Shloka 6
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
वायोरनियमस्पर्शों वादस्थानं स्वतन्त्रता । बलं शैघ्र्यं च मोक्ष च कर्म चेष्टा55त्मता भव:
bhīṣma uvāca | vāyor aniyata-sparśo vāg-adhisthānaṃ svatantratā | balaṃ śaighryaṃ ca mokṣaś ca karma ceṣṭātmatā bhavaḥ | aniyata-sparśaḥ vāk-indriyasya sthitiḥ calana-phirana-ādīnāṃ svatantratā balaṃ śīghra-gamitā mala-mūtra-ādīnāṃ śarīrāt bahiḥ niṣkāsanaṃ utkṣepaṇa-ādi karma kriyā-śaktiḥ prāṇaḥ janma-mṛtyū ca—ete sarve vāyoḥ guṇāḥ |
ភីṣ្មៈ មានព្រះបន្ទូលថា៖ គុណនៃ វាយុ (ខ្យល់ជីវិត) មានដូចនេះ—ការប៉ះរបស់វាមិនជាប់ទីកន្លែងណាមួយ; វាជាទីតាំង និងជាគាំទ្រនៃវាចា (សមត្ថភាពនិយាយ); វាផ្តល់សេរីភាពក្នុងការធ្វើចលនា; វាផ្តល់កម្លាំង និងល្បឿន; វាអនុញ្ញាតឲ្យបញ្ចេញកាកសំណល់ចេញពីរាងកាយ; វាជំរុញសកម្មភាពដូចជា លើក និងបោះ; វាជាគោលការណ៍នៃសកម្មភាព និងជាព្រលឹងដង្ហើម; ហើយវាពាក់ព័ន្ធនឹងកំណើត និងមរណភាព។ ដោយយល់អំពីមុខងារនៃខ្យល់ជីវិតនេះ មនុស្សឃើញថាជីវិតមានរាងកាយត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងដូចម្តេច ហើយការបណ្តុះវិន័យលើកម្លាំងខាងក្នុង ក្លាយជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងការប្រព្រឹត្តត្រឹមត្រូវ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse enumerates the functional ‘qualities’ of the vital wind (vāyu/prāṇa) that sustain embodied life—speech, movement, strength, swift activity, excretion, and the general power of action—showing that life and bodily agency depend on regulated inner forces; hence discipline and understanding of these forces support ethical self-control.
In Bhishma’s instruction during the Śānti Parva, he explains to the listener the constituents and operations within the body from an adhyātmika (inner, philosophical-physiological) perspective, here focusing specifically on the functions attributed to vāyu as a key sustaining principle.