: कौरवै: सह
បន្ទាប់មក គន្ធព្វទាំងអស់ ក៏បានប្រយុទ្ធប្រឆាំងជាមួយ កૌរវៈ ដោយរត់ចូលទៅក្នុងសមរភូមិយ៉ាងរហ័ស។
Verse 21
तदा सुतुमुलं युद्धमभवल्लोमहर्षणम् । ततस्ते मृदवो5भूवन् गन्धर्वा: शरपीडिता:
នៅពេលនោះ សង្គ្រាមដ៏សាហាវខ្លាំងបានកើតឡើង ធ្វើឱ្យរោមឈរព្រឺព្រួច។ បន្ទាប់មក គន្ធព្វទាំងនោះ ដែលត្រូវព្រួញបៀតបៀន ក៏បានស្ងប់ស្ងាត់ចុះ ហើយបាត់បង់ភាពក្លាហានដើមរបស់ខ្លួន។
Verse 22
उच्चक्रुशुश्न कौरव्या गन्धर्वान् प्रेक्ष्य पीडितान् | तत्पश्चात् सारे गन्धर्व संगठित हो कौरवोंके साथ भिड़ गये। उस समय उनमें घमासान युद्ध होने लगा
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ឃើញពួកគន្ធರ್ವត្រូវគេបង្ខំសង្កត់ និងទទួលទុក្ខវេទនា ពួកយោធាកૌរវបានស្រែកហ៊ោឡើងខ្លាំងៗ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចដ៏សាហាវនោះ ការជឿជាក់របស់កૌរវកាន់តែរីកធំ ដោយសារព្រួញរបស់ពួកគេហាក់ដូចជាបានឈ្នះលើស; ខណៈដែលគន្ធર્વទោះជាសត្វទេវកាយ ក៏ហាក់រងការភ្ញាក់ផ្អើលមួយភ្លែត—បើកផ្លូវឲ្យការវាយតបថ្មីដែលមុតមាំជាងមុន។
Verse 23
ततो मायास्त्रमास्थाय युयुधे चित्रमार्गवित् । तयामुहान्त कौरव्यश्रित्रसेनस्थ मायया
បន្ទាប់មក អ្នកដែលជំនាញក្នុងយុទ្ធវិធីអស្ចារ្យ បានយក «មាយាស្ត្រ»—អាវុធនៃមាយា—មកប្រើ ហើយបន្តប្រយុទ្ធ។ ដោយមាយានោះឯង ពួកយោធាកૌរវត្រូវបានបោះចូលក្នុងភាពវង្វេងស្មារតី ខណៈដែលចិត្រាសេនឈរប្រើមាយារបស់ខ្លួន។ ហេតុការណ៍នេះបង្ហាញថា អំណាចដែលប្រើតាមការបោកបញ្ឆោត អាចបំផ្លាញទំនុកចិត្តរបស់អ្នកអួតអាង ហើយការយល់ឃើញត្រូវបានសាកល្បង នៅពេលរូបរាងត្រូវបានបំភាន់។
Verse 24
वे युद्धकी विचित्र पद्धतियोंके ज्ञाता थे। उन्होंने मायामय अस्त्रका आश्रय लेकर युद्ध आरम्भ किया। चित्रसेनकी उस मायासे समस्त कौरवोंपर मोह छा गया ।।
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពួកគេជាអ្នកដឹងច្បាស់អំពីរបៀបប្រយុទ្ធដ៏ចម្លែកនានា។ ពួកគេបានចាប់ផ្តើមសង្គ្រាមដោយពឹងផ្អែកលើអាវុធមាយា។ ក្រោមមាយារបស់ចិត្រាសេន ភាពមោហៈបានគ្របដណ្ដប់លើកૌរវទាំងអស់។ បន្ទាប់មក ឱ ភារតៈ! យោធាម្នាក់ៗក្នុងទ័ពធ្រិតរាស្ត្របានបែរទៅប្រយុទ្ធ តស៊ូប្រឆាំងជាមួយគន្ធರ್ವដប់ៗក្នុងពេលតែមួយ។
Verse 25
ततः: सम्पीड्यमानास्ते बलेन महता तदा । प्राद्रवन्त रणे भीता ये च राजज्जिगीषव:,राजन! तदनन्तर गन्धर्वोकी विशाल सेनासे पीड़ित हो वे सभी योद्धा, जो पहले जीतनेका हौसला रखते थे, भयभीत हो युद्धसे भाग चले
