Adhyaya 53
अक्षदेवन-प्रवर्तनम् | Commencement of the Dice Game
Upa-parva: Dyūta-Āhvāna (Dice-Invitation) Episode
Chapter 53.0 is a tightly structured dialogue that transitions from invitation to enacted contest. Śakuni announces the assembly is prepared and urges Yudhiṣṭhira to begin play, implying timeliness and readiness as justifications. Yudhiṣṭhira responds with an ethical critique: gambling is framed as sinful deception (nikṛti), lacking kṣātra valor and stable nīti; he warns against victory achieved by cruel or crooked means. Śakuni counters by redefining competence in dice as knowledge of procedure and calculation, normalizing endurance of the game’s processes. Yudhiṣṭhira cites ascetic authority (Asita Devala) to argue that righteous victory belongs to straightforward combat rather than trick-based play, and he emphasizes non-deceptive conduct as a satpuruṣa-vrata. Despite this, he accepts participation due to a vow not to withdraw when challenged and attributes events to overpowering destiny (diṣṭa/vidhi). Duryodhana declares himself the provider of wealth and jewels for the wagering while appointing Śakuni as his agent-player. The narrative frame (Vaiśaṃpāyana) then depicts the court’s convening—Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, Vidura, and other kings—followed by the first wager of ornaments and Śakuni’s immediate declaration of Yudhiṣṭhira’s loss, establishing the chapter’s theme: ethical warning voiced, procedure activated, and institutional witnessing enabling escalation.
Chapter Arc: दुर्योधन धृतराष्ट्र के सम्मुख युधिष्ठिर के राजसूय-अभिषेक का वैभव गिनाने लगता है—कौन-कौन सत्यसंध, महाव्रती, यशस्वी राजा उनके चरणों में उपस्थित थे। → वह एक-एक कर उपहारों और सेवाओं का वर्णन करता है: असंख्य गौएँ, स्वर्ण-विभूषित रथ, श्वेत काम्बोज अश्व, दक्षिणात्य वस्त्र-आभूषण, मगध की सामग्री, गजेन्द्र, जल-कलश, और विविध प्रदेशों की राजकीय भेंटें—यह सब सुनाते-सुनाते उसका स्वर प्रशंसा से जलन में बदलता जाता है। → वैभव की सूची अचानक विषाद-घोष में फट पड़ती है: ‘यह युग मानो अन्धे विधाता से बँधा है—कनीयान बढ़ते हैं, ज्येष्ठ घटते हैं’; युधिष्ठिर की उन्नति देखकर वह स्वयं को कृश, विवर्ण और शोकाकुल बताता है। → धृतराष्ट्र के सामने दुर्योधन का ‘अभिषेक-वर्णन’ वस्तुतः ‘संताप-वर्णन’ बन जाता है—युधिष्ठिर की समृद्धि को वह अपने अपमान और हानि के रूप में अनुभव करता है, और यही भाव आगे की नीति-चालों का बीज बनता है। → दुर्योधन का यह संताप अब किस उपाय में बदलेगा—क्या वह इसे सहन करेगा या छल-प्रपंच का मार्ग चुनेगा?
