Shloka 96
अर्जुनदुःखहेतुप्रश्नः — Inquiry into the cause of Arjuna’s recurring hardship
Book 14, Chapter 89
निष्क्रयो दीयतां महां ब्राह्मणा हि धनार्थिन: । “नृपश्रेष्ठ! तुम्हारी दी हुई इस पृथ्वीको मैं पुनः तुम्हारे ही अधिकारमें छोड़ता हूँ। तुम मुझे इसका मूल्य दे दो; क्योंकि ब्राह्मण धनके ही इच्छुक होते हैं (राज्यके नहीं)”
niṣkrayo dīyatāṃ mahān brāhmaṇā hi dhanārthinaḥ |
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ «សូមឲ្យមានការបង់ថ្លៃលោះដ៏ធំមួយ; ព្រោះព្រះព្រាហ្មណ៍ស្វែងរកទ្រព្យសម្បត្តិ។ ឱ ព្រះមហាក្សត្រល្អបំផុត! ផែនដីដែលព្រះអង្គបានប្រទានឲ្យខ្ញុំ នេះ ខ្ញុំសូមប្រគល់ត្រឡប់វិញ ដាក់ក្រោមអំណាចរបស់ព្រះអង្គដូចដើម។ សូមប្រទានតម្លៃរបស់វាឲ្យខ្ញុំ ដ្បិតព្រះព្រាហ្មណ៍ប្រាថ្នាទ្រព្យ មិនមែនអធិបតេយ្យភាពទេ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores an ethical distinction between spiritual authority and political power: a brāhmaṇa should not cling to sovereignty, but may accept wealth as a rightful means of support. It also frames gifts as requiring propriety—what is given should align with the recipient’s dharma, and when a gift is unsuitable (like dominion for a brāhmaṇa), its value may be taken instead.
In the Ashvamedhika context, a king offers the earth/kingdom as a grand gift. The brāhmaṇa recipient declines to retain political control, formally returning the earth to the king’s jurisdiction and asking instead for its monetary equivalent (niṣkraya/mūlya), stating that brāhmaṇas seek wealth for sustenance rather than rule.