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ពេលត្រូវកម្លាំងដ៏ធំនោះបង្ខំសង្កត់យ៉ាងខ្លាំង ពួកយោធាដែលមុននេះមានចិត្តប្រាថ្នាចង់ឈ្នះស្តេច ក៏ក្លាយជាភ័យខ្លាចក្នុងសមរភូមិ ហើយរត់គេចចេញពីទីលានប្រយុទ្ធ។ ហេតុការណ៍នេះបង្ហាញថា ទំនុកចិត្តដែលគ្រាន់តែចាក់ឫសលើមហិច្ឆតា អាចរលាយបាត់នៅពេលជួបអំណាចលើសលប់ ហើយភាពភ័យអាចបំផ្លាញសេចក្តីតាំងចិត្តបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស។
Verse 26
भज्यमानेष्वनीकेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वश: । कर्णो वैकर्तनो राजं॑स्तस्थौ गिरिरिवाचल:
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ នៅពេលទ័ពធ្រិតរាស្ត្រត្រូវបំបែកខ្ទេចខ្ទីគ្រប់ទិស ករណៈ កូនព្រះអាទិត្យ ដែលគេហៅថា វៃករតនៈ បានឈរដាច់ខាត ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! មិនរអិលរអូស ដូចភ្នំមួយ។ នៅកណ្ដាលភាពរលំរលាយ និងការរត់គេចទូទៅ ការតាំងចិត្តរឹងមាំរបស់គាត់បង្ហាញពីសេចក្តីស្មោះត្រង់ចំពោះសម្ព័ន្ធភាពដែលគាត់បានជ្រើសរើស និងការប្រឈមមុខគ្រោះថ្នាក់ដោយមិនរំញ័រ។
Verse 27
दुर्योधनश्व कर्णश्व शकुनिश्चापि सौबल: । गन्धर्वान् योधयामासु: समरे भृशविक्षता:,दुर्योधन, कर्ण और सुबलपुत्र शकुनि--ये उस समरांगणमें यद्यपि बहुत घायल हो गये थे, तथापि गन्धर्वोसे युद्ध करते रहे
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ទុរយោធនៈ កರ್ಣ និង សកុនិ—កូនប្រុសរបស់ សុបលៈ—ទោះបីរងរបួសធ្ងន់ធ្ងរ ក៏នៅតែបន្តប្រយុទ្ធនឹងពួកគន្ធರ್ವ នៅលើសមរភូមិ ដោយមិនថយក្រោយ។
Verse 28
सर्व एव तु गन्धर्वा: शतशो5थ सहस्रश: । जिघांसमाना: सहिता: कर्णमभ्यद्रवन् रणे,इसपर सभी गन्धर्व एक साथ संगठित हो कर्णको मार डालनेकी इच्छासे सौ-सौ तथा हजार-हजारका दल बाँधकर रणभूमिमें कर्णके ऊपर टूट पड़े
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក ពួកគន្ធರ್ವទាំងអស់—រៀបជាក្រុមរាប់រយ និងរាប់ពាន់—បានរួមកម្លាំងជាមួយគ្នា ដោយមានចិត្តតែមួយគត់ គឺចង់សម្លាប់កರ್ಣ ហើយបានស្ទុះចូលលើគាត់នៅក្នុងសមរភូមិ។
Verse 29
असिश्रि: पट्टिशै: शूलैर्गदाभिश्न महाबला: । सूतपुत्रं जिघांसन्त: समनन््तात् पर्यवाकिरन्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពួកយុទ្ធជនដ៏ខ្លាំងក្លា ទាំងនោះ មានបំណងសម្លាប់កರ್ಣ—កូនប្រុសអ្នកបើករថ—បានព័ទ្ធគាត់ពីគ្រប់ទិស ហើយវាយប្រហារដោយដាវ ព័ទ្ធិឈើចម្បាំង លំពែង និងគុទ្ទ។
Verse 30