Shlokas
Verse 1
मिस अल ह्यु हि त्रिपज्चाशत्तमो<ध्याय: दुर्योधनद्वारा युधिष्ठिरके अभिषेकका वर्णन दुर्योधन उवाच आयंस्तु ये वै राजान: सत्यसंधा महाव्रता: । पर्याप्तविद्या वक्तारो वेदोक्तावभूथप्लुता:
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «ព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយដែលបានមកទីនេះ ស្ថិតស្ថេរនៅក្នុងសច្ចៈ និងមាំមួនក្នុងវ្រតដ៏ធំរបស់ខ្លួន មានវិជ្ជាចំណេះដឹងគ្រប់គ្រាន់ ជាអ្នកនិយាយឆ្លាតវៃ ហើយជ្រាបច្បាស់នូវពាក្យវេទ និងពិធីបូជាដែលវេទបានបញ្ជាក់»។
Verse 2
धृतिमन्तो दह्वीनिषेवा धर्मात्मानो यशस्विन: । मूर्धाभिषिक्तास्ते चैनं राजान: पर्युपासते
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «ពួកគេមានចិត្តអត់ធ្មត់ បម្រើភ្លើងបូជាដោយស្មោះត្រង់ មានធម៌ជាគ្រឹះ និងមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ; ព្រះមហាក្សត្រទាំងនោះដែលបានទទួលអភិសេករាជាភិសេក ក៏មកអង្គុយបម្រើព្រះមហាក្សត្រនេះ ហើយរង់ចាំបម្រើដោយការគោរព»។
Verse 3
दक्षिणार्थ समानीता राजभि: कांस्यदोहना: । आरण्या बहुसाहस्रा अपश्यंस्तत्र तत्र गा:
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «ដើម្បីជាដក្ខិណា (សួយសារអំណោយ) ព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយបាននាំមកនូវគោដែលបញ្ចេញទឹកដោះចូលក្នុងភាជន៍សំរិទ្ធ។ ប៉ុន្តែខ្ញុំឃើញនៅទីនេះទីនោះ មានគោព្រៃរស់នៅព្រៃជាច្រើនពាន់ក្បាល»។
Verse 4
दुर्योधन बोला--पिताजी! जो राजा आर्य
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «ព្រះបិតា! ព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយ—មានចរិតអរិយៈ សច្ចាប្រតិជ្ញា ធ្វើតបស្យាធំ ជាអ្នកប្រាជ្ញ និងវាគ្មិន បានបញ្ចប់យញ្ញវេដ និងបានងូតអវភ្រឹថ (avabhṛtha) ចុងក្រោយ—មានស្ថេរភាព អៀនខ្មាស ធម៌ជាតិ មានកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងបានអភិសេកត្រឹមត្រូវ—ទាំងអស់នោះកំពុងគោរពបូជាធម្មរាជ យុធិષ્ઠិរ។ ខ្ញុំបានឃើញគោដែលព្រះមហាក្សត្រនាំមកដើម្បីជាដក្ខិណា ស្ថិតរាយប៉ាយទីនេះទីនោះ; ភាជន៍ទឹកដោះរបស់វាជាសំរិទ្ធ; វាចិញ្ចឹមស្មៅដោយសេរីក្នុងព្រៃ ហើយមានចំនួនជាច្រើនពាន់ក្បាល។ ហើយថ្ងៃនេះ ឱ ភារតៈ ពួកគេផ្ទាល់ ដោយចិត្តស្ងប់ សម្របសម្រួលដោយកិត្តិយស បានខិតខំសម្រាប់អភិសេករបស់យុធិષ્ઠិរ ដោយលើកយកភាជន៍តូចធំគ្រប់ប្រភេទមក។ ព្រះមហាក្សត្របាហ្លីកាបាននាំរថមួយតុបតែងដោយមាស ហើយសុទក្ខិណាបានចងសេះសពីប្រទេសកាម្ពោជទៅនឹងរថនោះ»។
Verse 5
बाह्लीको रथमाहार्षीज्जाम्बूनदविभूषितम् । सुदक्षिणस्तु युयुजे श्वेतैः काम्बोजजै्हयै:
