Adhyaya 74
अर्जुनस्य सैन्धवाभिमुखगमनम् तथा विन्दानुविन्दयोर्वधः (Arjuna’s advance toward Saindhava and the fall of Vinda–Anuvinda)
Upa-parva: Saindhava-anveṣaṇa / Jayadratha-pursuit episode (contextual unit within Droṇa Parva)
Sañjaya reports that as the sun turns and dust thickens, the day advances amid ongoing clashes. Arjuna and Vāsudeva press specifically toward Saindhava, with Arjuna cutting a chariot-wide path by concentrated archery; wherever his chariot moves, opposing ranks split. Kṛṣṇa demonstrates advanced chariot maneuvering (maṇḍala patterns), and the narrative praises the unprecedented speed and control of their chariot. Two Avanti brothers, Vinda and Anuvinda, engage: they strike Arjuna, Kṛṣṇa, and the horses with dense volleys, but Arjuna counters by severing their bows, breaking standards, and then killing Vinda by decapitation; Anuvinda attacks with a mace, touches Kṛṣṇa’s forehead without destabilizing him, and is then cut down by Arjuna’s arrows. Their followers surge, but Arjuna clears a route again. Seeing the horses distressed and Jayadratha still distant, Arjuna consults Kṛṣṇa; Kṛṣṇa advises that the horses need drinking water. Arjuna, using an astra, creates a water source and constructs protective arrow-made structures (a ‘śara-veśman’), earning Kṛṣṇa’s approval—an episode linking tactical defense, logistics, and vow-driven pursuit.
Chapter Arc: रणभूमि में प्रतिज्ञा का ज्वार उठता है—अर्जुन के जयद्रथ-वध के संकल्प को समय की कठोर सीमा बाँधती है, और उसी सीमा के भीतर भीमसेन शपथ को भयावह नैतिक-आग में बदल देता है। → भीम पापियों की दुर्गति का एक-एक करके स्मरण कराता है—वेदाध्ययन-व्रतधारी ब्राह्मणों, वृद्धों, साधुओं, गुरुओं का अपमान; ब्राह्मण, गौ और अग्नि का तिरस्कार; अतिथि को निराश लौटाना; स्वार्थी भोग; कृतघ्नता, मद्यपान, मर्यादा-भंग—और इन सब नरकों को अपनी ही गति मान लेने की प्रतिज्ञा करता है यदि जयद्रथ न मारा गया। यह श्लोक-श्रृंखला युद्ध को केवल शस्त्रों का नहीं, धर्म-अधर्म के लेखे का युद्ध बना देती है। → भीम की ‘दूसरी प्रतिज्ञा’ (सूर्यास्त से पहले जयद्रथ-वध) को वह स्वयं नरक-गमन की शर्त से बाँध देता है—यदि समय बीत गया और जयद्रथ जीवित रहा, तो वह उन्हीं घोर गतियों को स्वीकार करेगा जिनका उसने वर्णन किया। प्रतिज्ञा का यह आत्म-दण्ड युद्धभूमि को तपोवन-सा कठोर बना देता है। → प्रतिज्ञा की घोषणा से पाण्डव-पक्ष में उग्र संकल्प और कौरव-पक्ष में भय का संचार होता है; जयद्रथ अब केवल एक योद्धा नहीं, समूचे दिन की धर्म-पराजय या धर्म-जय का प्रतीक बन जाता है। → रात्रि के पार जाते ही शर्त और कठोर हो उठती है—यदि यह रात बीत गई और कल भी जयद्रथ न मारा गया, तो प्रतिज्ञा-भंग की घोर परिणति निश्चित मानी जाएगी।