अन्येअस्य युगमच्छिन्दन् ध्वजमन्ये न्यपातयन् | ईषामन्ये हयानन्ये सूतमन्ये न््यपातयन्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ខ្លះកាត់ចង្កឹះភ្ជាប់រថរបស់គាត់ ខ្លះវាយទម្លាក់បដា។ ខ្លះបំបែកដំបងរថ និងគ្រឿងភ្ជាប់។ ខ្លះសម្លាប់សេះ ហើយខ្លះទម្លាក់សារថី។ ដូច្នេះ ពួកគេបានបំបាក់រថជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីបន្សាបអំណាចយុទ្ធជន។
Verse 31
अन्ये छत्र॑ वरूथं च बन्धुरं च तथापरे | गन्धर्वा बहुसाहस्रास्तिलशो व्यधमन् रथम्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ខ្លះកាត់ឆ័ត្រ ខ្លះកាត់គម្របការពារ ហើយខ្លះទៀតកាត់ខ្សែចងរថ។ ពួកគន្ធರ್ವមានរាប់ពាន់នាក់ បានកាត់បំបែករថរបស់កರ್ಣជាបន្តបន្ទាប់ ដូចកាត់ជាធូលីល្អិត។
Verse 32
ततो रथादवप्लुत्य सूतपुत्रोडसिचर्म भृत् । विकर्णरथमास्थाय मोक्षायाश्वानचोदयत्
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ បន្ទាប់មក កರ್ಣា កូនអ្នកបើករថ បានលោតចុះពីរថរបស់ខ្លួន ដោយកាន់ដាវ និងខែលនៅក្នុងដៃ ហើយឡើងជិះរថរបស់វិកರ್ಣៈ។ ដើម្បីរក្សាជីវិត គាត់បានបញ្ជាឲ្យសេះរត់យ៉ាងលឿនបំផុត។
Verse 76
ततस्ते खेचरा: सर्वे चित्रसेने न््यवेदयन् । राजन! उस समय दूसरे-दूसरे गन्धर्वोने शान्तिपूर्ण वचनोंद्वारा ही कौरव सैनिकोंको रोका। रोकनेपर भी उन गन्धर्वोकी अवहेलना करके वे समस्त सैनिक उस महान् वनके भीतर प्रविष्ट हो गये। जब राजा दुर्योधनसहित समस्त कौरव वाणीद्वारा मना करनेपर न रुके
បន្ទាប់មក ពួកគន្ធರ್ವាដែលធ្វើដំណើរនៅលើមេឃទាំងអស់ បានរាយការណ៍រឿងនោះទៅកាន់ព្រះរាជាគន្ធર્વ ចិត្រសេន។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! នៅពេលនោះ គន្ធર્વាផ្សេងៗបានព្យាយាមទប់ស្កាត់ទ័ពកೌរវ ដោយពាក្យសម្រួលសន្តិភាពប៉ុណ្ណោះ។ ទោះយ៉ាងណា ដោយមិនគោរពការព្រមានរបស់គន្ធರ್ವា កងទ័ពទាំងមូលបានចូលទៅក្នុងព្រៃធំមហិមា។ ពេលព្រះបាទទុរយោធន និងកૌរវទាំងអស់ មិនឈប់ទោះត្រូវបានហាមឃាត់ដោយពាក្យសំដី ក៏គន្ធರ್ವាដែលហោះហើរនៅលើមេឃទាំងនោះ បាននាំដំណឹងទាំងមូលទៅជូនព្រះរាជាចិត្រសេន។
Verse 86
अनाय>्जछिसतेत्येतांक्षित्रसेनो5त्यमर्षण: | यह सुनकर गन्धर्वराज चित्रसेनको बड़ा अमर्ष हुआ। उन्होंने कौरवोंको लक्ष्य करके समस्त गन्धर्वोको आज्ञा दी, “अरे! इन दुष्टोंका दमन करो”
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពេលបានឮពាក្យថា «គាត់មិនគោរពបញ្ជា» ព្រះរាជាគន្ធર્વ ចិត្រសេន ដែលមិនអត់ឱនចំពោះការប្រមាថ ត្រូវកំហឹងដ៏ខ្លាំងក្លាចាប់យក។ ដោយផ្ដោតទៅលើកૌរវទាំងនោះ ព្រះអង្គបានបញ្ជាពួកគន្ធર્વទាំងអស់ថា៖ «ចូរបង្ក្រាបពួកអាក្រក់ទាំងនេះ!»