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «ព្រះមហាក្សត្របាហ្លីកាបាននាំរថមួយតុបតែងដោយមាសជាំបូនដ (Jāmbūnada); ហើយសុទក្ខិណាបានចងសេះសពីដែនកាម្ពោជទៅនឹងរថនោះ»។
Verse 6
सुनीथ:ः प्रीतिमांश्वैव हानुकर्ष महाबल: । ध्वजं चेदिपतिश्वैवमहार्षीत् स्वयमुद्यतम्
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «សុនីថៈ អ្នកមានកម្លាំងធំ និងពេញដោយមេត្តា បានដាក់ហានុកර්ષ (hānukarṣa) ដោយរីករាយទៅលើរថនោះ។ ហើយព្រះមហាក្សត្រចេទីបានលើកទង់ជ័យ ដោយខ្លួនឯង ដាក់តាំងឡើងរួចរាល់»។
Verse 7
दाक्षिणात्य: संनहनं स्रगुष्णीषे च मागध: । वसुदानो महेष्वासो गजेन्द्रं षष्टिहायनम्
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «ព្រះមហាក្សត្រពីដែនខាងត្បូងបានប្រគេនសម្ភារៈសម្រាប់ចងសេះ (សណ្នហនំ); ព្រះមហាក្សត្រមគធបានថ្វាយកម្រងផ្កា និងក្បាលពាក់ (ឧṣṇīṣa)។ អ្នកធ្នូធំ វសុដាន បាននាំមកនូវដំរីជើងឯកមួយ អាយុហុកសិបឆ្នាំ»។
Verse 8
मत्स्यस्त्वक्षान् हेमनद्धानेकलव्य उपानहौ । आव्न्त्यस्त्वभिषेकार्थमापो बहुविधास्तथा
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ព្រះមហាក្សត្រមត្ស្យា បាននាំមកនូវគ្រាប់ល្បែងចាក់ (អក្ស) ដែលចងបំពាក់មាស។ ឯកលវ្យៈបានដាក់ស្បែកជើងនៅជិតជើងរបស់ខ្ញុំ។ ហើយព្រះមហាក្សត្រអវន្តី បានប្រមូលទឹកជាច្រើនប្រភេទសម្រាប់ពិធីអភិសេក»។ ក្នុងបរិបទ នៃអំណោយទាំងនេះ គឺជាសញ្ញាសាធារណៈនៃការគោរព និងការចូលសម្ព័ន្ធ បង្ហាញថាអំណាចរាជ្យត្រូវបានរឹតបន្តឹងដោយអំណោយ និងការគាំទ្រពិធីការ—ជាទិដ្ឋភាពពោរពេញដោយកិត្តិយស ការប្រកួតប្រជែង និងការចុះចូលនយោបាយ។
Verse 9
चेकितान उपासड्ले धनु: काश्य उपाहरत् । असिं च सुत्सरुं शल्य: शैक्यं काउ्चनभूषणम्
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ចេកិតានៈបានចូលមកមុខ ហើយថ្វាយធ្នូ។ ព្រះមហាក្សត្រកាសីក៏បានថ្វាយធ្នូដូចគ្នា។ ចំណែកឯសាល្យៈ បានប្រគល់ដាវដែលមានដងល្អឥតខ្ចោះ ព្រមទាំងភាជន៍មាសតុបតែង ដែលដាក់លើថាស»។ ក្នុងបរិបទនៃរឿង អំណោយទាំងនេះជាសញ្ញាសាធារណៈនៃសម្ព័ន្ធ និងកិត្តិយស បង្ហាញថាព្រះមហាក្សត្រចងខ្លួនគ្នាដោយអំណោយ និងការគាំទ្រពិធីការ មុនពេលជម្លោះធំកើតឡើង។
Verse 10
अभ्यषिज्चत् ततो धौम्यो व्यासश्न सुमहातपा: । नारदं च पुरस्कृत्य देवलं चासितं मुनिम्,तदनन्तर धौम्य तथा महातपस्वी व्यासने देवर्षि नारद, देवल और असित मुनिको आगे करके युधिष्ठिरका अभिषेक किया
