Shloka 120
कृतयुगवर्णनम् तथा राजधर्मोपदेशः
Kṛtayuga Description and Instruction on Royal Dharma
गन्धर्वाप्सरसो यक्षानषींश्वैव महीपते । देत्यदानवसड्घांश्व नागांश्न मनुजाधिप
vaiśampāyana uvāca | gandharvāpsaraso yakṣān ṛṣīṃś caiva mahīpate | daityadānavasaṅghāṃś ca nāgāṃś ca manu-jādhipa | pṛthvīpate sādhya-rudrādityān guhyakān pitaro 'pi ca | sarpān nāgān suparṇāṃś ca vasūn aśvinī-kumārakān | gandharvān apsarasaś ca yakṣāṃś caiva mayā dṛṣṭāḥ | daityadānavasaṅghāṃś ca nāgān siṃhikā-sutān api | anyān devāriṇo 'py anye mayā dṛṣṭā narādhipa | asmin loke mayā dṛṣṭaṃ yat kiṃcid sthāvara-jaṅgamam | tat sarvaṃ tasya mahātmanaḥ kukṣau me samadṛśyata | mahārāja ahaṃ pratidinaṃ phalāhāraḥ san carāmi sarva-loke ||
វៃសម្បាយណៈ បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ខ្ញុំបានឃើញពួកគន្ធರ್ವ និងអប្សរា ពួកយក្ខ និងឥសី; ក្រុមដៃត្យ និងដានវ; ហើយពួកនាគផងដែរ ឱ ព្រះអធិរាជនៃមនុស្ស។ ឱ ព្រះអធិរាជនៃផែនដី! ខ្ញុំក៏បានឃើញសាធ្យ រុទ្រ អាទិត្យ គុហ្យក ពិត្រ; ពស់ និងនាគ សុប័ណ៌ វសុ និងអស្វិនីទ្វ័យ; គន្ធರ್ವ អប្សរា យក្ខ និងអ្នកដទៃជាច្រើន។ ខ្ញុំបានឃើញសមាគមនៃដៃត្យ និងដានវ ពួកនាគ និងកូនប្រុសរបស់សിംហិកា (ដូចជា រាហុ) និងសត្រូវនៃទេវតាផ្សេងៗ។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! អ្វីៗទាំងអស់—ទាំងអចល និងចល—ដែលខ្ញុំធ្លាប់ឃើញក្នុងលោកនេះ សុទ្ធតែបង្ហាញខ្លួនដល់ខ្ញុំក្នុងពោះនៃមហាត្មានោះ។ ហើយ ឱ ព្រះមហាក្សត្រដ៏អស្ចារ្យ! ខ្ញុំរស់ដោយបរិភោគផ្លែឈើរៀងរាល់ថ្ងៃ ហើយដើរវង្វេងទៅទូទាំងលោកនេះ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes the vastness and interconnection of creation: all classes of beings—divine, human-adjacent, and demonic—are encompassed within a higher reality, symbolized by the vision of the entire world appearing within the great-souled being’s belly. It also highlights disciplined living (subsisting on fruits) and continual wandering as an ascetic mode aligned with restraint and observation.
Vaiśampāyana reports a marvel-filled experience to a king: he has seen numerous orders of beings (gods, spirits, sages, demons, serpent-races, and celestial groups). He then states that everything he had seen in the world—moving and unmoving—appeared within the belly of a certain mahātman, and he describes his own daily practice of fruit-eating and roaming through the world.