Shloka 23
पाण्डवानां वनप्रस्थानवर्णनम् / The Pāṇḍavas’ Departure for the Forest
Vidura’s Report and Portents
तं वै शब्दं विदुरस्तत्त्ववेदी शुश्राव घोरं सुबलात्मजा च | भीष्मो द्रोणो गौतमश्नापि विद्वान् स्वस्ति स्वस्तीत्यपि चैवाहुरुच्चै:
taṃ vai śabdaṃ viduras tattvavedī śuśrāva ghoraṃ subalātmajā ca | bhīṣmo droṇo gautamaś cāpi vidvān svasti svastīty api caivāhuruccaiḥ ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ វិទុរៈ អ្នកដឹងសច្ចធម៌ បានឮសំឡេងដ៏គួរឱ្យភ័យខ្លាចនោះ ហើយក៏ដូចគ្នា កាន្ធារី កូនស្រីសុបលៈ ក៏បានឮដែរ។ ភីស្មៈ ដ្រូណៈ និងគ្រូក្រឹបៈ អ្នកប្រាជ្ញជំនាន់គោតមៈ ក៏បានឮសំឡេងអមង្គលនោះ។ បន្ទាប់មក ពួកគេទាំងអស់បានស្រែកខ្លាំងៗថា «ស្វស្តិ! ស្វស្តិ!» ដើម្បីអំពាវនាវសេចក្តីសុខសាន្ត បំបាត់អពមង្គល។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a dharmic reflex in the face of ominous signs: wise elders recognize inauspicious portents and respond with protective, auspicious speech (“svasti”), reflecting the ethical duty to safeguard the community and restrain fear through sanctioned ritual utterance.
A frightening, inauspicious sound is heard in the Kuru setting. Vidura and Gāndhārī, along with Bhīṣma, Droṇa, and Kṛpa, perceive it as a bad omen and collectively utter “svasti, svasti” aloud to avert harm.