Shloka 10
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
अतः सब प्रकारके संकल्पोंका नाश करके चित्तको सूक्ष्म बुद्धिमें लीन करे। इस प्रकार बुद्धिमें चित्तका लय करके वह कालपर विजय पा जाता है ।।
cittaprasādena yatir jahātīha śubhāśubham | prasannātmā ātmani sthitvā sukham atyantam aśnute || rūpaṃ cakṣur vipākaś ca tridhā jyotir vidhīyate | raso 'tha rasanā sneho guṇās tv ete trayo 'mbhasaḥ ||
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ ដោយភាពថ្លាស្អាត និងសេចក្តីស្ងប់របស់ចិត្ត អស្ចារ្យសមណៈដែលខិតខំប្រឹងប្រែង បោះបង់នៅក្នុងលោកនេះទាំង “ល្អ” និង “អាក្រក់” ដែលចងក្រងជាគូប្រឆាំង។ ដោយស្ថិតនៅក្នុងអាត្មា ជាមួយចិត្តស្ងប់ស្ងាត់ គាត់ទទួលរីករាយនូវសុខដ៏ខ្ពស់បំផុត មិនអាចលើសបាន។ រូបរាង ភ្នែក និងអគ្គិភាគនៃការរំលាយអាហារ ជាបីការបង្ហាញនៃគោលការណ៍ភ្លើង; រសជាតិ អណ្តាត និងភាពរលោង/ជាតិខ្លាញ់ក្នុងរាងកាយ ជាបីការបង្ហាញនៃគោលការណ៍ទឹក—ដូច្នេះបណ្ឌិតយល់ដឹងអំពីធាតុ ហើយរួចផុតពីការចងភ្ជាប់នឹងមុខងារអារម្មណ៍។
व्यास उवाच
Educational Q&A
Purity and serenity of mind (citta-prasāda) enables the seeker to transcend attachment to merit and demerit as binding dualities, remain established in the Self, and experience the highest happiness; sensory functions are understood as elemental operations (fire/light and water), reducing identification and craving.
In Vyāsa’s instruction within Śānti Parva’s liberation-oriented discourse, the focus shifts from external action to inner discipline: the ascetic refines the mind, relinquishes evaluative clinging to ‘good/bad’ outcomes, and contemplates how perception and bodily processes arise from elemental principles.