Shloka 2
Abhaya-Itihāsa: Karma, Indriyas, and the Non-sensory Brahman
Brāhmaṇī–Brāhmaṇa Saṃvāda
ब्राह्मणी ब्राह्मणं कंचिज्ज्ञानविज्ञानपारगम् | दृष्टवा विविक्त आसीनं भार्या भर्तारमब्रवीत्,एक ब्राह्मण, जो ज्ञान-विज्ञानके पारगामी विद्वान् थे, एकान्त स्थानमें बैठे हुए थे, यह देखकर उनकी पत्नी ब्राह्मणी अपने उन पतिदेवके पास जाकर बोली--'प्राणनाथ! मैंने सुना है कि स्त्रियाँ पतिके कर्मानुसार प्राप्त हुए लोकोंको जाती हैं; किंतु आप तो कर्म छोड़कर बैठे हैं और मेरे प्रति कठोरताका बर्ताव करते हैं। आपको इस बातका पता नहीं है कि मैं अनन्यभावसे आपके ही आश्रित हूँ। ऐसी दशामें आप-जैसे पतिका आश्रय लेकर मैं किस लोकमें जाऊँगी? आपको पतिरूपमें पाकर मेरी क्या गति होगी”
vāyudeva uvāca | brāhmaṇī brāhmaṇaṁ kañcij jñāna-vijñāna-pāragam | dṛṣṭvā vivikte āsīnaṁ bhāryā bhartāram abravīt |
ព្រះវាយុទេវបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ព្រះនាងព្រាហ្មណីម្នាក់បានឃើញព្រាហ្មណ៍ម្នាក់—អ្នកឈានដល់ចំណេះដឹង និងវិចារណញ្ញាណ—អង្គុយឯកោនៅទីស្ងាត់។ នាងចូលទៅជិតស្វាមី ហើយនិយាយថា៖ «ព្រះប្តីជាទីពឹងនៃជីវិតខ្ញុំ! ខ្ញុំបានឮថា ស្ត្រីទៅដល់លោកដែលបានដោយកម្មរបស់ប្តី។ តែព្រះអង្គវិញអង្គុយដោយបោះបង់ការប្រព្រឹត្ត និងប្រព្រឹត្តរឹងរាក់ទៅលើខ្ញុំ។ តើព្រះអង្គមិនដឹងទេថា ខ្ញុំអាស្រ័យលើព្រះអង្គតែមួយ ដោយចិត្តមិនបែកបាក់? បើខ្ញុំយកព្រះអង្គជាទីពឹងជាប្តី ដល់លោកណាខ្ញុំនឹងទៅ? មានព្រះអង្គជាប្តី វាសនាខ្ញុំនឹងទៅជាយ៉ាងណា?»
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical tension between renunciation and responsibility: a householder’s spiritual pursuit should not become an excuse for neglecting duties toward one’s spouse. The wife appeals to the doctrine that a wife’s spiritual destiny is linked to her husband’s conduct, urging him to recognize his obligations and the moral consequences of abandoning action and compassion.
A learned Brahmin sits in seclusion, apparently withdrawing from action and behaving harshly toward his wife. Seeing this, the Brahmin woman approaches him and questions how she can attain a good destiny if he abandons prescribed duties, emphasizing her exclusive dependence on him as her refuge.