Shlokas
Verse 29
वेदोंका स्वाध्याय अथवा अत्यन्त कठोर व्रतका पालन करनेवाले श्रेष्ठ ब्राह्यणगकी तथा बड़े-बूढ़ों
អរជុន បាននិយាយថា៖ «នរកទាំងឡាយដែលបុរសម្នាក់ត្រូវធ្លាក់ចូល ពេលគាត់មើលងាយអ្នកចាស់ទុំ បុរសសុចរិត និងគ្រូបង្រៀន—សូម្បីតែព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តម ដែលឧស្សាហ៍ស្វាធ្យាយវេទ ឬកាន់វ្រតដ៏តឹងរឹងយ៉ាងខ្លាំង; វាសនាអាក្រក់របស់អ្នកដែលប៉ះព្រះព្រាហ្មណ៍ គោ ឬភ្លើងបរិសុទ្ធដោយជើង; និងចុងក្រោយដ៏អាក្រក់របស់អ្នកដែលស្តោះទឹកមាត់ ឬបញ្ចេញអសារធាតុ និងទឹកនោមចូលក្នុងទឹក—បើថ្ងៃស្អែកខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថទេ សូមឲ្យខ្ញុំផង ទទួលបានវាសនាទុក្ខវេទនាដូចគ្នានោះ»។
Verse 30
अवमन्यमानो यान् याति वृद्धान् साधून् गुरूंस्तथा | स्पृशतो ब्राह्माणं गां च पादेनाग्निं च या भवेत्
អర్జុនបាននិយាយ៖ «វាសនាដ៏គួរភ័យខ្លាចដែលធ្លាក់លើអ្នកមើលងាយអ្នកចាស់ទុំ អ្នកមានធម៌ និងគ្រូអាចារ្យ; វាសនារបស់អ្នកដែលប៉ះព្រាហ្មណ៍ គោ ឬភ្លើងបរិសុទ្ធដោយជើង; និងចុងបញ្ចប់ដ៏អាក្រក់របស់អ្នកដែលស្ពឹក ឬបន្ទោរបង់ និងនោមចូលក្នុងទឹក—សូមឲ្យវាសនាឈឺចាប់នោះមកលើខ្ញុំផង ប្រសិនបើថ្ងៃស្អែកខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថទេ»។
Verse 31
या>प्सु श्लेष्म पुरीषं च मूत्र वा मुडचतां गति: । तां गच्छेयं गतिं कष्टां न चेद्धन्यां जयद्रथम्
អర్జុនបាននិយាយ៖ «សូមឲ្យខ្ញុំទៅដល់វាសនាឈឺចាប់នោះ ដែលកំណត់សម្រាប់អ្នកដែលស្ពឹក ឬបន្ទោរបង់ ឬនោមចូលក្នុងទឹក ប្រសិនបើខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថនៅថ្ងៃស្អែក—សូមកុំឲ្យខ្ញុំបានចុងបញ្ចប់ដ៏ប្រសើរណាមួយឡើយ»។
Verse 32
नग्नस्यथ स्नायमानस्य या च वन्ध्यातिथेर्गति: । उत्कोचिनां मृषोक्तीनां वज्चकानां च या गति:
អర్జុនបាននិយាយ៖ «វាសនារបស់អ្នកដែលដើរអាក្រាត; វាសនារបស់អ្នកដែលងូតទឹកដោយមិនសមគួរ; វាសនារបស់បុរសដែលបញ្ជូនភ្ញៀវចេញទៅដោយមិនបានបម្រើអាហារ; និងចុងបញ្ចប់ដ៏អាក្រក់របស់អ្នកទទួលសំណូក អ្នកនិយាយកុហក និងអ្នកបោកបញ្ឆោត—សូមឲ្យការបរាជ័យនោះមកលើខ្ញុំផង ប្រសិនបើថ្ងៃស្អែកខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថទេ»។
Verse 33
आत्मापहारिणां या च या च मिथ्याभिशंसिनाम् | भृत्यै: संदिश्यमानानां पुत्रदाराश्रितैस्तथा
អర్జុនបាននិយាយ៖ «សូមឲ្យខ្ញុំជួបវាសនាដ៏គួរភ័យខ្លាច នរកដ៏សាហាវ ដែលធ្លាក់លើអ្នកលួចយក ‘ខ្លួន’ របស់អ្នកដទៃ, អ្នកបង្កាច់បង្ខូចដោយការចោទប្រកាន់ក្លែងក្លាយ, អ្នករស់នៅក្រោមបញ្ជារបស់អ្នកបម្រើ, និងអ្នកដែលពឹងផ្អែកលើភរិយា កូន និងអ្នកដទៃ តែបរិភោគម្ហូបឆ្ងាញ់តែម្នាក់ឯងដោយមិនចែកសមរម្យ—វាសនាដូចគ្នានោះ សូមឲ្យមកលើខ្ញុំ ប្រសិនបើថ្ងៃស្អែកខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថទេ»។
