Shloka 7
Bhūta-guṇa-saṃkhyāna
Enumeration of the Properties of the Elements and Cognitive Faculties
कदाचिल्लभते प्रीतिं कदाचिदपि शोचति । न सुखेन न दुःखेन कदाचिदिह युज्यते
kadācillabhate prītiṁ kadācid api śocati | na sukhena na duḥkhena kadācid iha yujyate |
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ ពេលខ្លះ វាទទួលបានសេចក្តីស្រឡាញ់ និងសេចក្តីរីករាយ; ពេលខ្លះ វាលង់ចូលក្នុងទុក្ខសោក។ ហើយពេលខ្លះ នៅក្នុងលោកនេះ វាមិនភ្ជាប់នឹងសុខក៏មិនភ្ជាប់នឹងទុក្ខដែរ—នៅក្នុងភាពងងឹតស្រអាប់។ ខគម្ពីរនេះបង្ហាញពីការផ្លាស់ប្តូរសភាពចិត្តតាម សត្តវៈ រាជសៈ តាមសៈ ហើយអំពាវនាវឲ្យមានការយល់ដឹង មិនឲ្យច្រឡំយកសភាពឆ្លងកាត់ទាំងនេះជាខ្លួនឯង។
व्यास उवाच
Educational Q&A
The mind (or inner disposition) does not remain fixed: it alternates between joy/affection, grief, and a third condition where neither pleasure nor pain is felt due to dullness or delusion. Recognizing these as guṇa-driven fluctuations supports ethical steadiness and non-identification with transient moods.
In Śānti Parva’s instruction-oriented setting, Vyāsa delivers a reflective teaching: he describes how inner experience shifts across different qualities (sattva, rajas, tamas), framing emotional change as a natural pattern to be understood and transcended through discernment.