បន្ទាប់មក ធោម្យៈ និងវ្យាសៈ អ្នកបួសធំមានតបៈខ្លាំង បានធ្វើពិធីអភិសេក។ ដោយដាក់ទេវឫសី នារទៈ ឲ្យនៅមុខជាមុន—ព្រមទាំងទេវលៈ និងមុនី អសិតៈ—ពួកគេបានចាប់ផ្តើមលាបប្រេងអភិសេកដល់យុធិષ્ઠិរៈ។ ឈុតឆាកនេះបញ្ជាក់ថា អំណាចរាជ្យត្រូវបានដាក់មូលដ្ឋានជាសាធារណៈលើការអនុម័តរបស់វេដៈ-តបស និងសក្ខីភាពរបស់ឥសីដ៏គោរព មិនមែនលើកម្លាំង ឬមហិច្ឆតាប៉ុណ្ណោះទេ។
Verse 11
परशुरामजीके साथ वेदके पारंगत दूसरे विद्वान् महर्षियोंने बड़ी प्रसन्नताके साथ राजा युधिष्ठिरका अभिषेक किया
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ជាមួយបរហ្សុរាមៈ មហាឥសីដ៏ចេះវេដៈ និងបណ្ឌិតធំៗផ្សេងទៀត បានធ្វើពិធីអភិសេកដល់ព្រះបាទយុធិષ્ઠិរៈដោយចិត្តរីករាយ»។ ឈុតឆាកនេះបង្ហាញថា អំណាចរាជ្យត្រូវបានអះអាងជាសាធារណៈតាមរយៈចំណេះដឹងសក្ការៈ និងការអនុម័តពិធីការ ដោយបង្ហាញរាជ្យរបស់យុធិષ્ઠិរៈថា មានការអនុម័តដោយធម៌ និងវណ្ណៈវិញ្ញាណជាន់ខ្ពស់។
Verse 12
अभिमजममुर्महात्मानो मन्त्रवद् भूरिदक्षिणम् । महेन्द्रमिव देवेन्द्र दिवि सप्तर्षयो यथा
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «មហាត្មាឥសីទាំងនោះ ដូចជាកំពុងធ្វើពិធីដោយមន្ត និងទានដ៏ច្រើន បានបម្រើនៅជិតព្រះអង្គ—ដូចជាសប្តឫសីទាំងប្រាំពីរ នៅស្ថានសួគ៌ បម្រើមហេន្ទ្រ (ឥន្ទ្រ) ព្រះអម្ចាស់នៃទេវតា»។
Verse 13
प्रीतिमन्त उपातिष्न्नभिषेकं महर्षय: । जामदग्न्येन सहितास्तथान्ये वेदपारगा:,जैसे स्वर्गमें देवराज इन्द्रके पास सप्तर्षि पधारते हैं, उसी प्रकार पर्याप्त दक्षिणा देनेवाले महाराज युधिष्ठिरके पास बहुत-से महात्मा मन्त्रोच्चारण करते हुए पधारे थे ।।
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ព្រះឥសីមហានុភាពជាច្រើន មកដល់ដោយចិត្តស្រឡាញ់ ដើម្បីចូលរួមពិធីអភិសេករបស់យុធិષ્ઠិរ ដោយមានជាមដគ្ន្យ (បារាសុរាម) និងអ្នកចេះវេទដទៃទៀតជាអ្នកដឹកនាំ ព្រមទាំងសូត្រមន្ត—ដូចជាសប្តឥសីចូលទៅជិតឥន្ទ្រៈនៅសួគ៌។ នៅក្នុងពិធីនោះ សាត្យគី អ្នកក្លាហានពិត បានកាន់ឆ័ត្ររាជ្យលើព្រះអង្គ ខណៈដែលធនញ្ជយ (អរជុន) និងភីមសេន បណ្ឌវៈ បានឈរបក់ព្រះអង្គដោយព្យជន។»
Verse 14
सत्यपराक्रमी सात्यकिने युधिष्ठिरके लिये छत्र धारण किया तथा अर्जुन और भीमसेनने व्यजन डुलाये ।। चामरे चापि शुद्धे द्वे यमौ जगृहतुस्तथा । उपागृह्नाद् यमिन्द्राय पुराकल्पे प्रजापति:
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «បងប្អូនភ្លោះទាំងពីរ ក៏បានយកចាមរ (កន្ទុយយ៉ាក់) ស្អាតបរិសុទ្ធពីរដងឡើងកាន់ដៃដែរ។ គេនិយាយថា នៅសម័យបុរាណ ព្រះប្រជាបតិខ្លួនឯង ក៏ធ្លាប់កាន់ចាមរដូច្នេះ ដើម្បីបម្រើឥន្ទ្រៈ។» ការពិពណ៌នានេះចង់បង្ហាញថា ការបម្រើរាជ្យចំពោះយុធិષ્ઠិរ ត្រូវបានលើកឡើងដល់កម្រិតកិត្តិយសខ្ពស់បំផុត ដោយប្រៀបធៀបនឹងគំរូទេវតា—ហើយដូច្នេះ ក៏បង្ហាញភាពតានតឹងនៃធម៌៖ ការគោរពខាងក្រៅ និងភាពរុងរឿងក្នុងរាជសភា បាំងបិទការប្រកួតប្រជែងក្នុងចិត្ត និងជម្លោះដែលកំពុងខិតជិតមក។