Verse 34
असंविभज्य क्षुद्राणां या गतिर्मिष्टमश्नताम् । तां गच्छेयं गतिं घोरां न चेद्धन्यां जयद्रथम्
អర్జុនបាននិយាយ៖ «សូមឲ្យខ្ញុំធ្លាក់ចូលវាសនាដ៏សាហាវ ដែលរង់ចាំបុរសតូចចិត្តដែលបរិភោគម្ហូបឆ្ងាញ់ដោយមិនចែករំលែក—ប្រសិនបើថ្ងៃស្អែកខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថទេ»។
Verse 35
संश्रितं चापि यस्त्यक्त्वा साधुं तद्गबचने रतम् । न बिभर्ति नृशंसात्मा निन्दते चोपकारिणम्
អារជុនបាននិយាយ៖ «សូមឲ្យខ្ញុំជួបវិនាសកម្មដូចគ្នានោះយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដូចដែលកើតលើមនុស្សចិត្តឃោរឃៅ ដែលបោះបង់អ្នកមកសុំជ្រកកោន—មនុស្សសុចរិតដែលស្ថិតក្នុងពាក្យណែនាំត្រឹមត្រូវ—ហើយមិនព្រមចិញ្ចឹមថែទាំទេ ថែមទាំងបន្ទោសអ្នកមានគុណចំពោះខ្លួនទៀត»។
Verse 36
अह्ति प्रातिवेश्याय श्राद्ध यो न ददाति च | अनर्ह भ्यश्ष यो दद्याद् वृषलीपतये तथा
អារជុនបាននិយាយ៖ «សូមឲ្យខ្ញុំធ្លាក់ចូលវាសនាអាក្រក់ដូចគ្នានោះយ៉ាងឆាប់រហ័ស ដូចដែលកើតលើអ្នកប្រព្រឹត្តបាបទាំងនេះ៖ អ្នកមិនថ្វាយទានស្រាទ្ធ (śrāddha) ដល់អ្នកជិតខាងដែលសមគួរ; អ្នកថ្វាយដល់អ្នកមិនសមគួរ ឬដល់ព្រាហ្មណ៍ដែលរស់ជាប្តីនារីសូទ្រា; អ្នកមានចិត្តឃោរឃៅដែលបោះបង់មនុស្សល្អមកសុំជ្រកកោន ឬអ្នកស្មោះត្រង់ក្នុងការគោរពបង្គាប់ ហើយមិនព្រមចិញ្ចឹម; អ្នកបន្ទោសអ្នកមានគុណ; អ្នកមិនគោរពអ្នកសមគួរដែលរស់នៅជិតខាងដោយទានស្រាទ្ធ តែបែរជាថ្វាយដល់អ្នកមិនសម; អ្នកផឹកស្រា បំពានព្រំដែនធម៌ អកតញ្ញូ និងនិយាយអាក្រក់អំពីម្ចាស់។ សូមឲ្យវិនាសកម្មនោះមកលើខ្ញុំដែរ—បើថ្ងៃស្អែកខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថ (Jayadratha) ទេ»។
Verse 37
मद्यपो भिन्नमर्याद: कृतघ्नो भर्त॒निन्दक: । तेषां गतिमियां क्षिप्रं न चेद्धन्यां जयद्रथम्
អារជុនបាននិយាយ៖ «បើថ្ងៃស្អែកខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថទេ សូមឲ្យខ្ញុំជួបវាសនាដ៏គួរភ័យដូចគ្នានោះ ដែលកើតលើអ្នកផឹកស្រា អ្នកបំពានព្រំដែនធម៌ អ្នកអកតញ្ញូ និងអ្នកបន្ទោសអ្នកមានគុណនិងម្ចាស់របស់ខ្លួន»។
Verse 38
भुज्जानानां तु सव्येन उत्सज़े चापि खादताम् | पालाशमासनं चैव तिन्दुकैर्दन्तधावनम्
អារជុនបាននិយាយ៖ «សម្រាប់អ្នកកំពុងបរិភោគ ចូរប្រើដៃឆ្វេងសម្រាប់បោះចោលអសុចិ (អ្វីដែលមិនស្អាត) ខណៈពេលបរិភោគដោយដៃម្ខាងទៀត; ហើយចូរធ្វើកៅអីអង្គុយពីស្លឹកប៉ាឡាស (palāśa) និងយកឈើដុសធ្មេញពីដើមទិន្ទុក (tinduka)»។
Verse 39
शीतभीताश्ष ये विप्रा रणभीताश्ष क्षत्रिया:
