Shloka 743
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
कि कत्थसे मां कि च त्वं कालेन निरपत्रप: । इन्द्र! हम कैसे हैं
kiṁ katthase māṁ kiṁ ca tvaṁ kālena nirapatrapaḥ | indra! vayaṁ kīdṛśāḥ sma iti tvam eva suṣṭhu jānāsi | vāsava! ahaṁ tvāṁ bhṛśaṁ jānāmi; tathāpi tvaṁ lajjāṁ tilāñjaliṁ dattvā mama purato vṛthā ātmaślāghāṁ kim iti karoṣi | vastutaḥ kāla eva etat sarvaṁ kārayati |
ភីស្មៈ «ហេតុអ្វីបានជាអ្នកអួតអាងចំពោះខ្ញុំ? ហេតុអ្វីបានជាអ្នក—គ្មានអៀនខ្មាសក្រោមការបង្ខំរបស់កាល—និយាយដូច្នេះ? ឱ ឥន្ទ្រៈ អ្នកដឹងច្បាស់ថាយើងជាមនុស្សប្រភេទណា។ ឱ វាសវៈ ខ្ញុំក៏ស្គាល់អ្នកយ៉ាងល្អដែរ; ទោះយ៉ាងណា អ្នកបោះចោលភាពខ្មាស់អៀន ហើយអួតខ្លួនឥតប្រយោជន៍នៅមុខខ្ញុំ។ តាមពិត កាលតែប៉ុណ្ណោះជាអ្នកធ្វើឲ្យរឿងទាំងនេះកើតឡើង»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Pride and self-glorification are ethically hollow; one should retain modesty and recognize that outcomes are often driven by Kāla (Time/fate), not merely personal prowess.
Bhishma rebukes Indra for boasting. He reminds Indra that both know each other’s true nature and that Indra’s shameless self-praise is pointless, because the larger force of Time is what is bringing events to pass.