Verse 15
तमस्मै शड्खमाहार्षीद् वारुणं कलशोदधि: । शैक्यं निष्कसहस्रेण सुकृतं विश्वकर्मणा
សមុទ្រ—ជាឃ្លាំងទឹកកើតពីវរុណៈ—បាននាំមកជូនព្រះអង្គនូវស័ង្ខមួយ។ វាជាស័ង្ខដ៏រុងរឿង ធ្វើឡើងយ៉ាងល្អឥតខ្ចោះដោយវិશ્વកರ್ಮា ហើយមានតម្លៃស្មើនឹងនិស្កៈមួយពាន់។ ក្នុងការរៀបរាប់របស់ទុរយោធនៈ អំណោយនេះបង្ហាញថា វត្ថុអស្ចារ្យ និងសិប្បកម្មទេវតា អាចត្រូវបានប្រមូលមកប្រើ ដើម្បីលើកតម្កើងកិត្តិយសរាជ្យ និងអំណាចលោកិយ។
Verse 16
तेनाभिषिक्त: कृष्णेन तत्र मे कश्मलो5भवत् | तथा नकुल और सहदेवने दो विशुद्ध चँवर हाथमें ले लिये। पूर्वकालमें प्रजापतिने इन्द्रके लिये जिस शंखको धारण किया था
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ពេលក្រឹෂ್ಣបានធ្វើអភិសេកព្រះអង្គនៅទីនោះ ក្តីទុក្ខសង្កត់សង្កិនបានចាប់យកខ្ញុំ។ បន្ទាប់មក នកុល និងសហទេវ បានកាន់ចាមរ (កន្ទុយយ៉ាក់) ស្អាតបរិសុទ្ធទាំងពីរ។ ស័ង្ខដដែល ដែលព្រះប្រជាបតិធ្លាប់កាន់សម្រាប់ឥន្ទ្រៈ—ស័ង្ខរបស់វរុណៈ—សមុទ្របានប្រគេនដល់យុធិષ્ઠិរ។ ព្រះក្រឹෂ್ಣយកទឹកសមុទ្រដែលរក្សាទុកក្នុងភាជនមាស ដែលវិશ્વកর্মាបានបង្កើតដោយមាសមួយពាន់កាក់ បំពេញចូលក្នុងស័ង្ខ ហើយធ្វើពិធីអភិសេកយុធិષ્ઠិរ។ នៅពេលនោះ ខ្ញុំសន្លប់នៅទីនោះភ្លាមៗ។»
Verse 17
पिताजी! लोग जल लानेके लिये पूर्वसे पश्चिम समुद्रतक जाते हैं, दक्षिण समुद्रकी भी यात्रा करते हैं ।।
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ឪពុកអើយ! មនុស្សទៅយកទឹក ដោយធ្វើដំណើរពីខាងកើតទៅដល់សមុទ្រខាងលិច ហើយក៏ធ្វើដំណើរទៅសមុទ្រខាងត្បូងដែរ។ តែទៅដល់សមុទ្រខាងជើង គ្មាននរណាទៅទេ លើកលែងតែបក្សី—ប៉ុន្តែអរជុនបានទៅដល់ទីនោះផង។ នៅពេលអភិសេក ស័ង្ខមង្គលរាប់រយ ត្រូវបានផ្លុំរួមគ្នាដោយសម្លេងខ្លាំង ធ្វើឲ្យរោមខ្ញុំឈរឡើង។ ហើយស្តេចទាំងឡាយដែលគ្មានពន្លឺកិត្តិយសពិត បានដួលសន្លប់ដោយភ័យ។»
Verse 18
प्राणदन्त समाध्मातास्ततो रोमाणि मे5हषन् । प्रापतन् भूमिपालाश्न ये तु हीना: स्वतेजसा
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «បន្ទាប់មក ពេលស័ង្ខត្រូវបានផ្លុំដោយកម្លាំងពេញលេញ សក់លើរាងកាយខ្ញុំក៏ឈរឡើង។ ហើយព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយដែលខ្វះពន្លឺអំណាច និងសេចក្តីក្លាហានរបស់ខ្លួន បានដួលសន្លប់ទៅលើដី ដោយភ័យខ្លាច»។
Verse 19