Verse 96
प्रगृहीतायुधा: सर्वे धार्तराष्ट्रानभिद्रवन् । भारत! चित्रसेनकी आज्ञा पाते ही सब गन्धर्व अस्त्र-शस्त्र लेकर कौरवोंकी ओर दौड़े
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពេលទទួលបញ្ជារបស់ចិត្រសេន ពួកគន្ធર્વទាំងអស់បានកាន់អាវុធ ហើយរត់ប្រញាប់ទៅវាយប្រហារកូនៗរបស់ធೃತរាស្ត្រ។
Verse 103
प्राद्रवंस्ते दिश: सर्वे धार्तराष्ट्रस्य पश्यत: । गन्धर्वोको अस्त्र-शस्त्र लिये तीव्र वेगसे अपनी ओर आते देख वे सभी कौरव सैनिक दुर्योधनके देखते-देखते चारों ओर भागने लगे
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ខណៈកូនរបស់ធೃತរាស្ត្រកំពុងមើលឃើញ ពួកគេបានរត់គេចខ្លួនទៅគ្រប់ទិស។ ពេលឃើញកងគន្ធರ್ವកាន់អាវុធ និងអាវុធបាញ់ កំពុងរត់មករកពួកគេដោយល្បឿនខ្លាំង ទ័ពកૌរវ—នៅមុខភ្នែកទុរយោធន—បានបែកជួរ ហើយរត់ចេញទៅគ្រប់ទិស។
Verse 123
महता शरवर्षेण राधेय: प्रत्यवारयत् । गन्धर्वोकी उस विशाल सेनाको अपनी ओर आती देख कर्णने भारी बाणवर्षा करके उसे आगे बढ़नेसे रोक दिया
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ពេលឃើញកងទ័ពគន្ធព៌ដ៏ធំកំពុងរុលមករកខ្លួន រាធេយៈ (កರ್ಣ) បានទប់ស្កាត់ការរុលមកនោះ ដោយបាញ់ព្រួញជាភ្លៀងដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។ មុខមាត់កម្លាំងកំពុងវាយប្រហារ គាត់បានឆ្លើយតបដោយការតស៊ូយុទ្ធសាស្ត្រដ៏មានវិន័យ បញ្ឈប់ការរីកចម្រើនរបស់ពួកគេដោយសមត្ថភាពធ្នូដ៏អស្ចារ្យ។
Verse 133
गन्धवज्छितशो भ्यध्नल्लघुत्वात् सूतनन्दन । सूतपुत्र कर्णने अपने हाथोंकी फुर्तीके कारण लोहेके क्षुरप्र, विशिख, भल्ल और वत्सदन्त नामक बाणोंकी वर्षा करके सैकड़ों गन्धर्वोंकी घायल कर दिया
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ «ឱ កូនសារថី! ដោយសារភាពរហ័សរហួន កર્ણ—កូនសារថី—បានវាយប្រហារគន្ធព៌ដល់ថ្នាក់ត្រូវកាត់បាក់ចុះ។ ដោយល្បឿនដៃរបស់ខ្លួន គាត់បានបាញ់ព្រួញក្បាលដែកជាភ្លៀង—ព្រួញមុខមុតដូចកាំបិត, ព្រួញមានចុងស្រួច, ព្រួញក្បាលទូលាយ, និងព្រួញប្រភេទ ‘ធ្មេញកូនគោ’—ធ្វើឲ្យគន្ធព៌រងរបួសរាប់រយនាក់»។
Verse 143
क्षणेन व्यधमत् सर्वा चित्रसेनस्थ वाहिनीम् । गन्धवोके मस्तक काटकर गिराते हुए महारथी कर्णने चित्रसेनकी सारी सेनाको क्षणभरमें छिन्न-भिन्न कर डाला
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ក្នុងមួយភ្លែត កર્ણ—មហារថី—បានបំបែកបាក់បែកកងទ័ពទាំងមូលដែលស្ថិតក្រោមការបញ្ជារបស់ចិត្រសេន។ ដោយការវាយប្រហារដែលធ្វើឲ្យក្បាលធ្លាក់ចុះ គាត់បានបំផ្លាញជួរដេករបស់ពួកគេភ្លាមៗ បង្ហាញអំណាចរហ័ស និងគួរឱ្យខ្លាចរបស់អ្នកយុទ្ធ ដែលអាចការពារ ឬបំផ្លាញ តាមហេតុផលដែលគាត់បម្រើ។
Verse 166
आपतद्धिम्महावेगैश्षित्रसेनस्य सैनिकै: | परम बुद्धिमान सूतपुत्र कर्णके द्वारा ज्यों-ज्यों गन्धर्वोपर मार पड़ने लगी
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ពេលកងទ័ពរហ័សខ្លាំងរបស់ចិត្រសេនរុលចូលមក រាល់ពេលដែល កರ್ಣ—កូនសារថីដ៏ឆ្លាតវៃបំផុត—វាយប្រហារលើគន្ធព៌ម្តងហើយម្តងទៀត ពួកគន្ធព៌ក៏មកដល់កាន់តែច្រើន ប្រមូលផ្តុំគ្នានៅទីនោះជារយៗ ជាពាន់ៗ។ ដូច្នេះ ដោយការមកដល់របស់ទាហានល្បឿនលឿនបំផុតរបស់ចិត្រសេន ក្នុងមួយភ្លែតដីទាំងមូលនៅទីនោះហាក់ដូចពោរពេញដោយគន្ធព៌។