អារជុនបាននិយាយ៖ «បើថ្ងៃស្អែកខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថទេ សូមឲ្យខ្ញុំធ្លាក់ចូលទៅក្នុងលោក ឬវាសនាវិនាសដូចគ្នានោះ ដែលរង់ចាំអ្នកក្បត់ចំពោះវណ្ណៈ និងធម៌បរិសុទ្ធរបស់ខ្លួន៖ ព្រាហ្មណ៍ដែលខ្លាចទុក្ខលំបាក; ក្សត្រិយ៍ដែលខ្លាចសង្គ្រាម; អ្នករស់នៅជាច្រើនខែនៅទីកន្លែងដែលគ្មានសូរស័ព្ទវេទមន្ត និងប្រើទឹកពីអណ្ដូងតែមួយ; អ្នករីករាយក្នុងការបន្ទោសសាស្ត្រ ប្រព្រឹត្តកាម និងដេកពេលថ្ងៃ; អ្នកដុតផ្ទះអ្នកដទៃ ឬដាក់ពុលអ្នកដទៃ; អ្នកមិនធ្វើអគ្និហោត្រ (agnihotra) និងមិនទទួលភ្ញៀវ; អ្នករារាំងគោមិនឲ្យផឹកទឹក; អ្នករួមស្នេហាជាមួយស្ត្រីកំពុងមករដូវ ឬលក់កូនស្រីដោយយកថ្លៃ; អ្នកធ្វើពិធីជាបូជាចារ្យឲ្យមនុស្សជាច្រើនដោយមិនរើស; ព្រាហ្មណ៍ដែលរស់ដោយការបម្រើដូចទាស; អ្នកប្រព្រឹត្តកាមវិបរិត ឬស្វែងរកការរួមភេទពេលថ្ងៃ; និងអ្នកសន្យាថ្វាយទានដល់ព្រាហ្មណ៍ហើយដោយលោភមិនថ្វាយ។ សូមឲ្យអាម៉ាស់ និងការធ្លាក់ចុះដូចគ្នានោះក្លាយជារបស់ខ្ញុំ»។
Verse 40
एककूपोदकग्रामे वेदध्वनिविवर्जिते । षण्मासं तत्र वसतां तथा शास्त्र विनिन्दताम्
Arjuna said: “If by tomorrow I do not slay Jayadratha, then may I attain the very same worlds—indeed the same ruinous fate—that befalls those who live for six months in a village where all drink from a single well and where the sound of Vedic recitation is absent; those who are intent on reviling the śāstras; those who, though Brahmins, are afraid of winter, and those who, though Kṣatriyas, are afraid of battle; those who indulge in sexual acts by day and sleep by day; those who set fire to others’ houses and administer poison; those who never perform the Agnihotra nor honor guests; those who obstruct cattle from drinking water; those who consort with a menstruating woman; those who give a maiden in marriage for a fee; those who serve as priests for many; those Brahmins who live by servile employment; those who commit perverse sexual acts; and those who promise gifts to Brahmins and then, out of greed, do not give.”
Verse 41
दिवामैथुनिनां चापि दिवसेषु च शेरते । अगारदाहिनां चैव गरदानां च ये मता:
Arjuna said: “May I meet the very same worlds—indeed the same ruinous fate—that is ordained for those who indulge in sexual intercourse by day and who also sleep away the daytime; for those who set fire to other people’s houses; and for those who administer poison.”
Verse 42
अग्न्यातिथ्यविहीनाश्न गोपानेषु च विघ्नदा: । रजस्वलां सेवयन्त: कन्यां शुल्केन दायिन:
Arjuna said: “May I attain the very same worlds—or the same ruinous fate—that falls to those who eat without maintaining the sacred fire and without honoring guests; who obstruct cattle at the watering places; who consort with a menstruating woman; and who give a maiden in marriage for a price—if I do not slay Jayadratha by tomorrow.”