धृष्टद्युम्न: पाण्डवाश्व॒ सात्यकि: केशवोडष्टम: । सत्त्वस्था वीर्यसम्पन्ना हाुन्योन्यप्रियदर्शना:
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ធ្រិଷ្ដទ្យុម្នៈ បណ្ឌវទាំងប្រាំ សាត្យគី ហើយទីប្រាំបីគឺ កេសវៈ (ព្រះក្រឹષ્ણ) — មានតែពួកគេប៉ុណ្ណោះដែលឈរមាំមួន ដោយសេចក្តីក្លាហានមិនរអាក់រអួល។ ពួកគេទាំងអស់សម្បូរដោយវីរភាព ហើយមើលគ្នាទៅវិញទៅមកដោយសេចក្តីស្រឡាញ់ និងមេត្តាករុណា»។
Verse 20
विसंज्ञान् भूमिपान् दृष्टवा मां च ते प्राहसंस्तदा । ततः प्रह्ृष्टो बीभत्सु: प्रादाद्धेमविषाणिनाम्
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ពេលពួកគេឃើញខ្ញុំ និងព្រះមហាក្សត្រផ្សេងៗដេកសន្លប់លើដី ពួកគេបានសើចខ្លាំងៗនៅពេលនោះ។ បន្ទាប់មក អរជុន ដែលគេហៅថា បីភត្សុ បានរីករាយ ហើយចែកគោឈ្មោលប្រាំរយក្បាល ដែលស្នែងបានបំពាក់មាស ទៅដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ជាន់ខ្ពស់ៗ»។
Verse 21
शतान्यनडुहां पज्च द्विजमुख्येषु भारत । न रन्तिदेवो नाभागो यौवनाश्वो मनुर्न च
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «ឱ ភារតៈ! គោឈ្មោលប្រាំរយក្បាលត្រូវបានចែកជូនដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ជាន់ខ្ពស់ៗ។ មិនថា រន្តិទេវៈ ឬ នាភាគៈ ឬ យៅវនាស្វៈ ឬសូម្បីតែ មនុ ក៏មិនមានសម្បត្តិអធិរាជដ៏ធំធេងដូចព្រះបាទ យុធិષ્ઠិរ នៅថ្ងៃនេះឡើយ»។
Verse 22
न च राजा पृथुर्वैन्यो न चाप्पासीद् भगीरथ: । ययातिर्नहुषो वापि यथा राजा युधिष्ठिर:
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «មិនថា ព្រះបាទ ព្រឹថុ ព្រះរាជបុត្ររបស់ វេនៈ ឬ ភគីរថៈ ឬសូម្បីតែ យយាតិ និង នហុសៈ ក៏មិនធ្លាប់មានអធិរាជ្យ និងពន្លឺសិរីរុងរឿង ដូចព្រះបាទ យុធិષ્ઠិរ នៅថ្ងៃនេះឡើយ»។
Verse 23
यथातिमात्र कौन्तेय: श्रिया परमया युतः । राजसूयमवाप्यैवं हरिश्नन्द्र इव प्रभु:
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «ដូច្នេះហើយ ឱ កូនកុន្តី យុធិષ્ઠិរ—ក្រោយបានទទួលរាជសូយយញ្ញ—បានពោរពេញដោយសិរីរាជ្យដ៏អស្ចារ្យលើសលប់។ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មហិទ្ធិឥទ្ធិរូបនោះឥឡូវភ្លឺរលោងដូចព្រះបាទហរិឝ្ចន្រ្ទ»។
Verse 24
एतां दृष्टवा श्रियं पार्थे हरिश्वन्द्रे यथा विभो । कथं तु जीवितं श्रेयो मम पश्यसि भारत
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «ឱ ភារតៈ! ពេលឃើញសិរីរាជ្យរបស់បារថ (យុធិષ્ઠិរ) ដូចសិរីរបស់ព្រះបាទហរិឝ្ចន្រ្ទហើយ តើអ្នកអាចចាត់ទុកថា ការរស់នៅបន្តរបស់ខ្ញុំជារឿងល្អប្រសើរបានដូចម្តេច? ជីវិតខ្ញុំនឹងមានតម្លៃអ្វីនៅមុខសម្បត្តិដ៏រុងរឿងនោះ?»
