Shloka 82
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
महादोष: संनिपातस्तस्याद्य: क्षय उच्यते । परस्परज्ञा: संहृष्टा व्यवधूता: सुनिश्चिता:
mahādoṣaḥ saṁnipātas tasyādyaḥ kṣaya ucyate | parasparajñāḥ saṁhṛṣṭā vyavadhūtāḥ suniścitāḥ ||
វ្យាសបានមានព្រះវាចា៖ «ក្នុងសង្គ្រាម ការប្រមូលកម្លាំងជាច្រើនជាក្រុមធំៗ ក្លាយជាកំហុសធំមួយ; ហើយផលវិបាកដ៏សំខាន់បំផុតនៃកំហុសនោះ គឺការបំផ្លាញ—ការសម្លាប់ជាសាធារណៈ។ ប៉ុន្តែបើមានតែទ័ពតិចមួយក្រុម—ដែលស្គាល់គ្នាល្អ ពោរពេញដោយសេចក្តីរីករាយនិងក្លាហាន មិនជាប់ចិត្តនឹងអ្វីរំខាន និងមានចិត្តមាំមួនចំពោះជ័យជំនះ—ឈររួមគ្នាដោយវីរភាព ពួកគេអាចកិនបំបាក់កងទ័ពធំជាងខ្លាំង។ សូម្បីតែវីរបុរសប្រាំ ប្រាំមួយ ឬប្រាំពីរ ដែលមិនថយក្រោយ ក៏អាចឈ្នះដោយប្រាកដ»។
व्यास उवाच
Educational Q&A
Vyāsa frames massed battle as a grave strategic and moral danger because its primary outcome is kṣaya—large-scale destruction. He then highlights the counter-principle: disciplined cohesion, mutual trust, detachment from distractions, and unwavering resolve can make a small, virtuous, well-knit unit more effective than a huge but less integrated host.
In the Bhīṣma Parva’s opening war context, Vyāsa offers counsel about the nature of warfare: he warns that the gathering of armies tends toward slaughter, yet he explains how a compact group of mutually known, enthusiastic, detached, and determined warriors can overcome a much larger force through unity and steadfast courage.