Verse 43
या च वै बहुयाजिनां ब्राह्मणानां श्ववृत्तिनाम् । आस्यमैथुनिकानां च ये दिवा मैथुने रता:
Arjuna said: “May I attain the very same worlds—or the same ruin—that falls to those Brahmins who, though born to sacred duty, live like dogs; who commit perversions such as oral intercourse; and who are addicted to sexual indulgence even by day. If I do not slay Jayadratha by tomorrow, let that fate be mine.”
Verse 44
ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुत्य यो वै लोभाद् ददाति न । तेषां गतिं गमिष्यामि श्वो न हन्यां जयद्रथम्
Arjuna said: “Whoever, after promising a gift to a Brahmin, does not give it out of greed—may I attain the very same fate that such people attain, if by tomorrow I do not slay Jayadratha.”
Verse 45
धर्मादपेता ये चान्ये मया नात्रानुकीर्तिता: । ये चानुकीर्तितास्तेषां गतिं क्षिप्रमवाप्तुयाम्ू
អារជុនបាននិយាយថា៖ «ហើយអ្នកដទៃទៀតផង ដែលបានឆ្លងចេញពីធម៌ ដែលខ្ញុំមិនបានរាយនាមនៅទីនេះ—សូមឲ្យពួកគេក៏ឈានដល់ចុងវាសនាដែលកំណត់នោះដោយឆាប់រហ័សដែរ; ចំណែកអ្នកដែលខ្ញុំបានរាយនាមរួចហើយ សូមឲ្យពួកគេក៏ទៅដល់វាសនាដែលបានកំណត់របស់ខ្លួនដោយឆាប់រហ័សដូចគ្នា»។
Verse 46
इमां चाप्यपरां भूय: प्रतिज्ञां मे निबोधत
អារជុនបាននិយាយថា៖ «ចូរស្តាប់សច្ចាប្រណិធានមួយទៀតរបស់ខ្ញុំ។ ប្រសិនបើមុនពេលសម្លាប់ជ័យទ្រថា—មនុស្សបាបនោះ—ព្រះអាទិត្យទៅដល់ភ្នំលិចហើយលិចចុះ នោះខ្ញុំនឹងចូលទៅក្នុងភ្លើងដ៏កំពុងឆេះនៅទីនេះឯង»។
Verse 47
यद्यस्मिन्नहते पापे सूर्योडस्तमुपयास्यति । इहैव सम्प्रवेशहं ज्वलितं जातवेदसम्
«ប្រសិនបើមុនពេលសម្លាប់មនុស្សបាបនោះ ព្រះអាទិត្យនឹងទៅដល់ពេលលិច—នោះខ្ញុំនឹងចូលទៅក្នុងភ្លើងដ៏កំពុងឆេះនៅទីនេះឯង»។
Verse 48
असुरसुरमनुष्या: पक्षिणो वोरगा वा पितृरजनिचरा वा ब्रह्म॒देवर्षयो वा । चरमचरमपीद यत्परं चापि तस्मात् तदपि ममरिपु त॑ रक्षितुं नैव शक्ता:
អារជុនបាននិយាយថា៖ «មិនថាជាទេវតា ឬអសុរ មនុស្ស បក្សី ឬនាគ; មិនថាជាពិត្រ ឬវិញ្ញាណរាត្រី; មិនថាជាព្រះឥសីព្រហ្ម (Brahmarṣi) ឬឥសីទេវ (Devarṣi)—សូម្បីតែអ្វីៗទាំងអស់ដែលចល័ត និងអចល័តក្នុងលោកនេះ និងអ្វីៗដែលនៅលើសពីវា—ទាំងអស់រួមគ្នាក៏មិនអាចការពារសត្រូវរបស់ខ្ញុំ ជ័យទ្រថា បានឡើយ»។
Verse 49
यदि विशति रसातलं तदग्र्यं वियदपि देवपुरं दिते: पुरं वा तदपि शरशतैरहं प्रभाते भूशमभिमन्युरिपो: शिरोडभिहर्ता