Verse 25
अन्धेनेव युगं॑ नद्धं विपर्यस्तं नराधिप । कनीयांसो विवर्धन्ते ज्येष्ठा हीयन्त एव च
«ឱ ព្រះរាជា! យុគនេះហាក់ដូចជាត្រូវវាសនាខ្វាក់ចងនាំទៅ ដូច្នេះហើយអ្វីៗទាំងអស់ត្រូវបានបញ្ច្រាស។ អ្នកតូចតាចកើនឡើងរុងរឿង ខណៈអ្នកធំៗដែលគួរតែឈានមុខវិញធ្លាក់ចុះទៅក្នុងភាពទាបថោក»។
Verse 26
एवं दृष्टवा नाभिविन्दामि शर्म समीक्षमाणो<पि कुरुप्रवीर । तेनाहमेवं कृशतां गतश्न विवर्णतां चैव सशोकतां च
ទុរយោធនបាននិយាយថា៖ «ឱ វីរបុរសនៃកុរុ! ឃើញដូច្នេះហើយ ទោះបានពិចារណាយ៉ាងល្អក៏ដោយ ខ្ញុំមិនអាចរកសេចក្តីសុខចិត្តបានឡើយ។ ដូចហេតុនេះ ខ្ញុំបានធ្លាក់ចូលក្នុងភាពស្គមស្គាំង ពណ៌សម្បុរនិងពន្លឺរលោងរបស់ខ្ញុំបានរលាយបាត់ ហើយខ្ញុំត្រូវទុក្ខសោកគ្របដណ្តប់»។
Verse 53
इति श्रीमहाभारते सभापर्वणि द्यूतपर्वणि दुर्योधनसंतापे त्रिपठ्चाशत्तमो5ध्याय: ।। ५३ || इस प्रकार श्रीमह्याभारत सभापरववके अन्तर्गत झ्टूतपर्वमें दुर्योधनयंतापविषयक तिरपनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះបានបញ្ចប់ជំពូកទី៥៣ នៃសភាបរវៈ ក្នុងស្រីមហាភារតៈ នៅក្នុងផ្នែកឌ្យូត (ល្បែងស៊ីសង) ដែលពិពណ៌នាអំពីទុក្ខវេទនារបស់ទុរយោធន។
Frequently Asked Questions
Yudhiṣṭhira must choose between his ethical judgment that dyūta is deceptive and socially corrosive, and his vow-bound commitment to not refuse a formal challenge, especially in a public sabhā setting where withdrawal is treated as dishonor.
The chapter illustrates how adharma can operate through socially sanctioned procedures: when institutions prioritize form over fairness, ethical clarity may be expressed yet still fail to prevent harmful outcomes.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary functions narratively through Vaiśaṃpāyana’s court-description, showing that collective witnessing and elite participation confer legitimacy on a process even when its morality is contested.