Verse 193
वैकर्तनं परीप्सन्तो गन्धर्वान् समवाकिरन् । उन्होंने कर्णको आगे करके पुनः बड़े वेगसे गन्धर्वोका सामना किया। उनके साथ रथोंका विशाल समूह था। वे रथोंको विचित्र गतियोंसे चलाते हुए कर्णकी रक्षा करने और गन्धर्वोपर बाण बरसाने लगे
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ដើម្បីការពារវៃករតន (កર્ણ) ពួកគេបានបាញ់អាវុធជាច្រើនលើគន្ធព៌។ ដោយដាក់កರ್ಣនៅខាងមុខ ពួកគេបានប្រឈមមុខគន្ធព៌ម្ដងទៀតដោយល្បឿនខ្លាំង; មានក្រុមរថដ៏ធំជាមួយ ពួកគេបើករថជាទម្រង់ចម្រុះ ដើម្បីការពារកર્ણ និងបាញ់ព្រួញជាភ្លៀងលើគន្ធព៌។
Verse 226
उत्पपातासनात् क्रुद्धो वधे तेषां समाहितः । गन्धवोकोी भयभीत देखकर गन्धर्वराज चित्रसेनको बड़ा क्रोध हुआ। वे शत्रुओंके वधका दृढ़ संकल्प लेकर अपने आसनसे उछल पड़े
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយ៖ ពេលឃើញពួកគេភ័យស្លន់ស្លោ ក្សត្រគន្ធព៌វៈ ចិត្រសេនៈ ក៏ផ្ទុះកំហឹងយ៉ាងខ្លាំង។ ដោយផ្តោតចិត្តលើការបំផ្លាញពួកគេ និងសម្រេចចិត្តសម្លាប់សត្រូវ គាត់បានលោតឡើងពីអាសនៈរបស់ខ្លួន ដូចជារួចរាល់សម្រាប់សកម្មភាព។ វគ្គនេះបង្ហាញថា កំហឹងពេលភ្ជាប់ជាមួយការសម្រេចចិត្តរឹងមាំ អាចបម្លែងទៅជាចេតនាហិង្សាបានយ៉ាងឆាប់រហ័ស—ជាការព្រមានផ្លូវធម៌ក្នុងជម្លោះដែលកំពុងរីករាលដាល។
Verse 240
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत घोषयात्रापर्वमें यन्धर्वदुर्योधनसेनासंवादविषयक दो सौ चालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះហើយ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏គួរគោរព នៃវនបರ್ವៈ នៅក្នុងអនុវគ្គ «ឃោសយាត្រា» ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងសន្ទនាអំពីគន្ធព៌វៈ ទុរយោធន និងកងទ័ព បានបញ្ចប់ជំពូកទីពីររយសែសិប។ ការនិទាននេះសម្គាល់ការបិទបញ្ចប់ផ្នែកនេះ និងបង្ហាញការផ្លាស់ប្តូរទៅកាន់អ្វីដែលបន្តទៅមុខ។
Verse 241
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि घोषयात्रापर्वणि कर्णपराभवे एकचत्वारिंशदधिकद्विशततमो<5ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏គួរគោរព នៃវនបರ್ವៈ ក្នុងផ្នែក «ឃោសយាត្រា» (ដំណើរទៅជំរំគោ) ជំពូកទីពីររយសែសិបមួយ បានបញ្ចប់ ដែលមានចំណងជើងថា «ការបរាជ័យរបស់កರ್ಣ»។
Frequently Asked Questions
Whether to accept a royal invitation that could imply political accommodation versus maintaining the binding exile covenant; Yudhiṣṭhira prioritizes vow-integrity over ceremonial participation.
Legitimate authority is measured by procedural dharma—keeping vows, regulated speech, and equitable hospitality—rather than by display alone; restraint becomes a strategic and ethical discipline.
No explicit phalaśruti appears; the chapter functions as narrative-ethical documentation, embedding its lesson through action (vow-keeping, yajña order, and hospitality norms) rather than through a declared reward statement.