អារជុនបាននិយាយថា៖ «ទោះបីគេរត់ចូលទៅក្នុងរាសាតល—លោកក្រោមដីដ៏ជ្រៅ—ឬឡើងទៅដល់កំពូលមេឃ ទៅកាន់ទីក្រុងទេវតា ឬសូម្បីតែទីក្រុងរបស់ទិទី—ក៏ដោយ នៅពេលព្រឹក ខ្ញុំនឹងកាត់ក្បាលសត្រូវរបស់អភិមន្យុ ដោយព្រួញរាប់រយ។ គ្មានទីជ្រកណាមួយ ទាំងក្រោមទាំងលើ អាចរារាំងផលសមរម្យនៃអំពើរបស់គេបានឡើយ»។
Verse 50
यदि जयद्रथ पातालमें घुस जाय या उससे भी आगे बढ़ जाय अथवा आकाश, देवलोक या दैत्योंके नगरमें जाकर छिप जाय तो भी मैं कल अपने सैकड़ों बाणोंसे अभिमन्युके उस घोर शत्रुका सिर अवश्य काट लूँगा ।।
អរជុនបាននិយាយថា៖ «ទោះបីជាជយទ្រថ ចុះចូលទៅក្នុងបាតាល ឬទៅឆ្ងាយជាងនោះ ឬលាក់ខ្លួននៅលើមេឃ ក្នុងលោកទេវតា ឬក្នុងទីក្រុងរបស់ពួកដៃត្យ ក៏ដោយ—ថ្ងៃស្អែកនេះ ខ្ញុំនឹងកាត់ក្បាលសត្រូវដ៏សាហាវរបស់អភិមន្យុ ដោយព្រួញរាប់រយរបស់ខ្ញុំឲ្យបានជាក់ជាមិនខាន»។ និយាយរួច អរជុនបានធ្វើឲ្យធ្នូគណ្ឌីវ ក្រឡុកសូរ ដោយកាន់ទាំងដៃឆ្វេងទាំងដៃស្តាំ; សំឡេងធ្នូរបស់គាត់បានលប់សំឡេងផ្សេងៗ ហើយកង្វក់ពេញមេឃទាំងមូល—ជាសច្ចាប្រណិធាននៃការសងសឹក និងការប្រកាសសាធារណៈដើម្បីស្តារយុត្តិធម៌ក្រោយអំពើអយុត្តិធម៌ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរ។
Verse 51
अर्जुनेन प्रतिज्ञाते पाउ्चजन्यं जनार्दन: । प्रदथ्मौ तत्र संक्रुद्धों देवदत्तं च फाल्गुन:
ពេលអរជុនបានប្រកាសសច្ចាប្រណិធានដូច្នោះហើយ ព្រះជនារទន (ព្រះស្រីក្រឹស្ណ) ក៏កើតកំហឹងដ៏សុចរិត ធ្វើសូរស័ង្ក់បញ្ចជន្យនៅទីនោះ; ហើយផាល់គុន (អរជុន) ក៏ផ្លុំស័ង្ក់ឈ្មោះទេវទត្តផងដែរ។ សូរស័ង្ក់ទាំងពីរនោះ ប្រកាសចិត្តមាំមួន និងគោលបំណងធម៌លើសមរភូមិ—ជាសញ្ញាខាងក្រៅថាកាតព្វកិច្ចដែលបានសន្យា នឹងត្រូវអនុវត្តដោយមិនរំញ័រ។
Verse 52
स पाज्चजन्यो<च्युतवक्त्रवायुना भृशं सुपूर्णोदरनि:सृत ध्वनि: । जगत् सपातालवियद्दिगीश्ररं प्रकम्पयामास युगात्यये यथा
បន្ទាប់មក ស័ង្ក់បញ្ចជន្យ—ពោះស័ង្ក់ពេញដោយខ្យល់ដង្ហើមពីមាត់អច្យុត (ព្រះក្រឹស្ណ)—បានបញ្ចេញសូរគួរឲ្យខ្លាចយ៉ាងខ្លាំង។ សូរនោះបានធ្វើឲ្យពិភពលោកទាំងមូល រួមទាំងបាតាល មេឃ ទិសទាំងឡាយ និងអធិការទិស (អ្នកថែទិស) ស្ទើរតែរញ្ជួយ ដូចជាពេលបញ្ចប់កល្ប (ប្រល័យ) បានមកដល់។ ក្នុងបរិយាកាសធម៌នៃសង្គ្រាម សូរនោះជាការប្រកាសចិត្តមាំមួន និងជាការធានាព្រះដ៏ទេវីថា ធម៌កំពុងត្រូវបានគាំទ្រយ៉ាងសកម្ម ទោះនៅកណ្ដាលការបំផ្លាញក៏ដោយ។
Verse 53
ततो वादित्रघोषाश्न प्रादुरासन् सहस्रश: । सिंहनादश्न पाण्डूनां प्रतिज्ञाते महात्मना
បន្ទាប់មក ពេលមហាត្មា (អរជុន) បានធ្វើសច្ចាប្រណិធានដ៏សក្ការៈរួចហើយ ក្នុងជំរំផណ្ឌវ ក៏មានសូរឧបករណ៍សង្គ្រាមរាប់ពាន់ប្រភេទលាន់ឡើងភ្លាមៗ ហើយសម្លេងគំហុកដូចសត្វសិង្ហរបស់វីរបុរសផណ្ឌវ ក៏កង្វក់ទៅគ្រប់ទិស។ សូរនោះជាការកើនឡើងនៃចិត្តមាំមួន ដែលបញ្ជាក់ជាសាធារណៈពីទម្ងន់ធម៌នៃសច្ចាប្រណិធាន និងលើកទឹកចិត្តកងទ័ពឲ្យបំពេញកាតព្វកិច្ចក្នុងសង្គ្រាម។
Verse 73
(भीम उवाच प्रतिज्ञोद्भधवशब्देन कृष्णशड्खस्वनेन च । निहतो धार्तराष्ट्रोड्य सानुबन्ध: सुयोधन: ।।
ភីមបាននិយាយថា៖ «ឱ អរជុន! ដោយសូរដែលកើតពីសច្ចាប្រណិធានរបស់អ្នក និងដោយសូរស័ង្ក់របស់ព្រះស្រីក្រឹស្ណនេះ ខ្ញុំបានប្រាកដចិត្តថា សុយោធន (ទុរយោធន) កូនធ្រិតរាស្ត្រ នឹងត្រូវសម្លាប់នៅថ្ងៃនេះ—ជាមួយអ្នកទាំងឡាយដែលពាក់ព័ន្ធជាប់ចំណងជាមួយគាត់»។
Verse 383
ये चावर्जयतां लोका: स्वपतां च तथोषसि । जो बायें हाथसे भोजन करते हैं
អర్జុនបាននិយាយថា៖ «ស្ថាននរកដែលគេថាបានទៅដល់អ្នកបំពានលើវិន័យល្អ—ដូចជា បរិភោគដោយដៃឆ្វេង បរិភោគដោយដាក់អាហារលើភ្លៅ មិនព្រមបោះបង់កៅអីស្លឹកប៉ាឡាសា និងឈើដុសធ្មេញទិន្ទុកា ហើយដេកនៅពេលអរុណ—សូមឲ្យស្ថាននរកទាំងនោះមកលើខ្ញុំផង ប្រសិនបើខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថ។»
Verse 456
यदि व्युष्टामिमां रात्रि श्वो न हन्यां जयद्रथम् । ऊपर जिन पापियोंका नाम मैंने गिनाया है तथा जिन दूसरे पापियोंका नाम नहीं गिनाया है
អర్జុនបាននិយាយថា៖ «ប្រសិនបើរាត្រីនេះកន្លងផុត ហើយថ្ងៃស្អែកខ្ញុំមិនសម្លាប់ជ័យទ្រថទេ នោះសូមឲ្យខ្ញុំឆាប់បានជួបវាសនាដ៏អាក្រក់ដូចគ្នានឹងវាសនារបស់បាបជនទាំងឡាយដែលខ្ញុំបានរាយនាមរួចហើយ—និងបាបជនផ្សេងទៀតដែលខ្ញុំមិនទាន់បានរាយនាមផង។»
Frequently Asked Questions
The chapter frames a duty-conflict between immediate pursuit of a distant objective (Saindhava) and the obligation to preserve operational capacity (fatigued, wounded horses). The resolution prioritizes sustaining the means of action as part of responsible vow-fulfillment.
Effective action requires alignment of intent with method: courage is insufficient without disciplined coordination, situational assessment, and care for supporting agents (charioteer skill, horses, protective cover) that make dharma-execution possible.
No explicit phalaśruti is stated here; the meta-commentary is implicit in the narrative praise of composure and technique—Kṛṣṇa’s approval of Arjuna’s improvised ‘śara-veśman’ functions as an internal validation of right means (upāya) within the epic’s ethical logic.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.